JoustraReid architecten gebruikt graag materialen met een warme uitstraling die tijdloos en duurzaam zijn. Baksteen is een van de meest gebruikte materialen in de Nederlandse architectuur. Het meest bekend is traditionele baksteenarchitectuur van o.a. Berlage en Michel de Klerk en de Amsterdamse School. JoustraReid architecten heeft een fascinatie voor de architectuur van deze periode. Zowel het sculpturale als het materiaal gebruik inspireert hedendaagse architecten tot het maken van gebouwen die het oog strelen. Lang is het credo geweest ‘form follows function. JoustraReid architecten onderschrijft dat gebouwen doelmatig moeten zijn maar met de snel veranderende wereld is de functie van een gebouw slechts een tijdelijke moment opname. Gebouwen moeten flexibel kunnen meebewegen in deze veranderde tijd. Baksteen is een materiaal wat zich leent voor plastische volumes maar ook in het detail reliëf kan maken. Zowel op de grote als op de kleine detail schaal kan baksteen worden ingezet om een project te verfraaien. Er zijn in de loop der jaren prachtige paletten aan bakstenen op de markt gekomen. De keus aan kleuren, materiaal oppervlak en verwerkingsmethoden is veel uitgebreider dan in de periode van Berlage. De Kennemerstraat in Haarlem is een sculpturale uitwerking van het maximale volume op de plek. Een tuinmuur vouwt om het hele project en is de gevel naar het achterliggende hofje. Het project is gemaakt met baksteen in verschillende vlakken en volumen. Het woonhuis in Hurwenen gebruikt de dikte van een metselwerk gevel door de ramen dan wel vlak in het baksteen te plaatsen dan wel heel diep voor maximaal reliëf. Uiteraard… het beoordelen van de kwaliteit van de esthetiek van gebouwen en gevels is subjectief. Natuurlijk blijft dat oordeel volledig afhankelijk van persoonlijke smaak en zelfs ook culturele voorkeuren. Wat men in Amsterdam-West waardeert, blijkt niet altijd een succes in - noem eens wat - Drachten. En, omgekeerd. Maar is er toch een rode draad? Een van de belangrijkste factoren die de esthetiek van een gevel beïnvloeden zijn de harmonie en de verhoudingen van het gebouw als geheel. Mensen worden vaak aangetrokken tot gevels die een uitgebalanceerde en symmetrische compositie vormen. Hoe dat kan worden bereikt? Elke architect weet het: ramen, deuren en andere elementen worden gelijkmatig verdeeld. Een gevel dient proportionele verhoudingen te hebben om als ‘aangenaam’ te worden ervaren. De mens (de gebruiker dus) wil immers ‘rust’ in zijn hoofd. Ook speelt de materiaalkeuze een belangrijke rol bij het bepalen van de esthetiek van een gevel. Want, verschillende materialen hebben verschillende visuele effecten waardoor een uniek karakter ontstaat. Een appartementencomplex als een blokkendoos. Gevels met interessante texturen, zoals reliëfs, patronen of ornamenten zijn daarentegen vaak visueel boeiend(er). Bovendien kunnen gevels met een glad en gepolijst oppervlak een moderne en strakke uitstraling hebben, terwijl gevels met een ruw en onbewerkt oppervlak een rustieke en natuurlijke charme kunnen hebben. Kijk maar eens in de oude mediterrane binnensteden. Vanzelfsprekend is kleur ook een belangrijke factor. Kleuren hebben emotionele impact. Neutrale teints zoals wit, crème, grijs en beige worden vaak geassocieerd met eenvoud en elegantie. Aan de andere kant kunnen felle en levendige kleuren juist gebruikt worden om een gebouw opvallender te maken of een artistiek karakter te geven. Toch zal elke architect beamen dat hij of zij hier zeker niet de vrije hand heeft. Immers, de kleurkeuze is sterk afhankelijk van de context, de omgeving en de gewenste uitstraling van het gebouw. De architect is precies op dit punt bezig om de esthetiek van zijn object te laten passen in de esthetiek van de cirkel eromheen. Logisch: de context van een gebouw beïnvloedt de esthetische - en zelfs economische! - waardering. Een gevel die harmonieert met de omgeving en rekening houdt met de schaal, stijl en historische context van de omliggende gebouwen, wordt praktisch altijd als aantrekkelijk beschouwd. Geen idee wie of welke architect verantwoordelijk is voor deze look and feel ergens op een Grieks eiland. Maar toeristen vinden het prachtig om deze gevel te Instagrammen. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de verschillende architecturale stijlen. Deze hebben elk stuk voor stuk verschillende principes en kenmerken. Bijvoorbeeld, liefhebbers van klassieke architectuur kunnen gevels waarderen die elementen bevatten zoals zuilen, pilasters of andere sierlijke ornamenten. Moderne architectuur daarentegen, maakt vaak gebruik van strakke lijnen, minimalistische vormen en grote glazen oppervlakken. De architect is dus niet alleen ontwerper. Zomaar iets ‘ontwerpen’ is voor de samenleving bovendien een No Go. Die wil immers meer dan ‘zomaar iets moois’. Met andere woorden: esthetiek is en blijft subjectief. Wat door de ene persoon als mooi en passend wordt beschouwd kan door de ander als onaantrekkelijk en niet-functioneel worden gezien. Velen vinden de het complex van Sultan Qaboes moskee van Muscat (hoofdstad Oman) een van de mooiste gebedshuizen op het Arabisch schiereiland. Prachtige gevels. Mooi gebroken wit. Eigenlijk is er dus geen definitief antwoord te geven op de vraag of er een rode draad is in wat de samenleving (de mensen dus) wil of wenst. De architect moet anno 2023 onvoorwaardelijk een alleskunner en allesweter zijn. Simpelweg om het met z’n gevelontwerpen de mensen écht naar de zin te maken. Als je meer te weten wilt komen over een gebouw, bijvoorbeeld over de decoraties die je ziet, vliegen de vaktermen je vaak om de oren. In dit overzicht vind je een simpele uitleg van de meest voorkomende begrippen in de architectuur. Een balustrade is een hekwerk met speciaal vormgegeven spijlen (balusters) langs bijvoorbeeld een balkon, terras, galerij of dak. Is het hek massief? Dan spreek je van een borstwering. Oorspronkelijk was een borstwering een dichte verdedigingsmuur - tot borsthoogte. De onderste steen links en rechts in een boog zijn de twee aanzetstenen. Ze vormen de basis van de boog. De sluitsteen zit in de top, precies in het midden van de boog, zodat die de andere boogstenen op hun plek houdt. Soms is een sluitsteen rijk bewerkt, bijvoorbeeld in de vorm van een plant, bloem of een menselijk gezicht. Een bovenlicht is een raampje boven een deur of (hoog) raam. Doel was om licht in de hal te krijgen, vooral belangrijk toen er nog geen elektriciteit was. Bovenlichten waren vaak versierd met stevig materiaal om inbraak tegen te gaan. Zo’n versierd bovenlicht heet dan weer een snijraam (oorspronkelijk ging het namelijk om houtsnijwerk, maar de decoratie wordt ook van andere materialen gemaakt). In de 20e eeuw werden bovenlichten vaak voorzien van glas-in-lood. Dit plafond heeft verdiepte - meestal vierkante of rechthoekige - vlakken (cassetten). In de Romeinse bouwkunst werden cassetten al toegepast in gewelven, omdat ze die lichter van gewicht maakten en voor perspectiefwerking zorgden. Festoenen of guirlandes zijn - meestal gebeeldhouwde - slingers van fruit, bladeren of bloemen. Soms wordt de term guirlande gebruikt voor een slinger zonder linten, en een festoen voor een slinger met linten, manchetten en afhangende uiteinden. Een fronton is een bekroning van een gevel, venster of ingang. Meestal driehoekig, maar er zijn ook gebogen frontons. Het gevelvlak binnen het fronton heet een timpaan, hierin zie je soms beeldhouwwerk. De gevel is de buitenmuur van het gebouw. De voorgevel aan de straatzijde vormt het gezicht van het gebouw. De klokgevel, waarbij de bovenkant van de gevel de vorm heeft van een klok, lijkt erg op de halsgevel. Zie je bovenop de gevel een kroonlijst over de hele breedte? Dan heb je te maken met een lijstgevel. Je ziet veel (gedecoreerde) lijstgevels bij grote, brede herenhuizen. Een gevel met een top die trapsgewijs versmalt zie je veel bij gebouwen in renaissancestijl. Begin 18e eeuw raken trapgevels in Nederland uit de gratie en worden ze vaak weggehaald. Een puntgevel met een smalle rechthoekige hals die soms is versierd, dat is de korte omschrijving van een tuitgevel. Veel pakhuizen hebben tuitgevels. Een vliesgevel is een gevel die niet dragend is. Hierdoor kan de gevel worden opgebouwd uit lichte materialen, zoals glas. Een gewelf is een gebogen overdekking van een ruimte. Je ziet gewelven veel in kerkers en kasteelzalen. Een kraagsteen steekt uit de muur om het gewicht te dragen van bijvoorbeeld een balkon, beeldhouwwerk of kroonlijst. Zo’n vooruitstekend deel wordt ook wel een console genoemd. Een kraagsteen is altijd van (natuur)steen gemaakt, een console kan ook van hout, staal of beton zijn. Dit is een kozijn dat in vieren wordt gedeeld door een middenstijl (verticaal) en een tussendorpel (horizontaal). Meestal van natuursteen of hout. Bij oudere kruiskozijnen, bijvoorbeeld uit de 16e eeuw, zijn de onderste ramen vaak voorzien van luiken. Een kruiskozijn wordt ook wel een kruisvenster genoemd. Deze ijzeren staven op de buitenmuur van een gebouw beschermen de gevel tegen uitknikken. Als muurankers rijk bewerkt zijn, heten ze wel sierankers. Dit is een verzamelbegrip, want het zijn eigenlijk gewoon versieringen (Latijn: ornare betekent versieren). Pilasters zijn platte zuilen die iets uit een muur steken. Ze hebben geen dragende functie en zijn dus decoratief. Een risaliet is een vooruitstekend deel van een gevel die over de gehele hoogte doorloopt. Bij een risaliet in het midden van de gevel is de ingangspartij er vaak in verwerkt. Soms heeft zo’n middenrisaliet een andere kleur dan de rest van de gevel. Je hebt ook hoekrisalieten. Een rond venster met een - vaak een zeer complex - maaswerk waardoor het lijkt op een roos met blaadjes. Een spekband of speklaag is een horizontale versiering in een gevel. Vaak gaat het om een muur met stroken baksteen die worden afgewisseld met lagen lichtgekleurde natuursteen. Waterspuwers zijn uit steen gehouwen figuren, meestal stellen ze duivels of monsters voor. Ze zitten aan het uiteinde van een goot om regenwater af te voeren, zodat wordt voorkomen dat het langs de gevel naar beneden stroomt. Een zuil is een ronde kolom (een kolom die niet rond is, wordt een pijler genoemd). Aan het uiteinde van de zuil zie je een ‘kapiteel’ met beeldhouwwerk. Zuilen werden toegepast tijdens de klassieke oudheid en er zijn verschillende soorten te onderscheiden. Dorische zuilen zijn zwaar en sober. Een Ionische zuil is slanker en wordt bekroond met spiraalvormige versieringen (voluten). Korinthische zuilen zijn nog ranker en rijker versierd. Metalen gevelelementen en metalen gevelbekleding geven ieder gebouw een markant en onderscheidend karakter. Metaal geeft een mooie strakke uitstraling aan moderne architectuur, of juist een bijzondere contrasterende twist aan klassieke traditionele ontwerpen. Metal coating van VeroMetal® is een, milieuvriendelijk en duurzaam alternatief voor massief metaal. De metal coatings van VeroMetal® kunnen zowel binnen als buiten worden toegepast. Het hecht zeer goed op vrijwel elk oppervlak en breekt of bladdert niet. Metal coating van VeroMetal® is een koud vloeibaar metaal, gemaakt van échte metalen. Het geeft oppervlakken een bovenlaag met een luxe uitstraling. “Het product VeroMetal® heeft ons verrast. Het is niet zomaar een verflaagje, maar een laag echt metaal. Metaal geeft charme aan een gebouw. Metaal krijgt na verloop van tijd door weer en wind steeds een andere uitstraling. Zo krijgt een gebouw echt karakter. Mark Slager is projectleider. Ten tijde van de bouw van het Rabobank kantoor in Heerenveen begeleidde Mark de bouw voor Van Wijnen Gorredijk. Metal coatings van VeroMetal® zijn geschikt voor binnen- en buitentoepassingen. Architecten en ontwerpers kunnen in ieder type exterieur en interieur project onze metal coating toepassen. Markante gevelbekleding en geveldelen voor een bijzondere afwerking van kantoren, bedrijfsgebouwen en utiliteitsbouw. Maar ook voor een luxueuze uitstraling van binnenruimtes zoals de entree, wachtruimtes en vergaderzalen. Naast de utiliteitsbouw wordt VeroMetal® ook ingezet voor hoogwaardige woningbouw, luxe winkelinrichtingen, sfeervolle interieurs van restaurants en voor de afwerking van superjachten. Omdat de coatings zowel binnen als buiten op vrijwel iedere ondergrond kunnen worden aangebracht, kan de gekozen metaal afwerking consequent worden doorgevoerd in alle elementen van een ontwerp. VeroMetal® is ook zeer geschikt voor toepassing binnen grote bouwprojecten. Vanwege de extreem goede hechting op vrijwel iedere ondergrond kunnen architecten en projectleiders kiezen voor diverse lichtgewicht materialen als ondergrond. Losse onderdelen, van bijvoorbeeld polyester, kunnen op voorhand off-site worden bewerkt met metal coating, en gereed worden gemaakt voor montage. “Het werken met lichte polyester platen die zijn bespoten met koper van VeroMetal® heeft ons veel tijdwinst opgeleverd bij de bouw van een groot project. Onze opdracht was om de gevel van het Rabobank gebouw in Heerenveen te bekleden met koper. In eerste instantie zouden we de gevel eerst helemaal voorzien van betimmering, en daar koperen platen op monteren. Na overleg met betrokkenen is daarom gekozen om polyester elementen te voorzien van metaal coating van VeroMetal®. Mark Slager is projectleider. Ten tijde van de bouw van het Rabobank kantoor in Heerenveen begeleidde Mark de bouw voor Van Wijnen Gorredijk. Dankzij VeroMetal® kan een ontwerp met 90% minder metaal gerealiseerd worden door massieve metalen delen te vervangen door onze milieuvriendelijkere metal coatings. Kies bijvoorbeeld voor een lichtgewicht ondergrond, met een VeroMetal® metalen finish van 120-150 micron. Daarnaast zorgt de lichtere constructie voor een besparing van energie doordat er minder gewicht verplaatst wordt. Bovendien kan het sneller aangebracht worden. VeroMetal® zorgt er graag voor dat alle partijen met elkaar in contact komen om tot een optimaal resultaat te komen. Onze verwerkers zoeken samen met de architecten en projectleiders naar de juiste metal coating, of maken een mix van metalen op maat. Daarnaast bekijken zij met welke afwerking ze het metaal de juiste uitstraling geven. Samen streven we naar het maximale resultaat voor ieder project. Dat doen we door te zorgen voor een prettige samenwerking met alle betrokken partijen, een heldere communicatie en het geven van oprecht en eerlijk advies. “Toen we voor de eerste keer met deze vorm van metaal gingen werken, was dat voor ons echt pionieren. Daarom was het fijn dat we samen met alle betrokkenen goed konden overleggen met VeroMetal® over het product en het proces. Zo konden we in samenspraak het hele traject goed uitstippelen en voorbereiden. De gevelbekleding zit inmiddels ruim tien jaar tegen de gevel, en het wordt alleen maar mooier. Mark Slager is projectleider. Ten tijde van de bouw van het Rabobank kantoor in Heerenveen begeleidde Mark de bouw voor Van Wijnen Gorredijk. Naast een breed assortiment aan VeroMetal® metaalcoatings is er ook een range aan exclusieve gevelplaten met een metalen toplaag beschikbaar, de OZEON® gevelplaten. Door bijbehorende gevelmaterialen zoals kozijnen, hoekprofielen, neggekanten, blindklinknagels en andere producten van hetzelfde vloeibare metaal te voorzien, kan alles perfect op elkaar worden afgestemd. OZEON® biedt een hoogwaardige geveloplossing waarin de functionele en esthetische voordelen van metaal en de duurzame en functionele voordelen van geperste minerale wol plaat worden gecombineerd. Voor de basis van de OZEON® gevelplaat is gekozen voor een geperste minerale wol plaat. De OZEON® platen zijn afgewerkt met een VeroMetal® coating in de basismetalen koper, brons ijzer (roest), gunsmoke of messing, al dan niet gepatineerd. OZEON® gevelbekleding geeft architecten maximale ontwerpvrijheid. OZEON® gevelplaten zijn licht van gewicht, maar erg stevig en duurzaam. Ze zijn eenvoudig te verwerken en makkelijk te monteren.
Gevelelementen: van baksteen naar geventileerde systemen
Traditioneel werden gevels opgebouwd uit massieve materialen zoals baksteen, beton of natuursteen. Die staan bekend om hun robuustheid en lange levensduur, maar brengen ook beperkingen met zich mee. In hedendaagse architectuur verschuift de aandacht daarom steeds vaker naar geventileerde gevelsystemen. Daarbij wordt de buitenste bekleding geplaatst met een luchtspouw tussen de gevel en het isolatiemateriaal. De evolutie van gevelbekleding heeft ook een duidelijke impact op het uiterlijk van gebouwen. Vooral bij projecten zoals scholen, woongebouwen en kantoren speelt die ontwerpvrijheid een belangrijke rol. Naast design en functionaliteit speelt duurzaamheid een steeds grotere rol bij de keuze van gevelbekleding. Gevelpanelen op basis van rotswol, zoals Rockpanel, vormen bijvoorbeeld een interessante ontwikkeling binnen deze trend. Deze panelen combineren een lange levensduur met recycleerbaarheid en een beperkte onderhoudsbehoefte. Binnen de bouwsector groeit ook de aandacht voor circulaire ontwerpprincipes. Binnen de gevelsector passen steeds meer fabrikanten deze benadering toe. Zo behaalde Rockpanel voor 98 procent van zijn portfolio de Cradle to Cradle Certified® Silver-certificering. Waar gevelbekleding vroeger vooral een esthetische of beschermende functie had, is de gevel vandaag uitgegroeid tot een strategisch onderdeel van het gebouwontwerp. Wat ooit begon met traditionele baksteen en natuursteen, groeit zo uit tot een breed spectrum aan innovatieve geveloplossingen waarin design, prestaties en duurzaamheid samenkomen.
Metalen gevelbekleding en coatings
Metalen gevelelementen en metalen gevelbekleding geven ieder gebouw een markant en onderscheidend karakter. Metaal geeft een mooie strakke uitstraling aan moderne architectuur, of juist een bijzondere contrasterende twist aan klassieke traditionele ontwerpen. Metal coating van VeroMetal® is een milieuvriendelijk en duurzaam alternatief voor massief metaal. De metal coatings van VeroMetal® kunnen zowel binnen als buiten worden toegepast. Het hecht zeer goed op vrijwel elk oppervlak en breekt of bladdert niet. Metal coating van VeroMetal® is een koud vloeibaar metaal, gemaakt van échte metalen. Het geeft oppervlakken een bovenlaag met een luxe uitstraling. “Het product VeroMetal® heeft ons verrast. Het is niet zomaar een verflaagje, maar een laag echt metaal. Metaal geeft charme aan een gebouw. Metaal krijgt na verloop van tijd door weer en wind steeds een andere uitstraling. Zo krijgt een gebouw echt karakter.
Praktische voorbeelden en projecten
Mark Slager is projectleider. Ten tijde van de bouw van het Rabobank kantoor in Heerenveen begeleidde Mark de bouw voor Van Wijnen Gorredijk. Dankzij VeroMetal® kan een ontwerp met 90% minder metaal gerealiseerd worden door massieve metalen delen te vervangen door onze milieuvriendelijkere metal coatings. Kies bijvoorbeeld voor een lichtgewicht ondergrond, met een VeroMetal® metalen finish van 120-150 micron. Daarnaast zorgt de lichtere constructie voor een besparing van energie doordat er minder gewicht verplaatst wordt. Bovendien kan het sneller aangebracht worden. VeroMetal® zorgt er graag voor dat alle partijen met elkaar in contact komen om tot een optimaal resultaat te komen. Onze verwerkers zoeken samen met de architecten en projectleiders naar de juiste metal coating, of maken een mix van metalen op maat. Daarnaast bekijken zij met welke afwerking ze het metaal de juiste uitstraling geven. Samen streven we naar het maximale resultaat voor ieder project.
OZEON® gevelplaten zijn licht van gewicht, maar erg stevig en duurzaam. Ze zijn eenvoudig te verwerken en makkelijk te monteren. De basis van de OZEON® gevelplaat is een geperste minerale wol plaat. De OZEON® platen zijn afgewerkt met een VeroMetal® coating in basismetalen koper, brons ijzer (roest), gunsmoke of messing, al dan niet gepatineerd. OZEON® biedt maximale ontwerpvrijheid en integratie met kozijnen, hoekprofielen en andere producten van hetzelfde vloeibare metaal.
- Baksteen en natuursteen blijven basisafwerkingen met lange traditie.
- Gevelbekleding evolueert richting geventileerde systemen voor betere energieprestaties.
- Metaalafwerkingen geven karakter en kunnen off-site voorbereid worden.
Gevelbekleding gaat verder dan esthetiek: het verbetert duurzaamheid, brandveiligheid en energieveiligheid. De combinatie van technische prestaties en designmogelijkheden zorgt ervoor dat gevelmaterialen de afgelopen jaren sterk zijn geëvolueerd.