De organisaties zijn ingedeeld in 5 categorieën. Het Interprovinciaal Overleg (IPO) is de koepelorganisatie van de 12 provincies. Namens de 21 waterschappen ontwikkelt en beheert Het Waterschapshuis (hWh) gezamenlijke ICT-voorzieningen. hWh werkt samen met de watersector aan bijvoorbeeld het standaardiseren van data, kennisdeling en softwaretoepassingen. Logius ontwikkelt en beheert de landelijke digitale infrastructuur van de overheid, met voorzieningen als DigiD, MijnOverheid en Digikoppeling. De Dienst ICT Uitvoering (DICTU) zorgt voor de ICT van uitvoeringsorganisaties en toezichthouders binnen het Rijk. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) helpt ondernemers, organisaties en overheden met het uitvoeren van regelingen van verschillende ministeries. Het Kennis- en Exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties (KOOP) beheert digitale voorzieningen voor overheidsinformatie. De RijksAcademie voor Digitalisering en Informatisering Overheid (RADIO) vergroot het digitaal vakmanschap binnen de overheid. Digilab faciliteert een ontwikkel- en testomgeving voor innovatieve projecten binnen de overheid. Het Innovatiebudget ondersteunt digitale projecten binnen de overheid. Het Centrum Informatiebeveiliging en Privacybescherming (CIP) brengt kennis en praktijk rond informatiebeveiliging en privacy samen. Gebruiker Centraal verbindt professionals die werken aan overheidsdienstverlening. Opensourcewerken is een platform waar professionals kennis en ervaringen delen over open source binnen de overheid. Het Forum Standaardisatie stimuleert het gebruik van open standaarden binnen de overheid. De Nederlandse Overheid Referentie Architectuur (NORA) beschrijft kaders en principes voor samenhang binnen de digitale overheid. Het NL Design System helpt bij het ontwerpen van toegankelijke digitale overheidsdiensten. Geonovum ontwikkelt en beheert standaarden voor geo-informatie. Het programma Weerbare digitale overheid vergroot het bewustzijn van digitale dreigingen en risico’s bij bestuurders en medewerkers. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) houdt toezicht op de naleving van de wettelijke regels voor bescherming van persoonsgegevens.
Samenwerking met ketenpartners is van groot belang om goederenstromen efficiënt, duurzaam en klantvriendelijk te laten verlopen. Digitalisering biedt daarbij kansen. Ons stappenplan helpt bedrijven op weg die met digitaliseren willen beginnen. Bedrijven, ICT-leveranciers en consultancybureaus staren zich vaak blind op vernieuwende technologieën zoals blockchain, internet of things en kunstmatige intelligentie. Er is van alles mogelijk, maar de praktijk is weerbarstig en het overgrote deel van de bedrijven is er nog niet klaar voor om die technologieën te gebruiken. Dat komt doordat de digitale basis bij veel bedrijven ontbreekt, zo blijkt uit onderzoek van evofenedex. De praktische kant bij het organiseren van digitalisering krijgt in veel bedrijven onvoldoende aandacht, met alle gevolgen van dien. ICT-projecten mislukken, pakken veel duurder uit dan verwacht of worden zelfs onbeheersbaar. Of een bedrijf schaft het verkeerde softwaresysteem aan. Het is daarom verstandig voor een integrale aanpak te kiezen, waarbij techniek, proces en mens deel uitmaken van het digitaliseringsproces.
Stappenplan voor digitalisering in bedrijven
Stap 1: goed voorlichten
De eerste stap is digitalisering opnemen in de bedrijfsstrategie. De ervaring leert dat bedrijven met een digitaliseringsstrategie een concurrentievoordeel hebben ten opzichte van bedrijven waar digitalisering geen speciale aandacht krijgt. De belangrijkste vraag die een bedrijf bij deze stap moet beantwoorden is hoe digitalisering kan bijdragen aan het behalen van zijn toekomstdoelen en het toevoegen van waarde voor de klant. Als duidelijk is wat een bedrijf wil bereiken met digitalisering, is het tijd voor de volgende stap: interne bedrijfsprocessen en de ICT-structuur kritisch onder de loep nemen. Het is belangrijk dat deze twee componenten goed op elkaar aansluiten. Bedrijfsprocessen moeten leidend zijn voor de manier waarop de digitale ondersteuning is geregeld. Bedrijfsprocessen die meerwaarde voor de klant opleveren en nu inefficiënt verlopen, kun je optimaliseren door digitalisering. Onderzoek vervolgens zorgvuldig de hardware en software die daarvoor nodig is. Let daarbij niet alleen op functionele eisen, maar ook dat er bijvoorbeeld een klik is met het bedrijf; een prettige samenwerking met de leverancier van de ICT-oplossing is minstens zo belangrijk voor een succesvolle implementatie. Neem de tijd voor het selectieproces en zorg dat de voorlichting goed is. Via de leverancier is het vaak mogelijk om in contact te komen met bedrijven die al gebruikmaken van bepaalde hardware en software. Bedrijven kunnen in een van de community’s van evofenedex ook sparren met vakgenoten.
Stap 2: betrek je medewerkers erbij
Medewerkers zijn de sleutel tot succesvol digitaliseren. Zij kennen de bedrijfsprocessen en gaan voortaan hun werk digitaal inrichten en uitvoeren. Het is niet mogelijk ‘even tussen de bedrijven door’ te digitaliseren; ingesleten gewoonten veranderen is immers niet eenvoudig. Digitale veranderingen hebben invloed op de gehele bedrijfsvoering en zijn daarom niet door één persoon of alleen de ICT-afdeling te realiseren. Stem verwachtingen daarom af met de medewerkers en faciliteer de veranderingen via extra tijd, geld en steun. Kleine stappen nemen is daarbij belangrijk, omdat snelle successen tot meer enthousiasme voor digitalisering leiden. Door cruciale bedrijfsprocessen te digitaliseren, kunnen medewerkers zich voortaan in hun werk focussen op ‘uitzonderingen’ en werk waarbij menselijk contact het verschil maakt. Het mooiste zou zijn als de medewerkers zelf ambassadeurs voor digitale verandering worden en hun collega’s hierin meenemen. Als zij het belang en de noodzaak van de digitale verandering uitdragen, verhoogt dat de inzet van medewerkers om betere innovatieve oplossingen te steunen.
Stap 3: deel data met elkaar
Als eenmaal de digitale basis op orde is, kan een bedrijf beter inspelen op de uitdagingen in onze snel veranderende wereld. Het kan dan makkelijk informatie delen met partners in de logistieke keten. Informatie digitaal delen gaat immers veel sneller en is minder foutgevoelig dan op een handmatige of analoge manier. De organisatie en data-infrastructuur zijn dan zo ingericht, dat een bedrijf eenvoudig datakoppelingen kan maken met externe partijen. Door data met elkaar te delen is het mogelijk om gezamenlijk de logistieke keten te optimaliseren. Data geven een bedrijf inzicht in de interne bedrijfsprocessen. Op basis van informatie uit het verleden kan het dan beter voorspellingen doen. Bovendien beschikt elke partij in een logistieke keten over dezelfde informatie en dat zorgt voor transparante afspraken. Deze openheid kan discussies en misverstanden voorkomen. Wendbaarder en weerbaarder: met datagebruik en digitale processen kun je je als bedrijf onderscheiden van concurrenten en wordt je wendbaarder en weerbaarder. Ook willen andere bedrijven liever samenwerken met een ketenpartner die digitaal informatie kan uitwisselen. Hiermee heeft het bedrijf dus een uniek ‘verkoopargument’ in handen als digitale ketenpartner. Neem dus maatregelen om de digitale basis van je bedrijf op orde te krijgen en digitalisering in de praktijk te brengen. Bedenk daarbij altijd dat digitaliseren een middel is om bedrijfsprocessen te verbeteren en niet een doel op zich.
Nederlandse context en use cases
ICT&Logistiek / Logistica (2024) benadrukt dat ondernemers in handel en logistiek samen moeten innoveren. Digitalisering en verduurzaming spelen hierin een belangrijke rol. Nederland behoort tot de (Europese) top van digitale economieën en bijna 81 procent van de mkb-bedrijven heeft ten minste een digitaal basisniveau. Desondanks ondervinden veel bedrijven moeite om geschikt ICT-personeel te vinden; 62 procent van mkb-bedrijven kampte in 2024 met vacatures. De Strategie Digitale Economie streeft ernaar dat 95 procent van het mkb ten minste een basisniveau van digitalisering heeft. Europese Digitale Innovatie Hubs (EDIH’s) ondersteunen bij trajecten en smart industry-beleid vergaart versnelling van digitalisering, ook voor het mkb. De literatuur laat zien dat digitalisering veel verder gaat dan bouwen aan technologie; het gaat om transformatie van processen, teams en klantbeleving. Veel gebruikte voorbeelden van use cases illustreren hoe bedrijven digitalisering in praktijk brengen: LEGO, DHL, Disney, IKEA, Caterpillar, IBM, Adobe en IKEA tonen diverse invalshoeken van digitale transformatie. Een samenvatting van de belangrijkste lessen: start vanuit bedrijfsstrategie, betrek medewerkers, deel data, investeer in compatibele ERP/cloud-architecturen, gebruik open standaarden en beveiliging, en kijk naar klant- en operationele waardecreatie.
Use cases uit de literatuur demonstreren hoe grote en middelgrote organisaties digitale transformatie kunnen omarmen: LEGO herstructureerde Enterprise IT-systeem, DHL investeert in Advanced Quality Control Center, Disney personaliseert klantervaringen via digitalisering, IKEA's retail- en fulfilmentmodel gebruikt VR/AR en AI-voorspellingen, en Caterpillar zet AI/IoT in voor service-inkomsten. Deze voorbeelden onderstrepen dat digitaal transformeren een combinatie van technologie, proces en mens vereist. Een cloud- en SaaS-gedreven aanpak biedt schaalbaarheid en beveiliging, terwijl ERP-systemen het hart van digitalisering vormen door data en processen te centraliseren.
Afl. 6: Digitale Transformatie in de Publieke Sector Gesprek met Jeroen Danse
Belangrijk blijft aandacht voor privacy, security en naleving van regelgeving. De AP houdt toezicht op persoonsgegevens en Europese regelgeving vereist continue aanpassingen in data-verwerking en compliance. Open standaarden (Forum Standaardisatie) en referentiekaders (NORA) helpen bij samenhang en interoperabiliteit in de digitale overheid. Het NL Design System ondersteunt toegankelijke digitale overheidsdiensten, terwijl Geonovum standaarden voor geo-informatie beheert. Weerbare digitale overheid verhoogt het bewustzijn van dreigingen en risico’s bij bestuurders en medewerkers.
Praktische richtlijnen voor organisaties
- Integreer digitaliseringsdoelen in de bedrijfsstrategie en betrek stakeholders uit alle afdelingen.
- Map bedrijfsprocessen en ICT-structuur kritisch; laat processen leidend zijn voor digitale ondersteuning.
- Voer een zorgvuldige leveranciersselectie uit en betrek advies uit vakgroepen en communities.
- Werk stap voor stap: begin met early wins en bouw daarna aan integrale data-uitwisseling met partners.
- Integreer data governance, security en privacybescherming vanaf het begin in de ICT-infrastructuur.
tags: #akkitten #dilitaties #bedrijven