Elke beginnende naaister kent de frustratie rondom halsboordjes. Met de juiste tips en tricks is het echter een klusje wat zo is geklaard. In deze blog vertel ik je wat over de basisbeginselen én geef ik je een leuke tip die de halsboord heel professioneel doet ogen.
De Halsboord: Basisprincipes
Een halsboordje is de benaming voor het stuk stof wat bovenaan een sweater of ander kledingstuk gezet wordt zodat het makkelijk over het hoofd heen gaat. Kies bij voorkeur boordstof. Boordstof is er voor gemaakt om extra uit te rekken en komt daarna mooi terug in model. Boordstof is rondgebreid en behoudt hierdoor goed zijn vorm.
Heb je geen boordstof? Dan kun je ook gewoon de tricot of french terry waarmee je gewerkt hebt gebruiken als boordje. Er zit verschil in stretch, maar over het algemeen stretchen ze goed genoeg. Tip: knip het boordje schuin van draad. Dit betekent dat je het schuin uit de stof knipt en de weefrichting dus diagonaal loopt.
De Juiste Omvang Bepalen
De juiste omvang bepalen is erg belangrijk. Over het algemeen gelden de volgende regels:
- Meet de omtrek van de halsopening op (dit doe je met een meetlint).
- Reken 80% van de omvang wanneer je met tricot of french terry werkt.
- Reken 70-75% van de omvang wanneer je met boordstof werkt.
Een rekenvoorbeeld: de halsomtrek is 45 cm. Als je werkt met boordstof, maak je de rekensom: 0.75 x 45 = 33,7 cm.
Werk de halsboord altijd af met een stretch-steek of een lockmachine. Niet met een gewone stiksteek.
Next Level: Professionele Afwerking van de Halsboord
Heb je nog nooit een halsboordje aangezet? Heb je de basis onder de knie? Dan is het tijd om next-level te gaan. De (simpele) techniek die ik hier uitleg heb ik onlangs zelf geleerd en ik vind het jammer dat ik dit nú pas weet. Met stap voor stap foto’s laat ik je zien hoe je de binnenkant van het shirt nóg netter kunt afwerken.
Wanneer je een halsboord hebt aangezet, blijf je altijd nog de stik- of lockrand zien. Op zich is dat niet erg, maar bij wat duurdere kledingstukken wordt dit vaak extra afgewerkt. Dit kan je zelf erg eenvoudig doen zonder aanschaf van extra materialen o.i.d.
Benodigdheden
Wat je nodig hebt is een strookje stof wat net zo breed is als de achterkant van de hals. Zelf vind ik het erg leuk om hier de zelfkant van de stof voor te gebruiken. Bij verschillende stoffen (van o.a. SYAS, Poppy en Elvelyckan) staan hier vaak grappige of leuke tekstjes op. Dit stukje tekst heb ik geknipt van de zelfkant van stof van Elvelyckan.
Stap-voor-stap uitleg
- Naai eerst de halsboord aan.
- Knip een strookje stof ongeveer zo breed als de halsboord achter.
- Leg nu dit stukje achter op de halsboord met de goede kant naar achter.
- Wanneer dit vastgespeld zit, zet je dit strookje met een groffe steek ook vast. Let op: Zorg dat er op het strookje net zoveel rek komt te staan als op de halsboord. Dit creëer je door zachtjes aan de hals te trekken.
- Wanneer het smalle lapje vast zit, en de halsboord op zijn plek zit, kun je de hals alvast aflocken of met een kleine stretch-steek vastnaaien.
- Het lapje vouw je nu naar binnen.
- Met een stretch-steek (let op, géén stiksteek!) naai je nu keurig netjes langs de rand af. Probeer zo dicht mogelijk langs de rand te naaien.
De Voorkant
De voorkant van de halslijn wordt meestal niet op deze manier afgewerkt, hoewel het wel mogelijk is om de hele cirkel rondom af te werken of aan de voorkant een extra halsbandje toe te voegen. De hier beschreven werkwijze is echter de meest voorkomende.
Versnellen van het Proces
Wanneer je wat ervaring hebt, kun je deze handeling ook in één beweging doen! Tijdens het aanzetten van de boord stik je het extra strookje al mee. Je zou dit rechtstreeks met een lockmachine kunnen doen. Echter, mijn ervaring is dat er toch stiekem nogal verschil zit in rekbaarheid van boordstof en tricot, waardoor ik er vaak voor kies om eerst met een groffe steek te controleren of mijn boordje klopt en mooi plat valt.
Alternatieve Afwerkingstechnieken
De keuze voor de randafwerkingsmethode bij maatwerk naaien bepaalt de uiteindelijke kwaliteit van het genaaide kledingstuk. In het geval van luxematerialen blijkt een standaard overlock vaak een onvoldoende oplossing te zijn en zelfs schadelijk voor de kwetsbare structuur van de vezels.
De Franse Naad
De Franse naad is een alternatief dat in de beste modehuizen wordt gebruikt, waardoor de binnenkant van het kledingstuk er net zo nobel uitziet als de rechterkant. De Franse naad is een techniek van dubbel stikken van het materiaal, waardoor de ruwe rand volledig wordt gesloten in de resulterende tunnel. Deze oplossing elimineert het probleem van rafelige draden, wat gebruikelijk is bij losjes geweven stoffen.
In tegenstelling tot een overlock, die een zichtbare en vaak ruwe ladder van draden creëert, is de Franse naad glad aan en irriteert de huid niet. Het ontwerp versterkt de verbinding van elementen, waardoor het kledingstuk beter bestand is tegen stress tijdens het dragen.
Werken met Delicante Stoffen
Natuurlijke zijde wordt gekenmerkt door buitengewone lichtheid en vloeibaarheid, die gemakkelijk wordt verstoord door het gebruik van zware overlockdraden. Dichte randen zorgen er vaak voor dat de naad stijf wordt, wat de manier waarop de stof op het silhouet wordt gelegd verandert en ontsierende verdikkingen veroorzaakt.
Overlockmachines werken op hoge snelheden en gebruiken meerdere naalden, wat het risico verhoogt dat fijn garen wordt getrokken of gaten langs de naailijn ontstaan. Je maakt de Franse naad op een enkelnaald-lockstitch, waardoor je volledige controle hebt over elke perforatie en je de natuurlijke zachtheid van het materiaal kunt behouden.
Transparante Materialen
Het gebruik van een Franse naad wordt noodzakelijk bij het werken met transparante materialen zoals chiffon, organza of zijdemousseline. Bij zulke stoffen is elke binnenafwerking zichtbaar aan de rechterkant, daarom is de esthetiek van de linkerkant absoluut cruciaal. Een zichtbare overlocksteek in een transparante blouse vermindert direct de visuele waarde en geeft de indruk van massaproductie. De Franse naad creëert een dunne, elegante lijn die er bewust en professioneel uitziet, en wordt een decoratief element van het ontwerp.
Naaien van Zijde
Werken met zijde vereist niet alleen de juiste techniek, maar vooral de juiste keuze aan gereedschap die de veiligheid van het delicate materiaal waarborgen. Het gebruik van standaard naaiaccessoires kan leiden tot onomkeerbare schade aan de stof, zelfs voordat het naaien daadwerkelijk begint.
- Naalden: Gebruik Microtex-naalden, die worden gekenmerkt door een zeer scherp en slank mes, ideaal om dichte weefsels van microvezels te doorboren zonder ze te beschadigen. Stem de naalddikte af op het gewicht van het materiaal, met als doel te kiezen voor maten 60 of 70 voor dunne zijden en tot 80 voor dikkere satijnen.
- Garen: Kies dun en glad garen, bij voorkeur zijde of hoogwaardige polyester met een zijden afwerking.
- Machine-instellingen: Stel de machine fijn af op een onnodig stuk van dezelfde stof. Zijde is erg gevoelig voor draadspanning; te strak zetten veroorzaakt een onaantrekkelijke kreukel in de naad die niet gestreken kan worden. Verlaag de spanning op de bovendraad iets onder de standaardinstellingen. De steeklengte is ook van belang en moet tussen de 2 en 2,5 millimeter liggen.
- Spelden: Gebruik gespecialiseerde, zeer dunne zijden spelden of tailoring clips die de structuur van het materiaal helemaal niet verstoren. Als je pennen moet gebruiken, bevestig ze dan altijd binnen de naadreserve zodat er geen vlekken op het eindproduct zichtbaar zijn.
Het Maken van een Franse Naad
Het maken van een Franse naad vereist een verandering in het denken over het proces van het verbinden van elementen, omdat we juist het tegenovergestelde beginnen van traditioneel naaien. De hele procedure bestaat uit twee stiksels, gescheiden door nauwkeurig strijken.
- Eerste steek: Vouw de twee stukken stof aan de linkerkant tegen elkaar zodat de rechter, mooie kanten van de stof aan de buitenkant liggen. Naai met een rechte steek door de stof heen, waarbij je een naadmarge van ongeveer 5 tot 7 millimeter breed houdt.
- Strijken: Strijk eerst de naad plat zoals deze is genaaid. Strijk vervolgens de naad aan twee zijden, waarbij je alleen de punt van het strijkijzer gebruikt om de stof nauwkeurig te verdelen aan de naailijn.
- Tweede steek: Vouw de stof van rechts naar achteren, met de eerste naadlijn helemaal aan de rand. Naai de lagen met een rechte steek ongeveer 5 tot 7 millimeter vanaf de rand, waarbij je ervoor zorgt dat de nieuwe naad breder is dan de eerder gesneden stock binnenin. Je doel is om de ruwe randen volledig in de resulterende tunnel te omsluiten.
- Afwerking: Zodra dit stikwerk klaar is, strijk je de hele Franse naad aan één kant, meestal naar de achterkant van het kledingstuk, zodat het zijn uiteindelijke, professionele vorm krijgt.
Hoe naai je een Franse (of Engelse) naad | How to Sew a French (or English) Seam |
Tips voor het Hanteren van Gladde Stoffen
Zijde naaien kan frustrerend zijn vanwege het gladde karakter, waardoor de lagen stof ten opzichte van elkaar verschuiven. Door een paar workshoptrucs te beheersen, kun je de onstuimige stof onder controle houden en nauwkeurige resultaten behalen zonder onnodige stress.
- Ondersteuning: Als de zijde erg slap is en onder de voet vandaan ontsnapt, leg dan een strook half-bakpapier of dun tissue eronder. Naai tegelijk door stof en papier, wat zorgt voor een betere transportatie van stof door de tanden van de machine en voorkomt dat de stof in de steekplaat wordt getrokken. Zodra het naaien klaar is, kan het papier gemakkelijk worden afgescheurd langs de perforatie die door de naald is ontstaan zonder de naad te beschadigen.
- Bogen en Bochten: Een Franse naad maken op rechte lijnen is relatief eenvoudig, maar bogen zoals oksel- of halslijnknippen vereisen extra aandacht. Na het maken van de eerste stik (van links naar links) en het bijsnijden van de houtstok, is het noodzakelijk kleine insnijdingen te maken aan de rand van de stekel, loodrecht op de naad, waarbij men oplet dat het garen niet wordt doorgesneden. Deze inkepingen zorgen ervoor dat het materiaal vlak ligt wanneer het omgekeerd is en voorkomen dat de naad aan de boog trekt.
- Hulpmiddelen: Voor wie het moeilijk vindt om een gelijke afstand van de rand te houden, is een voet of een voet met een liniaal een onschatbare hulp. Ze hebben een speciale stop die de rand van de stof op een constante afstand van de naald leidt, waardoor een perfect gelijkmatige naad over de hele lengte wordt gegarandeerd. Het is ook de moeite waard om een steekplaat met millimeterschaal te gebruiken of een stuk schilderstape op de machine te plakken, dat de lijn van het materiaal markeert.
Veelvoorkomende Fouten en Oplossingen
Zelfs met zorg kan het voorkomen dat het eindresultaat niet ideaal is en ongewenste elementen aan de juiste kant verschijnen. In plaats van in paniek te raken en al je kleren uit te trekken, is het verstandig om de methoden te kennen om de meest voorkomende fouten te corrigeren.
- De "Snor": De zogenaamde snor, oftewel draden van de ruwe rand die naar de rechterkant door de laatste naad steken, zijn het gevolg van een te brede marge na de eerste steek of een te smalle tweede naad. Als je individuele draden opmerkt, kun je proberen ze voorzichtig vlak naast de naad te knippen met een kleine borduurschaar en de punt voorzichtig naar binnen te masseren. Als het probleem bij een langer gedeelte ligt, is de beste oplossing om dit deel opnieuw te hechten, waarbij de steek een millimeter verder van de rand wordt geleid dan voorheen, waardoor de onstuimige draden in de tunnel dieper kunnen sluiten.
- Rimpelen van de Naad: Het rimpelen van een Franse naad op zijde komt vaak doordat de machine de lagen materiaal ongelijk verplaatst. Als je dit probleem opmerkt, probeer dan de druk op de voet te verminderen, zodat de stof er soepeler onder kan glijden. Het is ook de moeite waard om te controleren of de tanden van de transportband schoon en onbeschadigd zijn, omdat eventuele bramen het gevoelige materiaal kunnen haken.
Voorkomen van Rafelen Zonder Speciale Machines
Leren hoe je kunt voorkomen dat stof gaat rafelen kan je veel tijd, ergernis en geld besparen. Of je nu midden in een quiltproject zit of je favoriete kledingstuk probeert te redden, een rafelige rand kan er lelijk uitzien.
- Plakband: Leg de stof op een hard en plat oppervlak met de achterkant naar boven. Leg het plakband langs de bovenkant van de rand, met de rand van de stof horizontaal voor je uit. Bedek ongeveer 1,5 cm van de rand met het plakband. Laat het overtollig plakband de stof losjes op het werkoppervlak bevestigen. Deze methode zal niet lang meegaan als de stof wordt gewassen, maar het is wel handig bij het knippen van rechte randen in moeilijk hanteerbare stoffen.
- Lijm: Koop een van deze lijmen bij een hobbywinkel of online. Plaats kleine klodders lijm langs de rand van de stof. Gebruik een wattenstaafje of tandenstoker om de lijm gelijkmatig te verdelen.
- Kartelschaar: Een kartelschaar ziet eruit als een schaar met tanden en je kunt hem in alle handwerkwinkels of online vinden. Knip een nieuwe rand op de stof op dezelfde manier als dat je hem zou knippen met een gewone schaar. In plaats van in een rechte snede, knipt de schaar echter in een gekarteld patroon.
- Handmatig Afwerken: De niet-technische en ouderwetse manier om een rafelige rand aan te pakken, is door hem vast te zetten met naald en draad. Neem het niet geknoopte uiteinde van de draad en pak het tussen je duim en wijsvinger. Maak een lus rond de naald en schuif de kleine lus over de kop van de naald om een strakke kleine lus te creëren. Maak de lus tussen je vingers plat en steek hem dan door het oog van de naald totdat de lus aan de andere kant naar buiten steekt. Houd de stof met de goede kant naar boven. Begin aan de achterkant van de stof en steek de naald zo dicht mogelijk bij de rand. Plaats de naald weer op de achterkant van de stof, naast de plek waar je hem hebt gestoken voor de eerste steek. Ga naar de achterkant van de stof. Rijg de naald onder de laatste steek en trek de draad eronder totdat zich een kleine lus vormt. Trek de naald door de lus en trek om een knoop te maken.
Naaimachine Steken voor Rekbare Stoffen
Het naaien van tricot stoffen en stretch stoffen is voor vele naaisters lastiger dan het naaien van niet-rekbare stoffen. Omdat de stof rekbaar is, is het belangrijk dat de naden ook rekbaar zijn. Als de naden van rekbare stof niet rekbaar zijn, zullen deze sneller breken.
Soorten Stretch Steken
- Flauwe Zigzag Steek: Op vrijwel elke naaimachine zit een of meer stretch steken. De flauwe zigzag steek is een plattere zigzag. Door de zigzag blijft de naad rekbaar. Mocht je nu geen flauwe zigzagsteek op de naaimachine hebben, heb je vaak wel een 'normale' zigzag steek op de machine. Deze zigzag steek kan vaak wat platter of rechter worden gemaakt. De flauwe zigzag steek of de rechter gemaakte zigzag steek is uitermate geschikt voor het naaien van de naden aan de binnenzijde van het naaiwerk. Het nadeel van de flauwe zigzag steek is dat deze steek niet zo mooi oogt. Daarom wordt deze steek in de regel niet gebruikt voor zichtbare naden, zoals zomen en doorstiklijnen.
- Driedubbele Rechte Steek: Een driedubbele rechte steek heeft een mooi uiterlijk, is sterk en de naad behoud wat stretch. De driedubbele rechte steek zit op vrijwel elke naaimachine, vlakbij de ‘normale’ rechte steek. Bij deze steek wordt telkens een hele steek naar voren gemaakt en vervolgens een halve steek naar achteren. Het voordeel van deze steek is dat de naad er heel mooi uit ziet. Deze steek wordt daarom vaak gebruikt voor het doorstikken van tricot stoffen. Persoonlijk zet ik de naad wel op een extra grote lengte, omdat dat leidt tot een mooier effect, in mijn ogen. Het nadeel van de driedubbele rechte steek is dat deze steek aanzienlijk meer garen verbruikt dan bijvoorbeeld de flauwe zigzag steek.
- Tweelingnaald: Zomen worden vaak afgewerkt met een tweelingnaald en bijbehorende steek. Een tweelingnaald maakt twee parallelle rechte steken aan de voorzijde van het kledingstuk en een zigzag steek aan de achterzijde. Bij een tweelingnaald maakt de naaimachine gebruik van drie draden. Twee van de drie draden gebruikt u standaard, namelijk het klosje bovenop uw naaimachine en het spoeltje onder in het spoelhuis. Raadpleeg voor de specifieke instellingen en inrijginstructies altijd uw gebruiksaanwijzing. Een steek met de tweelingnaald ziet er strak en professioneel uit. Door de zigzag steek aan de achterzijde is deze steek bovendien goed rekbaar. Een nadeel is wel dat u twee spoeltjes nodig heeft - en dus extra garen. Ook moet u de naaimachine apart inrijgen en een andere naald installeren. Daarom adviseer ik u om de zomen, bij gebruik van een tweelingnaald, altijd als laatst te doen.
- Seraflex Garen: Elastische naden kunt u naaien met een rechte steek, mits u gebruik maakt van Seraflex garen. Dit garen is gemaakt van 100% polyester, heeft een hoge kwaliteit en bevat elasticiteit. Dit betekent dat u met een rechte steek tricot stoffen en stretch stoffen kunt naaien, met behoud van stretch.
Naalden en Garen
Voor elke stof is een ander type naald geschikt. Gebruikt u een andere naald dan geadviseerd? Dan kunt u uw stoffen beschadigen.
- Tricot Stoffen: Jersey of tricot naalden hebben een ballpoint uiteinde, waardoor uw gebreide (tricot) stof onbeschadigd blijft. De stretch naald heeft namelijk een punt op het uiteinde, wat de gebreide (tricot) weefsels doorboort.
- Geweven Stretch Stoffen: Heeft u geen tricot stof maar rekt uw stof wel? Dan heeft u waarschijnlijk een geweven stretch stof, zoals stretch ribstof, stretch katoen of stretch viscose. Om deze stof te naaien dient u gebruik te maken van een stretch naald.
- Garen: Tricot stoffen en stretch stoffen worden het best genaaid met naaimachine garen van 100% polyester. Dit is een allround naaigaren van sterke kwaliteit. Wilt u de mooiste kwaliteit steken in uw tricot stof en stretch stof? Gebruik dan het Seraflex garen van Mettler Amann.
Het Belang van Strijken
Uw strijkijzer is uw beste vriend! Strijk na elke naad de naad en de stof in het gewenste model en u zult het verschil ervaren. Daarnaast is het advies om de zomen te strijken voordat ze worden genaaid. Met name bij stretch en tricot stoffen is strijken van groot belang om een mooi eindresultaat te verkrijgen. Deze stoffen krullen namelijk van zichzelf wat om bij het naaien. Door de naden direct te strijken, wordt de stof direct in de juiste en gewenste vorm geperst.
Afwerken van Naden
Tricot stoffen rafelen niet. Dit is het gevolg van het breien van de stof tijdens het productieproces. Ondanks dat tricot stoffen niet rafelen (en de afwerking van naden dus niet primair dient om rafelen tegen te gaan) is het natuurlijk wel veel netter om de stof wel af te werken. Ook bij het afwerken van naden bij stretch en tricot stoffen is het van groot belang dat de afwerking rekbaar is. Als dit niet zo is, zal de afwerking uiteindelijk kunnen breken.
Methoden voor Naad Afwerking
- Zigzag Steek: De meest simpele manier om een naad af te werken is om een zigzag steek op de naden te stikken. Dit is een normale zigzag steek, u hoeft hiervoor geen instellingen aan te passen. De zigzag steek is van nature rekbaar. De zigzag steek zorgt ervoor dat de stof (tot aan de zigzag) netjes blijft. Eventueel rafelen - bijvoorbeeld bij geweven stretch stoffen - zal hierdoor ook worden tegengegaan.
- Overlock Steek: Op de meeste naaimachines zijn overlocksteken beschikbaar. U kunt ervoor kiezen om de naden met deze steken af te werken. Deze steek is steviger dan de zigzag steek, maar gebruikt ook aanzienlijk meer garen. Daarnaast ziet de steek er mooier uit.
- Lockmachine / Coverlockmachine: Met een overlockmachine of lockmachine werkt u eenvoudig naden meerdraads en stevig af. De naden zien er professioneel uit en overtollige stof wordt door de machine zelf netjes weggesneden. Sommige naaisters zweren bij het werken met een overlockmachine, anderen werken al decennia zonder.