Wat is asbest en wat zijn de gevaren van asbest

Asbest is een verzamelnaam voor een aantal natuurlijke mineralen, dat uit zeer fijne vezels bestaat. Het is een delfstof die nog steeds wordt gewonnen in onder andere Rusland, China en Brazilië. Asbest is onder te verdelen in 2 hoofdgroepen: spiraalvormige vezels (waaronder chrysotiel) en rechte of amfiboolachtige vezels. Om te weten met welk type asbest je te maken hebt, is onderzoek in een laboratorium nodig.

Toepassingen en vormen

Asbest heeft lang bekend gestaan om zijn goede eigenschappen: het is sterk, slijtvast, isolerend en goedkoop. Daarom is het, vooral na 1950, veelvuldig gebruikt, bijvoorbeeld in gebouwen en schepen. Er is een onderscheid tussen hechtgebonden en niet-hechtgebonden toepassingen van asbest. Hechtgebonden asbestvezels zitten altijd vast in een ander materiaal, vaak cement. Voorbeelden: bloembakken, golfplaten, buizen voor het riool, gas en waterleiding. Niet-hechtgebonden asbestvezels zitten niet in materiaal vast en kunnen vrijkomen in de lucht, bijvoorbeeld in brandwerende kleding, kit, onderlaag van vloerzeil en spuitasbest.

Gevaar en risico's

Materialen en toepassingen van asbest zijn gevaarlijk als ze zijn verweerd of beschadigd en als ze worden bewerkt zoals zagen, schuren of breken. Dan komen vele, onzichtbaar kleine asbestvezels vrij. Bij niet-hechtgebonden materialen kunnen de asbestvezels zelfs zonder beschadiging of bewerking al vrijkomen in de lucht. Het inademen van asbestvezels is gevaarlijk en kan diep in de longen dragen, met mogelijk ernstige gezondheidsgevolgen zoals longkanker, longvlieskanker (mesothelioom) en buikvlieskanker. De gezondheidsschade komt vaak pas na vele jaren aan het licht, meestal 30-40 jaar of langer.

Asbest is een natuurlijk mineraal dat microscopisch kleine, naaldachtige vezels bevat. Het kan wit, blauw of bruin zijn, terwijl het draagmateriaal uiteenlopende kleuren heeft. Vroeger werd asbest veel gebruikt vanwege isolerende, brandwerende en slijtvaste eigenschappen. Het komt voor in oude gebouwen en materialen zoals golfplaten, dakbedekking, leidingen en vloerbedekking.

Hoe komt asbest vrij? Bij bewerking of beschadiging komen vezels vrij. In de buitenlucht zitten altijd kleine hoeveelheden asbestvezels. De risico’s hiervan zijn beperkt, maar langdurige blootstelling verhoogt het risico op asbestgerelateerde ziekten. De mate van risico hangt af van de duur en intensiteit van blootstelling.

Rollen van regelgeving en onderzoek

In Nederland is het gebruik van asbest bij bouwwerken sinds 1993 verboden. De mogelijkheden voor verwijderen en sanering zijn geregeld, inclusief dat niet-hechtgebonden asbest moet worden verwijderd of afgedekt door professionals. Het RIVM, het KCA en overige instanties geven advies over risico’s en sanering. Voor honderd procent zekerheid over aanwezigheid van asbest in een gebouw kan een asbestinventarisatie door een gecertificeerd bedrijf worden uitgevoerd.

Bescherming, werkpraktijken en sanering

Werkzaamheden met asbest vereisen strikte maatregelen. Ten eerste: ga niet boren of zagen in asbest en zorg dat het product waarin asbest zit niet breekt. Voor niet-hechtgebonden asbest geldt: laat dit afdekken of verwijderen door professionals. Hechtgebonden asbest kan meestal blijven zitten zolang het niet beschadigd is. Bij twijfel: laat een asbestinventarisatie doen door een gecertificeerd bedrijf. Als het asbestdak aan vervanging toe is, is verwijderen vaak de beste keuze.

Bij huren geldt extra regelgeving: de verhuurder is vaak verantwoordelijk voor asbesthoudende materialen, en de huurder mag niet zomaar klussen. Als schade of verwerking wel gebeurt, kunnen kosten en aansprakelijkheden bij de huurder liggen. Voor aanschaf van een woning geldt eveneens: een asbestinventarisatie kan kopers helpen bij onderhandelingen over verwijderingskosten en verkoopprijs.

Gezondheidseffecten en risicostadia

In de buitenlucht komen altijd kleine hoeveelheden asbestvezels voor. Een korte termijn blootstelling heeft meestal weinig effect, maar langdurige blootstelling verhoogt de kans op kanker aanzienlijk. Het RIVM maakt onderscheid tussen klein en groot risico; langdurige blootstelling door beroepsmatige werkzaamheden vormt het grootste gevaar.

Asbest is wereldwijd nog steeds een probleem door oude daken en overige toepassingen. Momenteel zijn er nog honderden miljoenen vierkante meters asbestdaken in gebruik. Het saneren van deze daken is een prioriteit en vereist zorgvuldige planning en financiering, bijvoorbeeld via fondsen voor particuliere dakeigenaren voor sanering en vervangen van asbestdaken.

Kans op aanwezigheid en herkenning

Asbest kan op onverwachte plekken zitten en lastig te herkennen zijn. De kleur van het materiaal zegt niets over de aanwezigheid van asbest. Een asbestinventarisatie kan helpen om te bepalen of het veilig kan blijven zitten of verwijderd moet worden. Bij verkoop of verbouwing is een inventarisatie vaak raadzaam en soms verplicht.

Acties bij ontdekking en verwijdering

Als asbest wordt ontdekt in een woning, is het verstandig kalm te blijven en geen overhaaste beslissingen te nemen. Zelf verwijderen kan gezondheidsrisico’s verhogen; laat daarom een gespecialiseerd bedrijf het materiaal verwijderen. Voor huurders geldt een onderscheid: als het om onbeschadigd, hecht gebonden asbest gaat, kan de verhuurder mogelijk niet verplicht worden tot verwijdering, anders wel in overleg.

Bij grote klussen of renovaties kunnen asbestinventarisatie en sanering noodzakelijk zijn. Het is aan te raden om offertes en advies op te vragen bij gecertificeerde asbestbedrijven en bij de gemeente of GGD voor lokale regels en hulp.

Praktische informatie en hulpbronnen

Voor meer informatie over asbest in en om het huis, en voor advies bij asbestverwijdering, kunnen bewoners altijd terecht bij officiële bronnen zoals de Rijksoverheid en erkende asbestinstanties. Daarnaast zijn er specifieke richtlijnen en contactpunten voor huiseigenaren, verhuurders en ondernemers met asbestdaken en -toepassingen.

Infographic: soorten asbest, toepassingen en risico's

Wat is asbest eigenlijk?!

Een overzichtelijk tabel kan de belangrijkste risicofactoren samenvatten:

OnderwerpBelangrijke punten
Soorten asbestSpiraalvormig (chrysotiel), amfibolen; laboratoriumonderzoek nodig om type vast te stellen
Hechtgebonden vs niet-hechtgebondenHechtgebonden blijft vast, niet-hechtgebonden kan in de lucht vrijkomen
Gevaar bij bewerkingZagen, breken, boren verhogen vrijgave van vezels
VerschijningsplekkenDaken, isolatiemateriaal, golfplaten, vloerbedekking
Beleid en verwijdering Verboden sinds 1993, professioneel verwijderen vereist, huurder/verhuurder verantwoordelijkheden

Meta beschrijving en zoekwoorden

tags: #ab #oost #asbest #almen