Voordat je tegels op vloeren of tegen muren gaat plaatsen, moet de tegellijm gelijkmatig correct worden aangebracht. Dit klinkt makkelijk en iedereen denkt dit deel wel te beheersen. Toch zijn er hierover genoeg details te benoemen die een wezenlijke invloed hebben op het eindresultaat. Uitgangsprincipes Het allerbelangrijkste is het contactoppervlak, ofwel hoeveel procent van de lijm effectief is verbonden met de tegel EN de ondergrond. Hiervoor hebben we normen afgesproken waaraan een betegelde vloer of wand zou moeten voldoen. Buiten kun je je voorstellen dat er een 100% vulgraad (ofwel contact) moet zijn tussen tegel en ondergrond. De reden laat zich raden. Naast het vervelende hol klinken van niet opgevulde ruimtes kunnen deze zich buiten vullen met vocht dat op zijn beurt kan bevriezen. En dat geeft schade hetgeen we niet willen. Bij binnenwerk volstaat 80% contact, alhoewel wij ook hier voor de vloer altijd aanraden om voor 100% te gaan. Bij kant-en-klare pasteuze lijmen die alleen binnen en op de wand kunnen worden gebruikt, volstaat 65%. Dit heeft een specifieke reden: deze lijm wordt pas hard als hij met lucht in contact komt.
Van alle tegels in een tegelveld mag 5% een mindere contactoppervlak hebben, maar nooit een contactoppervlak van 15% minder dan het minimale lijmcontactoppervlak van de tegel. Een tegel kan aan de legzijde vlak of geprofileerd zijn. Deze mate van vlakheid bepaalt twee zaken: welke lijm gebruiken we het beste en met welk gereedschap breng ik de lijm aan. Hetzelfde gaat ook op voor de ondergrond: de mate van vlakheid (of tegengesteld: mate van oneffenheid) bepalen dit dus ook.
Er is een oerwoud aan lijmkammen beschikbaar, dus is een (goede) keuze niet altijd eenvoudig. Herkenbaar is waarschijnlijk de typering 6x6x6. Deze drie getallen staan voor: 1. Afstand tussen de tanden 2. Diepte van de tanden 3. Deze lijmkam wordt tijdens het uitsmeren van de lijm enigzins schuin gehouden. Het effectieve resultaat zal dus een lijmril zijn van zo’n 4 mm hoogte en 6 mm breed die 6 mm uit elkaar staat. Dit zijn kammen met vierkante vertandingen, maar er bestaan ook driehoekige, halfronde of schuine kammen. De lijm moet altijd gelijkmatig verdeeld worden over het oppervlak en je moet voldoende lijm aanbrengen, zodat de tegels vlak liggen en voldoende contact met de lijm hebben. Het laat zich dus raden dat grote tegels een dikkere lijmlaag nodig hebben en kleinere tegels een dunnere laag. Dus onthoudt: grote tegels, grovere lijmkam, meer lijm opbrengen.
Uitzondering op deze regel zijn de dunne, keramische platen met een dikte van ca. 3 tot 6 mm. Hiervoor gebruik je een lijmkam met een vertanding van 6x6x6 mm. Bij pasteuze lijmen worden juist lijmkammen geadviseerd waarbij de tanden wat verder uit elkaar staan, zodat er juist wél lucht tussen de rillen achterblijft.
De verwerking
De verwerking vereist rechte rillen: “Zorg ervoor dat de lijm in een rechte rillen wordt aangebracht. Onderzoek laat zien dat in bogen of cirkels aangebrachte lijm zeer nadelig zijn voor het contact. Er wordt met deze werkwijze lucht ingesloten en dus nooit een optimaal contact bereikt.” Plaats binnen de opgegeven open tijd na het opbrengen van de lijm de tegels of elementen met een licht schuivende beweging en druk ze stevig aan. Bij warm weer of intensieve ventilatie kan de open tijd korter zijn. Een stuggere lijm laat zich moeilijk indrukken, dus breng nooit teveel lijm in één keer aan op de ondergrond. Pastalijm droogt door contact met lucht en poederlijm verhard door de reactie van haar componenten. De schuivende beweging drukt de rillen plat en zorgt voor optimaal contact. De tegellijm moet in een zodanige laagdikte aangebracht worden, dat ook bij zwaar geprofileerde tegels voldoende contact ontstaat tussen tegel en lijm.
Hiervoor zijn er meerdere oplossingen. Enerzijds kun je de ondergrond ‘voorspanen’ ofwel voorzien van een laag lijm die met de vlakke kant van de lijmspaan wordt uitgestreken. Anderzijds is er het dubbele verlijmen (floating buttering-methode). Bij gebruik van een getande tegellijmspaan dient deze regelmatig op slijtage te worden gecontroleerd om te voorkomen dat de tegellijm in te dunne rillen wordt opgezet. Omdat de tanden van de lijmkam in direct contact komen met de vaak harde ondergrond kan een langdurig gebruik van dezelfde lijmkam leiden tot slijtage van de vertanding. Bij een 6x6x6 lijmkam breng je dan dus geen lijmril van 4 á 5 mm aan, maar één van hooguit 3 mm. Bij groot formaat (en dus zware) tegels wordt het werken met truweel en dotten lijm nog al een gebruikt, omdat dit ze beter op hun plaats houdt. Zoals eerder benoemd, bereik je dan nooit de vereiste vullingsgraad en is de kans groot dat er hol klinkende ruimtes ontstaan.
Samenvattend
Een rode draad in veel van onze adviezen: bezint eer ge begint! Denk goed na, kijk naar de vlakheid van de tegel en ondergrond en naar het formaat. Kies een lijmkam in functie van een zo optimaal mogelijk contact tussen tegel en ondergrond. Met de juiste kam en aanbrengmethode kan het niet mis gaan. Dit staat los van een juiste keuze van soort lijm, hetgeen overigens minstens zo belangrijk is. De hoeveelheid tegellijm die je nodig hebt, hangt af van een paar zaken. Ik benoem deze kort en licht ze daarna verder toe. De grootte van je lijmkam, de afmetingen van je tegel, het type lijm en de ondergrond zijn de belangrijkste factoren. Grotere lijmkammen en tegels vragen bijvoorbeeld om meer lijm. Een vlakke ondergrond vraagt daarentegen minder lijm dan een oneffen ondergrond.
Grootte van je lijmkam en afmeting van je tegel
Lijmkammen hebben verschillende vertandingen, van 4 mm tot wel 20 mm. Dit is niet voor niets: elke vertanding past bij een specifieke tegelgrootte. De kleinste vertanding (4 mm) gebruik je vaak voor kleine mozaïektegels, zoals tegels van 4x4 cm. Hoe groter de tegels, hoe groter de vertanding die je nodig hebt. De vertandingen van een lijmkam
Waarom is dat zo? Als je kleine tegels van 4x4 cm met een lijmkam van bijvoorbeeld 12 mm verlijmt, zakken de tegels te diep in de lijm, waardoor er lijm tussen de voegen omhoogkomt. Dat wil je natuurlijk voorkomen. Voor grotere tegels heb je daarentegen juist een dikkere lijmlaag nodig, zodat de tegel beter ondersteund wordt. Kies je voor grotere tegels, dan heb je automatisch een grotere vertanding nodig en gebruik je dus meer lijm. Laten we dit verduidelijken met een voorbeeld, waarbij ik de verbruikscalculator van Coba gebruik. Hoe groter de vertanding van de lijmkam, hoe meer tegellijm je gebruikt. Dit komt doordat er meer lijm onder de grotere tegels nodig is.
In de onderstaande tabel zie je hoeveel poederlijm je nodig hebt voor een badkamer van 6 m² bij verschillende vertandingen. Vertanding Verbruik Hoeveel poederlijm nodig 4 mm 1,18 kg/m2 7,1 kg 6 mm 1,77 kg/m2 10,6 kg 8 mm 2,35 kg/m2 14,1 kg 10 mm 2,94 kg/m2 17,6 kg 12 mm 3,53 kg/m2 21,2 kg 15 mm 4,41 kg/m2 26,5 kg
Welke lijmkam hoort bij welke formaat tegel? Gebruik mozaïektegels van 4×4 cm? Dan is een vertanding van 4 mm precies goed. Voor standaard tegels van 60×60 cm zit je met een 10 mm lijmkam helemaal goed. Ga je aan de slag met tegels groter dan 90×90 cm? Dan raden we een 15 mm vertanding aan. Check de tabel hieronder om snel te zien welke lijmkam het beste past bij jouw tegelmaat.
Bij vloertegels tot 50 cm kun je prima uit de voeten met een 10×10 mm vertanding. Een 12×12 mm lijmkam is ideaal voor vloertegels van 60×60 cm. Zijn de vloertegels nog groter? Pak een kam met een vertanding van 15×15 mm. Bij het verwerken van grootformaat tegels moet je de tegels dubbel verlijmen, met lijmrillen op de ondergrond en een vlakke lijmlaag op de tegel. De buttering-floating methode en de impact op je voorraad In zware belasting, zoals een vloer met vloerverwarming of tegelwerk buiten, is dubbel verlijmen vaak verplicht. Dit noemen we de buttering-floating methode. Je smeert dan niet alleen de vloer in met een lijmkam, maar brengt ook een dunne laag lijm aan op de achterkant van de tegel zelf. Dit zorgt voor een 100% dekking zonder luchtinsluitingen. Houd er rekening mee dat deze methode je tegellijm verbruik per m2 met ongeveer 20% tot 30% verhoogt.
Het is geen hogere wiskunde, maar je moet wel even je koppie erbij houden. Een verkeerde inschatting van je tegellijm verbruik per m2 zorgt namelijk direct voor gedoe tijdens de klus. Volg deze stappen om precies te weten wat je in je winkelmandje moet leggen, zodat je zonder stress aan de slag kunt. Begin met de basis: de rolmaat. Meet de lengte en de breedte van de vloer of wand die je gaat betegelen nauwkeurig op. Vermenigvuldig deze twee getallen met elkaar voor het totale aantal vierkante meters. Heb je een kamer met lastige hoekjes? Deel het oppervlak dan op in denkbeeldige rechthoeken en tel deze bij elkaar op. Vergeet niet om nissen of schuine kanten mee te rekenen, want juist daar gaat vaak ongemerkt veel materiaal in zitten.
Kies daarna je lijmkam op basis van je tegelformaat. Zoals eerder besproken, bepaalt de vertanding hoeveel kilo je per meter nodig hebt. Pak de technische gegevens van je gekozen lijm erbij, zoals die van Atlas Geoflex. Fabrikanten geven op de zak altijd een indicatie van het verbruik bij een standaard lijmkam. Pas tot slot de correctiefactor toe. Is je vloer niet perfect vlak of ga je dubbel verlijmen? Tel dan gerust 20% tot 30% bovenop je basisbehoefte. Het is beter om een halve zak over te houden dan drie tegels voor het einde te moeten stoppen.
De formule voor een foutloze berekening: Oppervlakte (m2) x Gemiddeld verbruik kam (kg/m2) = Basisbehoefte. Basisbehoefte x 1.1 (voor 10% marge) = Totaal aantal kilo. Totaal kilo / 25 (inhoud van een standaard zak) = Aantal zakken. Rond het getal dat hieruit komt altijd naar boven af naar een heel getal. Kom je uit op 4.2 zakken? Bestel er dan gewoon 5. Veiligheidsmarge: waarom je altijd 10% extra moet bestellen. Die extra 10% is je verzekering tegen onverwachte situaties. Tijdens het mixen blijft er altijd wat lijm achter aan de wanden van je emmer of aan je gereedschap. Daarnaast kom je tijdens het werk vaak kleine oneffenheden tegen die je bij de eerste inspectie hebt gemist. Door ruim in te kopen, weet je ook zeker dat je de hele vloer met lijm uit dezelfde batch kunt leggen.
Welke lijm en welke ondergrond bepalen uiteindelijk de totale opbouwhoogte van de vloer. De totale opbouwhoogte is cruciaal voor deuren en vloerverwarming; meet altijd alle niveaus voor je begint. De standaard opbouwhoogte is vaak 14 mm, maar dit varieert per tegeltype en lijmmethode. Voor outdoor-tegels kies je een waterbestendige, vorstvaste poederlijm. Keramische vloertegels zijn meestal 8-12 mm dik; natuursteen kan aanzienlijk dikker zijn. Bij grote tegels kan buttering-floating noodzakelijk zijn om luchtinsluitingen te voorkomen en een optimale dekking te garanderen.
In samenvatting: kies verstandig de lijmkam, stem af op tegelmaat en ondergrond, gebruik buttering-floating indien vereist, en bereken de benodigde hoeveelheid lijm met rekening houdend met een veiligheidsmarge van 10%. Hiermee voorkom je holle ruimtes, scheve voegen en schade op de lange termijn.
Praktische tabellen en vuistregels
Tabellen en vuistregels geven sneller inzicht in verbruik en geschikte vertandingen. Voor wandtegels geldt: mozaïektegels tot 15×15 cm passen vaak met een 6×6 mm vertanding, wandtegels tot 20×25 cm met een 6×6 mm, en wandtegels tot 60×60 cm met 8×8 mm. Voor vloertegels geldt: tot 50 cm kan 10×10 mm, tot 60×60 cm 12×12 mm en voor vakken groter dan 60×60 cm is 15×15 mm vaak aanbevolen. Bij grootformaat tegels (80×80 cm of groter) wordt dubbel verlijmen aangeraden (buttering-floating).
Verbruik per m2 per vertanding (voorbeeld met Atlas Geoflex of vergelijkbare producten): 4 mm ~1,5-2,0 kg/m2; 6 mm ~2,5-3,0 kg/m2; 8 mm ~3,0-3,5 kg/m2; 10 mm ~3,5-4,5 kg/m2; 12 mm ~5,0-7,0 kg/m2. Deze cijfers dienen als richtlijn en hangen af van ondergrond en tegeltype.
Vaak over het hoofd geziene factor is de open tijd en ventilatie. In warm weer of bij intensieve ventilatie kan de open tijd korter zijn, wat invloed heeft op de spreiding en het contactoppervlak. Houd hier rekening mee en werk altijd in rechte rillen om lucht van achter de tegels te weren.
Video
Technische aanbevelingen en bronnen
Atlas Geoflex biedt flexibiliteit en een hoog standvermogen. De lijm is geschikt voor een scala aan ondergronden en verlijmtechnieken. Voor natuursteen of speciale wensen kan Atlas Plus een betere keuze zijn vanwege de hogere flexibiliteit en sterkte. Keisel 419 primer helpt om zuiging te reguleren op open ondergronden en egaliseermiddelen zorgen voor de gewenste vlakheid, wat de efficiëntie en dekking van de lijm positief beïnvloedt. Raadpleeg NTCA Reference Manual of vergelijkbare fabrikantenrichtlijnen voor diepere technische details bij grote formaten en speciale toepassingen.
RBMB biedt materialen en ondersteuning met snelle levering en advies op maat. Voor tegellijmverbruik per m2 en geschikte lijmkam kun je gebruikmaken van hun calculator en productinformatie, met aandacht voor de specifieke tegelmaat en substrate. De combinatie van tegelmaat, lijmkamvertanding en ondergrond bepaalt uiteindelijk de benodigde lijmhoeveelheid en de opbouwhoogte van de vloer. Plan ruim vooruit en meet de situatie nauwkeurig om teleurstellingen te voorkomen.