Rijkswaterstaat heeft een nieuw regelwerk gebouwd bij Pannerden, vlakbij het splitsingspunt van de Waal en het Pannerdensch Kanaal. Bij hoogwater verdeelt het regelwerk het water vanuit de Rijn in een vaste verdeling over de beide riviertakken. Een vaste verhouding is belangrijk; te veel water in een van de riviertakken kan tot overstromingen leiden. Foto: Regelwerk Pannerden. Foto: Marc Pluim
Karakteristieken en constructie
Het regelwerk is een betonnen constructie van 175 meter breed, met staanders van vijf meter hoog. Tussen de staanders kunnen betonnen balken worden geplaatst van één bij vijf meter. Door meer of minder betonnen balken in het regelwerk te plaatsen, wordt de hoeveelheid water die bij hoogwater erdoorheen kan stromen gereguleerd. Zo kan Rijkswaterstaat de vaste afvoerverdeling tussen de riviertakken beter sturen. Het regelwerk bevindt zich in de uiterwaard aan de rechteroever van het Pannerdensch Kanaal. Het regelwerk vervangt de oude Pannerdense overlaat op deze locatie. De bouw is in juli 2014 afgerond. Het is het eerste project in de Rijnwaardense Uiterwaarden dat is uitgevoerd.
Instellen en werking
Het grootste deel van het jaar staat het regelwerk droog, maar bij hoogwater loopt de uiterwaard vol en gaat het water door het regelwerk stromen. Deze korte video laat zien hoe dat werkt. Elk jaar, voor de start van het hoogwaterseizoen, wordt het regelwerk ingesteld, op basis van actuele (water-) berekeningen. Door het bijplaatsen of wegnemen van betonnen balken verandert de hoogte van het regelwerk. Dat bepaalt hoeveel water door het regelwerk kan stromen in geval van hoogwater. De balken worden geplaatst met een mobiele hijskraan. De balken die niet nodig zijn, worden bovenop de staanders opgeborgen. Zo staan ze bij hoogwater niet in het water en kan het water er ongestoord stromen als dat nodig is.
Betekenis voor hoogwaterveiligheid
Alhoewel het regelwerk alleen bij hoogwater in werking treedt, is het van grote betekenis voor de hoogwaterveiligheid in Nederland. Dat komt door de ligging aan het beginpunt van de Nederlandse Delta, vlakbij het punt waar de Boven-Rijn zich splitst in de Waal en het Pannerdensch Kanaal. Het water stroomt hier in een vaste verhouding over de beide aftakkingen: 2/3 stroomt in de Waal, 1/3 in het Pannerdensch Kanaal. Deze vaste verhouding is belangrijk om te voorkomen dat een van beide rivierzakken te veel water te verwerken krijgt, wat tot overstromingen zou kunnen leiden. Ingrijpen op deze plek is van grote invloed op de rest van het rivierengebied, van het IJsselmeer in het noorden tot de delta in het westen.
Afvoerverdeling en toekomstige werkzaamheden
Werkzaamheden die de komende jaren langs de rivieren worden uitgevoerd, zoals de maatregelen van het programma Ruimte voor de Rivier, brengen schommelingen in de afvoerverdeling met zich mee. Met het nieuwe regelwerk bij Pannerden kan Rijkswaterstaat ook tijdens hoogwater de vaste afvoerverdeling tussen Waal (2/3) en Pannerdensch Kanaal (1/3) handhaven. Daarmee is het regelwerk een belangrijk instrument om de hoogwaterveiligheid te vergroten.
Kengetallen en zichtbaarheid
Het regelwerk is 175 meter breed met staanders van vijf meter hoog; met twee balken is het regelwerk ongeveer twee meter hoog. Dat is net zo hoog als de voormalige overlaat. Vanwege de grootte is het regelwerk goed zichtbaar vanaf de Rijndijk. Maar mensen die achter de dijk wonen en ook de scheepvaart hebben er geen zicht op.
Het regelwerk Pannerden is niet het enige regelwerk in Nederland. Bij Westervoort, vlakbij het punt waar Rijn en IJssel splitsen, staat het regelwerk Hondsbroeksche Pleij. Dit regelwerk heeft een vergelijkbare functie als het regelwerk Pannerden.
Stand van zaken en historische context
Het regelwerk is in juli 2014 opgeleverd. Het Pannerdensch Kanaal is cruciaal voor de verdeling van de waterafvoer in een groot deel van Nederland. Elke seconde stromen miljoenen liters water via de Rijn Nederland binnen. Bij Pannerden gaat 2/3 deel van het Rijnwater via de Waal en 1/3 deel via het Pannerdensch Kanaal. Op het tweede splitsingspunt gaat vervolgens 2/9 naar de Neder-Rijn en 1/9 naar de IJssel. Dit laatste komt terecht in het IJsselmeer. In deze video vertellen we alles over de cruciale rol die het Pannerdensch Kanaal speelt in de Nederlandse waterhuishouding.
Na de aanleg van het Pannerdensch Kanaal in de 18e eeuw ontstonden problemen met de waterhuishouding in het hele land. Doordat de monding van het kanaal steeds breder werd, kwam er al snel te veel water uit de Boven-Rijn in het kanaal terecht. Ook verzandde de bovenmonding van de IJssel, waardoor de Neder-Rijn veel te grote hoeveelheden water te verwerken kreeg. Dat leidde in 1769 tot een grote dijkdoorbraak, waardoor de gehele Betuwe en Tieler en Culemborger waarden volstroomden. Dit leidde tot afspraken over de waterverdeling in 1771: 2/3 deel van het Rijnwater gaat via de Waal en 1/3 via het Pannerdensch Kanaal. De Pannerdensche Kop en het regelwerk bij Pannerden zorgen ervoor dat deze verdeling ook in de toekomst blijft bestaan. Verder zorgen kribben en stenen dwarsdammen ervoor dat de rivier op zijn plaats blijft en dat ijs, grind en zand wordt afgevoerd. In 2023 zijn 35 kribben en 5 oevers verlaagd tussen de Pannerdensche Kop en de tunnel van de Betuweroute. Zo zorgen we ervoor dat het rivierwater in het Pannerdensch Kanaal bij hoge waterstanden beter doorstroomt. Hierdoor daalt de waterstand in de Boven-Rijn bij zeer hoogwater met 5 cm en kunnen 2 miljoen mensen in het Nederlands rivierengebied veilig wonen, leven en werken.
- Regelwerk Pannerden houdt vast aan de 2/3â1/3 verdeling tussen Waal en Pannerdensch Kanaal bij hoogwater.
- Het regelwerk vervangt de oude overlaat en vormt een eerste stap in de Rijnwaardense Uiterwaarden.
- Bij hoogwater wordt het systeem ingesteld door toevoeging of verwijdering van balken.
Zelf je bloeddruk meten: stapsgewijze instructie | UMC Utrecht
tags: #aardrijkskunde #het #regelwerk #pannerden #examen