Een rookkanaal aanleggen door het dak klinkt misschien ingewikkeld, maar met de juiste materialen, voorbereiding en deze stap-voor-stap handleiding kun je dit als doe-het-zelver prima zelf doen. De regels voor een rookkanaal staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl, voorheen Bouwbesluit 2012) en de norm NEN 2757-1. Sinds 1 januari 2024 vervangt de Omgevingswet het oude Bouwbesluit 2012. De technische regels voor rookkanalen staan nu in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). De eisen zelf zijn inhoudelijk niet veranderd: het rookkanaal moet dicht zijn, geen rookterugslag veroorzaken en de constructie van de woning mag er niet onveilig door worden.
Welke wettelijke regels en normen gelden?
De Nederlandse overheid heeft duidelijke richtlijnen opgesteld voor het aansluiten van kachels en haarden. In het Bbl staan onder meer technische regels voor het (ver)bouwen en gebruiken van een woning. In paragraaf 4.3.8 staan eisen voor de afvoer van rookgas en de toevoer van verbrandingslucht. De regels uit paragraaf 4.3.8 Bbl richten zich in de eerste plaats op de eigen gezondheid en de veiligheid van de gebruiker van een woning of ander bouwwerk. Een bouwwerk met een (hout)kachel of open haard moet de juiste voorzieningen hebben, zodat de kwaliteit van de binnenlucht niet nadelig is voor de gezondheid (artikel 4.134). Dit volgt uit artikel 4.138, lid 3 en 4 van het Bbl en artikel 5.16 Bbl.
Concreet wordt vanuit het bouwbesluit verwezen naar de norm NEN 2757-1:2019. Artikel 3.76 Bbl verwijst naar NEN-norm 8757. Bij toepassing van de NEN-norm 2757-1 is de vereiste afvoerhoogte minimaal 0,5 meter boven nokhoogte, afhankelijk van de dakhelling en de plaats van de schoorsteen. Voor bestaande bouw geeft het Bbl minder specifieke voorwaarden aan de plaats van de rookgasafvoer.
Specifieke hoogte- en plaatsingseisen
Hoe hoog moet het rookkanaal of kachelpijp boven het dak uitsteken? Een veel gestelde vraag en bepaald niet onterecht. De plaats van de schoorsteen of kachelpijp ten opzichte van de nok van het dak is dus van groot belang. De uitmonding van rookgasafvoer voor vaste brandstoffen dient altijd plaats te vinden in het zogenaamde vrije uitmondingsgebied. Hieronder volgt een leesbare samenvatting van wat deze norm hierover zegt.
- Plat of licht hellend dak: Bij een dakhelling kleiner dan 23° geldt dat de uitmonding 0,5 meter boven het dak moet uitsteken.
- Schuin dak: Voor schuine daken met een hoek groter dan 23° geldt als vuistregel dat de kachelpijp op maximaal 80 cm afstand van de nok uit het dakvlak moet komen. In dat geval volstaat ook hier een halve meter boven de nok. Als afstand a groter is dan dient aanvullend een berekening gemaakt te worden om de noodzakelijke hoogte te bepalen.
- Algemene regel: het rookkanaal moet minimaal 1 meter boven het hoogste punt van het dak uitkomen binnen een straal van 3 meter. Op een schuin dak neem je de nok mee als hoogste punt, dus in veel gevallen is de hoogte-eis al snel gehaald door het rookkanaal vlak bij de nok uit te laten komen.
- Op een plat dak bepalen de naastliggende objecten hoe hoog je rookkanaal plat dak moet worden. In de praktijk komt een rookkanaal door een plat dak meestal tussen de 1 en 2 meter boven het dak uit.
Aanvullende eisen bij belendende bebouwing en lage aanbouwen
Tekening 2 geeft extra beperkingen indien er sprake is van belendende bebouwing. Uitmonden in de gearceerde gebieden is daarbij dus niet toelaatbaar. Let op: voor een nieuwe schoorsteen op een (lage) aanbouw gelden aanvullende eisen, omdat de bestaande gevel als 'belemmering' geldt voor de stromingsrichting van de rookgassen. De schoorsteen moet dan hoog genoeg zijn om de rook te laten wegstromen. De benodigde hoogte hangt af van de precieze situatie, maar dat kan metershoog boven het dakvlak zijn. Een grove vuistregel is dat de pijp bijna moet reiken tot de nokhoogte van het dak van het aanliggende gebouw (de uitmonding mag in een hoek van 10 graden lager liggen).
Specifiek voor gashaarden op een plat dak
Gesloten gashaarden maken gebruik van een buis-in-buis systeem, waarbij verse lucht van buiten wordt aangezogen en rookgassen worden afgevoerd. Ik lees op het forum dat er verschillende systemen bestaan, namelijk met concentrische buizen aan-en-afvoer of twee afzonderlijke buizen. Een rookkanaal voor een houtkachel of pelletkachel is in de meeste gevallen vergunningvrij. Een rookkanaal voor een houtkachel of pelletkachel is vergunningvrij zolang de uitmonding 1 meter van de erfgrens ligt en de draagconstructie niet wordt gewijzigd. Een vergunning is wel nodig bij een monument, bij afwijking van het bestemmingsplan of wanneer een schuur of garage in gebruik wordt genomen als woning.
Omdat een plat dak geen nok heeft, bepalen de naastliggende objecten hoe hoog je rookkanaal plat dak moet worden. In de praktijk komt een rookkanaal door een plat dak hierdoor meestal tussen de 1 en 2 meter boven het dak uit. In onze woning in opbouw zijn we van plan om op termijn een gashaard met laag vermogen te plaatsen (overal vvw + LEW), dus in feite enkel te gebruiken om snel een gezellige warmte te krijgen in de leefruimte. Deze week worden de gaten voor ventilatie en spots geboord, dus vroegen we ons af of we nu ook al een gat voor de gashaard moeten voorzien in het plat dak boven de leefruimte.
Indien ja, welke diameter moeten we voorzien? Ik lees op het forum dat er verschillende systemen bestaan, namelijk met concentrische buizen aan-en-afvoer of twee afzonderlijke buizen. Intussen is er een gat van 185 geboord in de predallen met druklaag. Nadien er een emmer in gestopt zodat de hellingsschuimbeton kon gestort worden. Deze week wordt de epdm geplaatst en zal de dakdoorvoer gewoon afgewerkt worden, met de bedoeling om op vrij korte termijn toch al een haard te plaatsen. In tussentijd zullen we het gat wel opstoppen met isolatie.
Praktische aandachtspunten bij het boren en voorbereiden van een dakdoorvoer
Voordat je de dubbelwandige buis door het dak voert, moet je de dakconstructie voorbereiden. Waar moet de muurdoorvoer van een kachel aan voldoen? En verschilt dat per kachelsoort? Een kachel met muurdoorvoer biedt een efficiënte oplossing voor het afvoeren van rookgassen, vooral in situaties waar een traditioneel schoorsteenkanaal ontbreekt. Bij het installeren van een muurdoorvoer moeten diverse bouwvoorschriften en normen in acht worden genomen. Zo moeten rookgasafvoeren voldoen aan het Bouwbesluit en de Europese norm EN 1856-1 voor rookgasafvoerkanalen.
Is een rechte installatie niet mogelijk? Bevestig direct na elke bocht een beugel (bij 45° max.). Gebruik een vloersteun, vloerplaat met draagring of console die past bij je rookkanaalsysteem (zoals Convesa’s verdiepingsondersteuning). Gebruik een klemband om de dubbelwandige buis stevig met het verloopstuk te verbinden. Monteer de eerste dubbelwandige buis met de mof omhoog (conform CE-voorschrift).
Veiligheid en afstanden tot brandbare materialen
Binnenshuis bepaalt het type pijp de minimale afstand tot brandbare materialen zoals hout, gips, isolatie en dakbedekking. De regel achter omkokering is simpel: brandbare materialen mogen nooit dichter bij het rookkanaal zitten dan de minimale afstand van het product. Voor onze dubbelwandige rookkanalen is die afstand 7 cm. Kun je die 7 cm niet los houden, dan los je het op met een omkokering. Ja, zodra brandbare materialen dichter dan de voorgeschreven afstand bij het rookkanaal komen, moet omkokering worden toegepast. Bij een enkelwandige rvs kachelpijp en een dikwandige zwarte kachelpijp is de minimale afstand 20 cm rondom. Bij dubbelwandig geïsoleerd rookkanaal volstaat 7 cm.
Om brandgevaar te voorkomen moet vanaf het punt waar het rookkanaal door een (buiten)muur of dak gaat, dubbelwandig geïsoleerd zijn. De uitmonding van het rookkanaal moet boven de nok van het dak of minstens 0,5 meter boven het dakvlak uitkomen en minimaal 1 meter van een raam of ventilatieopening af liggen. De maximale lengte van het rookkanaal van een pelletkachel ligt meestal tussen 6-8 meter, maar is mede afhankelijk van het type pelletkachel en rookkanaal. De afvoer moet een lengte hebben tussen de 4 en 8 voor een goede trek. Horizontale delen dienen zo kort mogelijk te zijn (maximaal 1,5 meter) en het aantal bochten dienen beperkt te blijven.
Specifieke eisen en verschillen tussen haardtypes
Stoken met een pelletkachel brengt een aantal aantrekkelijke voordelen met zich mee. Zo zijn pelletkachels zeer efficiënt en een stuk milieuvriendelijker dan een houtkachel. Wel gelden er een aantal regels voor het aanleggen van het rookkanaal van een pelletkachel. Zo is het sinds enkele jaren verboden om de afvoer van een pelletkachel in de gevel uit te laten komen. De afvoer van een pelletkachel mag dus niet meer via een geveluitmonding lopen. Gevelafvoer behoort enkel nog tot de mogelijkheden wanneer het rookkanaal uitkomt ter hoogte van de dakrand.
Bij het plaatsen van de afvoer van een pelletkachel langs de gevel wordt het rookkanaal via de buitenkant van het pand omhoog geplaatst. Het voordeel is dat dit u binnenshuis ruimte bespaart. Een afvoer langs de gevel is met name goed mogelijk bij pelletkachels die over een achteruitgang beschikken. Bij een afvoer door het dak loopt het rookanaal binnenshuis omhoog naar het dak. Dit kan zowel door een schuin als plat dak gerealiseerd worden. Wel dient u er rekening mee te houden dat de afvoer van uw pelletkachel wegens veiligheidsvoorschriften door de hele woning omkokert moet worden.
Een pelletkachel heeft een lagere rookgastemperatuur dan een houtkachel, maar de regels rond hoogte, afstand tot de perceelgrens en uitmonding zijn hetzelfde. De diameter ligt meestal op 80 mm in plaats van 130 of 150 mm. Voor het rookkanaal van een pelletkachel gelden een aantal wettelijke regels: Het rookkanaal moet doorgaans minimaal 4 meter hoog zijn voor een goede trek, (dit is mede afhankelijk van het type pelletkachel). Vermijd of beperk horizontale delen van meer dan één meter. Horizontale delen dienen zo kort mogelijk te zijn (maximaal 1,5 meter) en het aantal bochten dienen beperkt te blijven.
Producteisen, certificatie en verantwoordelijkheid
Voor nieuwe kachels geldt in Europa sinds januari 2022 een strenger productbeleid (Ecodesign-verordening, bijlage II). Er mogen alleen toestellen op de markt komen die aan de typekeureisen voldoen. Elk rookkanaal krijgt een classificatie, bijvoorbeeld T600 N1 D V2 L50060 G50. Alle rookkanalen van Kachelconcurrent zijn T600 gecertificeerd.
Je mag in Nederland een rookkanaal zelf plaatsen. Let wel op: je bent dan zelf verantwoordelijk voor een correcte installatie. Verzekeraars kunnen bij schade eisen dat je aantoont dat het rookkanaal volgens de NEN normen is geplaatst. Hoewel het mogelijk lijkt om een muurdoorvoer zelf te installeren, wordt sterk aangeraden om dit door een specialist te laten doen. Een onjuiste installatie kan leiden tot gevaarlijke situaties, zoals rookgaslekkage, koolmonoxidevergiftiging en brandgevaar. Professionele installateurs beschikken over de juiste kennis en ervaring om de muurdoorvoer volgens de geldende normen te plaatsen. Bovendien kunnen zij adviseren over de beste locatie en type doorvoer voor uw specifieke situatie.
Handhaving en gemeentelijke mogelijkheden
Een gemeente kan de installatie of aanwezigheid van houtkachels niet verbieden. Ook kan een gemeente geen lokale eisen stellen aan het keuren en installeren van een houtkachel. Is aan de technische eisen uit het Bbl voldaan? Dan mag een kachel geplaatst worden. Wél kan een gemeente het gebruik van houtkachels beïnvloeden. De gemeente kan bijvoorbeeld in het omgevingsplan regels stellen om nadelige gevolgen van die rookgassen te voorkomen of te beperken. De 1 meter afstand tot de perceelgrens is de wettelijke ondergrens. Daarnaast kan de gemeente handhaven op basis van het hinderartikel als buren aantoonbaar last hebben van rook.
Praktische checklist bij plaatsing van een gashaard op een plat dak
- Controleer of de uitmonding het vrije uitmondingsgebied bereikt en voldoet aan NEN 2757-1 en Bbl-eisen.
- Horizontale afstanden: houd horizontale delen zo kort mogelijk (bij voorkeur <1,5 m) en beperk bochten.
- Minimale hoogte: zorg dat de uitmonding binnen 3 m straal 1 m boven het hoogste punt uitkomt; op platte daken vaak 1-2 m boven dakvlak.
- Afstand tot ramen/ventilatie: minimaal 1 meter van een raam of ventilatieopening.
- Brandveilige doorvoer: vanaf het punt waar het rookkanaal door de constructie loopt, dubbelwandig geïsoleerd uitvoeren.
- Afstand tot brandbare materialen: houd de door de fabrikant opgegeven minimale afstanden aan; voor dubbelwandig vaak 7 cm.
- Certificatie en materiaal: gebruik gecertificeerde T600-systemen en volg CE-voorschriften (mof omhoog, klembanden, beugels).
- Documentatie: bewaar gegevens en montagebewijs voor verzekeraar en eventuele keuring.
Veelgestelde praktische vragen
- Moet ik nu al een gat in het plat dak voor een toekomstige gashaard boren? Je kunt voorbereidende gaten maken, maar houd rekening met toekomstige afwerking van EPDM, isolatie en dakopbouw; goed afsluiten tot plaatsing is essentieel.
- Welke diameter moet ik opnemen? Dat hangt af van het gekozen toestel en systeem (concentrisch of 2 buizen); veel voorkomende diameters voor gashaarden zijn kleiner dan die van houtkachels, maar bepaal dit altijd op basis van het toestel en fabrikant.
- Mag de afvoer dicht bij een raam uitmonden? Nee, de uitmonding moet minimaal 1 meter van ramen of ventilatieopeningen liggen.
- Is een gashaard met zeer laag vermogen nodig bij beperkte afstand tot ramen of buren? Ja, in situaties met beperkte afstand en eisen rond verdunningsfactor kan een gashaard met laag vermogen of specifiek type noodzakelijk zijn.
Aanleggen van compleet rookkanaal met houtkachel
Slotopmerkingen en advies
De regels rond rookkanalen zijn op hoofdlijnen duidelijk, maar elke situatie is anders. Twijfel je over de minimale hoogte, de afstand tot de buren of de juiste opbouw van je rookkanaal? Heeft u aanvullend nog vragen over hoe hoog de kachelpijp in uw geval uit het dak moet steken? Neem contact op en we helpen u verder. Bent u op zoek naar deskundig advies over de juiste muurdoorvoer voor uw kachel? Bezoek dan ons Experience Center, waar onze specialisten u graag voorzien van persoonlijk en professioneel advies. Wij helpen u bij het maken van de juiste keuze, afgestemd op uw situatie en wensen.