Hoe harde kunststoffen afvoeren en recyclen: van afvalstromen naar waardevolle grondstoffen

Plastic is eigenlijk een wondermateriaal: het is licht, sterk, gaat heel lang mee, breekt niet gemakkelijk, houdt voedsel langer houdbaar en kan allerlei eigenschappen hebben (denk aan kleur of buigzaamheid). Tegelijk vormen sommige voordelen van plastic ook een nadeel. Neem het feit dat plastic zo lang meegaat: als het in het milieu terechtkomt, blijft het daar dus heel lang liggen, met allerlei schadelijke gevolgen voor ecosystemen en dieren. En het feit dat plastics zo verschillend zijn, maakt het lastig om ze te sorteren en recyclen. Plastics bestaan uit zogenaamde polymeren: lange ketens van moleculen met veel koolstof. De meeste plastics (meer dan 99%) worden gemaakt uit aardolie, maar ze kunnen ook uit hernieuwbare bronnen worden gemaakt. De meeste plastics zijn in theorie recyclebaar. Ze kunnen na gebruik worden gesmolten en daarna gevormd tot een nieuw (en dus gerecycled) product. Sommige plastics kunnen, nadat ze eenmaal een bepaalde vorm hebben gekregen, niet opnieuw worden gesmolten en zijn dus niet recyclebaar.

Sinds 2010 wordt plastic in Nederland apart ingezameld en opgehaald voor recycling. Momenteel recyclen we in praktijk minder dan 50% van het plastic verpakkingsmateriaal dat in Nederland op de markt komt. In de Europese Unie ligt het recycle-percentage gemiddeld nog lager. Wereldwijd is het percentage nog heel laag: 14% wordt gescheiden ingezameld en slechts 5% wordt gerecycled. Eenderde van het verpakkingsmateriaal wordt überhaupt niet ingezameld en komt in het milieu terecht. Elke gemeente mag zelf kiezen hoe zij huisvuil inzamelt. In sommige gemeenten mag je daarom wel plastic, blik en drankkartonnen bij het restafval doen, maar in andere gemeenten niet: daar moet je ze gescheiden inleveren als PMD-afval. Dit komt doordat gemeentes met verschillende afvalverwerkingsfabrieken samenwerken.

Sommige fabrieken hebben inmiddels slimme technieken ontwikkeld, waardoor zij het afval beter kunnen scheiden dan dat mensen dat vooraf doen. Mensen worden namelijk niet zo goed geholpen bij het afval scheiden. Op veel verpakkingen staat soms helemaal niet vermeld in welke bak je welk deel van de verpakking moet gooien. Daardoor worden er nog best wel eens foutjes gemaakt en zo kan het gebeuren dat een lading afval alsnog niet goed te recyclen is. Wanneer je een plastic verpakking bij het PMD-afval hebt gedaan, wordt het bij het inzamelstation gewogen en op kwaliteit gecontroleerd. Partijen die te veel vervuiling bevatten (bijvoorbeeld door etiketten of additieven), worden afgekeurd en gaan naar de verbrandingsoven. Partijen die zuiver genoeg zijn, worden samengeperst en gaan naar een sorteerstation. Ze worden daar zo goed mogelijk op soort gesorteerd, versnipperd en gesmolten. Dan wordt er granulaat van gemaakt (kleine bolletjes) die in een nieuw product terechtkomen.

Plastic is er in talloze vormen, maten, kleuren en flexibiliteit - bedenk het maar en het bestaat waarschijnlijk. Heel handig om precies de verpakking te ontwerpen die nodig is, maar wel lastig en duur om te recyclen. De veelheid aan kleuren bijvoorbeeld maakt het voor sorteermachines lastig om plastics van niet-plastics te scheiden. Ook de verschillende soorten plastics (denk aan een PET-fles versus plastic folie) maken dat recycling van plastic lastig is: zij verstoren elkaars recycling als scheiding en sortering niet volledig lukt. Nu is het vaak zo dat gerecycled plastic van mindere kwaliteit is dan nieuw plastic en mede daardoor is de vraag naar gerecycled plastic ook laag. De ene soort plastic is de andere niet.

Zoals gezegd, worden de meeste plastics gemaakt uit aardolie, maar er zijn ook plastics die gemaakt worden uit hernieuwbaar materiaal (biobased plastics). En soms is plastic biologisch afbreekbaar, ook wel composteerbaar of biodegradeerbaar genoemd. Biobased plastic wordt gemaakt uit hernieuwbare, biologische materialen, zoals maiszetmeel, suikerriet of plantaardige vetten en oliën. Het heeft in principe dezelfde eigenschappen als plastics die gemaakt worden uit aardolie en mag daarom gewoon bij het PMD-afval. Het voordeel van biobased plastic is dat het gemaakt wordt uit een hernieuwbare bron (in tegenstelling tot plastic gemaakt van aardolie) en dat het meestal minder broeikasgasuitstoot veroorzaakt. Maar biobased plastic heeft ook nadelen. De grondstoffen worden vaak geproduceerd op landbouwgrond, en dat kost ruimte. Die ruimte kan ook gebruikt worden voor de productie van voedsel. Bovendien worden er voor het verbouwen van de grondstoffen kunstmest en bestrijdingsmiddelen gebruikt.

Biodegradable plastics (biologisch afbreekbare of composteerbare plastics) zijn plastics die afbreken onder invloed van zonlicht, vocht of bacteriën. Ze bevatten soms stoffen die helpen bij de afbreekbaarheid. Ze kunnen zowel van aardolie als van biologische materialen worden gemaakt. Omdat deze afbraak vrijwel niet onder natuurlijke omstandigheden plaatsvindt is dit geen oplossing voor zwerfafval of plastic soup. Ook in het GFT-afval hebben we er meer last dan plezier van. Dat komt omdat het pas vergaat als het lang genoeg in een composteermachine zit (minstens 12 weken), en in Nederland is de verblijftijd in zo’n installatie hooguit 1-4 weken. In die tijd vergaat het plastic niet volledig, maar valt het uiteen in kleinere stukken, die via compost weer in het milieu terechtkomen. Biodegradable plastic is alleen zinvol in van die zakjes die in de GFT-bak in de keuken mogen. Deze variant vergaat namelijk wel volledig en op die manier kan plastic helpen om de ingezamelde hoeveelheid composteerbaar afval te verhogen. Biologisch afbreekbaar plastic vergaat niet in de natuur en ook niet volledig in de huidige composteerinstallaties. Het moet daarom bij het restafval. Het is natuurlijk nog het beste om onnodige verpakkingen te voorkomen.

Een bos bloemen: het perfecte cadeau voor Valentijnsdag, een verjaardag of gewoon om je eettafel op te fleuren. Maar achter die vrolijke kleuren gaat een minder frisse waarheid schuil. ‘Flinke hoosbui? Neem je bij een flinke hoosbui een douche om lekker op te warmen? Dan kan het zomaar zijn dat het riool overbelast raakt. De shampoo, medicijnresten en drollen uit het riool worden dan niet gefilterd maar komen rechtstreeks in het oppervlaktewater terecht. Adem in… Adem uit… Elke dag ademen we zo’n 20.000 keer in en uit. De kwaliteit van de lucht heeft direct invloed op onze gezondheid. Wanneer het over luchtvervuiling gaat, denken veel mensen aan verkeer en industrie. Kritieke grondstoffen zitten verstopt in bijna alles wat we dagelijks gebruiken. In telefoons, laptops, zonnepanelen en elektrische voertuigen zitten kleine hoeveelheden metalen die essentieel zijn voor onze economie.

Schone plastics als grondstof. We verwerken jaarlijks 150 miljoen kilo post-consumer harde kunststoffen, zoals tuinmeubelen, kratjes en leidingen uit bouwafval, bedrijfsafval en milieustraten. We sorteren, scheiden, reinigen en malen. We leveren grondstof aan de kunststofindustrie in Europa. …voor duurzame productie. Een besparing van 2,5 ton CO2 per ton kunststof. Wij zijn voorstander van het recyclen van afval - en daarmee het behoud van grondstoffen en groei in kennis - in Europa. De oplossing is niet het exporteren van kunststofafval naar Azië, de oplossing creëren we zelf. Het aanboren van primaire grondstoffen moeten we blijvend verminderen door recycling naar een volgend stadium te brengen.

Onze missie is de keten te sluiten én dat te doen door plastic te recyclen als vervanger van primaire grondstof. Van het gescheiden ingezamelde plastic kunnen allerlei nieuwe dingen worden gemaakt, bijvoorbeeld shampooflessen, broodtrommels en emmers. Plastic dat je bij het restafval gooit, eindigt in de meeste gemeenten in de verbrandingsoven van de afvalenergiecentrale. Alleen in gemeenten met nascheiding wordt het plastic achteraf uit dit restafval gehaald om gerecycled te worden. Voor de bak of zak waar je je plastic en metalen verpakkingen en drinkpakken in gooit, wordt vaak een afkorting gebruikt: pmd of pbp.

Tips plastic weggooien
Waar hoort het?
In de pmd-bak of -zak
Bij het restafval
Plastic bekers van yoghurt, slagroom, kwark
Piepschuim (vleesschaaltjes, vulling van dozen)
Plastic bakjes van fruit, salade of vlees (geen piepschuim)
Netjes van sinaasappels, limoenen, citroenen (kan de machine door vastlopen)
Plastic flessen (let op: op grote en kleine plastic flesjes voor water en frisdrank zit statiegeld. Gooi deze niet weg, maar lever ze in)
Verpakkingen die composteerbaar zijn (let op: deze mogen niet bij het gft)
Plastic om groente, brood, rollen wc-papier, doosjes thee, sigaretten, bloemen enzovoort (ook: cellofaan)
Plastic producten/niet-verpakkingen
Lege verfverpakkingen (spuitbussen en blikken)
Verfverpakkingen met (een restje) inhoud
Plastic tassen
Kikkers? (nota: mogelijk fout in oorspronkelijke tekst; klant kan terzijde controleren)

Plasticrecycling: proces en markten. Het gescheiden ingezamelde plastic wordt aangevoerd bij recyclingbedrijven zoals Van Werven en Nijssen Recycling, die zich richten op het sorteren, reinigen en vermalen van kunststofstromen tot granulaat of micronisaat. Het afzetgebied bestrijkt een groot deel van Europa en de rest van de wereld. De verwerkte kunststoffen vormen secundaire grondstoffen in nieuwe kunststofproducten. Het proces voldoet aan hoge eisen van afnemers en volgt cradle-to-cradle principes. Een voorbeeld van praktische toepassingen: shampooflessen, broodtrommels en emmers kunnen gemaakt worden van gerecyclede kunststof.

Onderzoek en toekomst: twee manieren om meer plastic te recyclen zijn betere recycleerbaarheid van verpakkingen en meer gebruik van gerecycled plastic in nieuwe verpakkingen. Tussen 2014 en 2021 is het aandeel goed recyclebare verpakkingen nauwelijks verbeterd; slechts een kwart van de kunststofverpakkingen is echt goed recyclebaar. Verpakkingen kunnen worden ontworpen met minder etiketten en eenvoudiger te scheiden materialen. Daarnaast blijft de nadruk op nascheiding en sorteerprocessen nodig om de kwaliteit van granulaat te verhogen.

Verschillende organisaties bieden oplossingen op maat voor bedrijven en particulieren. Renewi levert kunststofcontainers en zorgt voor inzameling en recyclen volgens de wetgeving. Bij de milieustraat kunnen particulieren plastic en kunststofafval scheiden. Nijssen Recycling en Van Werven benadrukken dat het nog niet mogelijk is om alle plastics te recyclen en dat selectieve inname en kwaliteitscontrole cruciaal zijn voor succesvolle recycling. Het doel is om zo veel mogelijk kunststof uit afvalstromen te hergebruiken, wat CO2-besparingen oplevert.

Notitie over beleid en praktijk: Voor de bak of zak waar je je plastic en metalen verpakkingen en drinkpakken in gooit, wordt vaak een afkorting gebruikt: pmd of pbp. In de meeste gemeenten eindigt restafval in verbrandingsovens, behalve waar nascheiding plaatsvindt, waardoor een deel alsnog gerecycled kan worden. Twijfel je waar een verpakking thuishoort? Kijk in de Afvalscheidingswijzer!

1. Inzameling en sortering van PMD-afval
2. Verwachte vervuiling controleren en afkeuren waar nodig
3. Samenpersen en transport naar sorteer- en recyclingfaciliteiten
4. Sorteren, versnipperen en wassen
5. Granalaatproductie en terug naar de markt als grondstof

Kernpunten voor een duurzamere praktijk:

• Beperk onnodige verpakkingen en ontwerp verpakkingen met minder etiketten en eenvoudiger scheiding.
• Favoreer biobased plastics waar mogelijk, met aandacht voor landbouwwerk en voedselheffing.
• Kies waar mogelijk voor biologisch afbreekbare varianten uitsluitend in de juiste afvalstroom (GFT waar van toepassing).
• Zorg voor nascheiding en hoogwaardige sorteer- en reinigingslijnen bij verwerkingsfaciliteiten.
• Stimuleer terugname en gravel van gerecyclede kunststof tot nieuwe producten in de industrie.

tags: #afvoeren #van #harde #kunstoffen