De komende maanden gaat naast Station Almere Centrum ook de omgeving flink op de schop. Zodra begin 2022 de laatste bouwvakkers hun spullen hebben gepakt, heeft Almere het station van de toekomst, midden in een prachtig stadspark. Station Almere Centrum begon in 1987 als Centraal Station Almere. Voor Almeerse begrippen is het dus een oud gebouw en dat betekent dat het aan een opknapbeurt toe is. Die werkzaamheden zijn inmiddels in volle gang. Daarnaast wordt het station aangepast aan het groeiende aantal inwoners en reizigers in Almere.
De verbetering van het station is een partnership van gemeente, ProRail, NS en provincie. De feitelijke uitvoering is in handen van ProRail, die samen met NS eigenaar is van het station. Paul Schulten vertegenwoordigt de gemeente in het projectmanagementteam. ‘Station Almere Centrum maakt deel uit van een hele familie van stations, tot aan Lelystad,’ zegt hij. ‘Tijdens de totstandkoming van de Flevolijn zijn ze ontworpen, eigenlijk allemaal tegelijk, en dat kun je ook zien. Almere Centrum is bijzonder, omdat het een collectiestation is. Je zou het een soort monument kunnen noemen, een typische vertegenwoordiging van een bepaalde bouwstijl.’
Zo is de kap iconisch, legt Paul uit: ‘Of dat mooi is of niet, daarover lopen de meningen uiteen. De één vindt het niks meer dan een hoop staal, de ander ziet er een prachtig stuk industrieel ontwerp in. Het is in elk geval kenmerkend rood en staat als een soort paraplu over het station heen. Die kap handhaven we dan ook, hij past zo nadrukkelijk bij Almere.’ Wél ondergaat hij een complete renovatie. ‘Hij wordt schoongemaakt,’ vervolgt Paul, ‘opnieuw geschilderd en er komt nieuwe beglazing. Los van de technische renovatie krijgt ook de inrichting van het station een regelrechte update.
Paul: ‘De vraag naar fietsenstallingen is door de jaren heen enorm gegroeid. Tot nu toe hadden we, behalve een tijdelijke op het Oudplein, een open stalling onder het viaduct, naast de taxistandplaats. Die is niet alleen te klein, maar ook niet meer veilig. De plek vervuilt nogal en heeft donkere hoekjes die aanlokkelijk zijn voor mensen die je liever niet op je station hebt. Kortom, geen prettig welkom voor reizigers. Dat is straks anders, met twee mooie bewaakte stallingen.’
Volgens Paul vormde de komst van de Floriade een mooie aanleiding om het station op de schop te nemen. ‘Zoiets vereist een station dat bezoekers van Almere écht welkom heet. Daarom hebben we met alle betrokken partijen budget vrijgemaakt, een intentieverklaring getekend en een goed plan opgesteld. Behalve veiligheid zijn ook verduurzaming, groen en beleving belangrijke speerpunten in het project. We mijmeren even een jaar vooruit en arriveren per trein op Almere Centrum. Wat zien we dan?
Paul: ‘De perrons zijn ruimer - allerlei obstakels zijn dan verdwenen - net als de vides, de openingen in de vloer die er nu nog zijn. Dan ga je naar beneden en kom je in een eigentijds aangeklede hal, met moderne puien en goede verlichting. Vervolgens loop je buiten, over prachtige nieuwe pleinen met veel meer groen dan nu.’
In de hal zijn nu nog veel ‘hokjes’ met winkels. Paul: ‘Die winkels zijn er straks natuurlijk ook nog, maar we maken het allemaal veel strakker. Eén van de kritiekpunten op de oude situatie is, dat het station een soort barrière vormt tussen het noordelijke en zuidelijke deel van het stationskwartier. Ook dat wordt helemaal anders, aldus Paul: ‘De noord-zuidverbinding maken we heel open. Het station is deels afgesloten met poortjes voor de OV-chipkaart. Maar de noord-zuidas gooien we open voor iedereen, zodat beide pleinen aan weerszijden, samen met de hal, één openbaar gebied vormen. Dat trekken we door in de materiaalkeuzes. Zo wordt de vloerbekleding binnen en buiten gelijk.’
Om het station aantrekkelijker te maken, wordt er in samenwerking met ProRail, NS en kunstorganisatie The Mothership ook kunst ingezet, vertelt Paul Schulten: ‘Zo willen we op de blinde gevel aan de noordzijde een lichtkunstwerk plaatsen.’ Ook in de hal en het busstation wordt gekeken naar de toepassing van kunst, belooft Schulten. ‘In alle kunst worden thema’s verwerkt met een boodschap aan bezoekers en inwoners van Almere. Denk daarbij aan de korte geschiedenis van de stad, het growing green, maar ook het unieke feit dat Almere op de bodem van de zee ligt. Daarom wordt zeegroen het thema voor de kunst. Zo beseft de bezoeker, door allerlei artistieke uitingen en leuke verwijzingen, des te meer dat hij zes meter onder zeeniveau staat.
Begin oktober begonnen de werkzaamheden, met de bouw van de westelijke fietsenstalling. ‘Daarna gaat de aannemer het hele station door. Tegelijkertijd werkt een andere aannemer aan het dak en de openbare ruimtes. Daarnaast worden de Station Offices, de bedrijfspanden pal tegen het station aan het Stationsplein, omgebouwd tot woningen. Dat doet de Kroonenberg Groep (zie kader, red.). Het zijn verschillende projecten die we nauw op elkaar hebben afgestemd, zodat het totale project zo vloeiend mogelijk verloopt. Naar verwachting is alles eind 2021 klaar.
Als Projectmanager Realisatie weet Rob Admiraal alles over wat er rondom het station te gebeuren staat: ‘Stedenbouwkundige inzichten zijn door de jaren heen veranderd. Vroeger wilden mensen pleinen creëren, open vlaktes, soms met een fontein erin. Die hebben we ook gehad op het Stationsplein. Tegenwoordig denken we anders. Onder meer groene bewustwording speelt nu een belangrijke rol. Daarom komt er een plein, dat een uitnodigende en sfeervolle entree van de stad is. Een plek waar mensen graag vertoeven, met veel groen. Dat is niet alleen duurzaam, maar ook prettiger om in te verblijven. Bovendien sluit het mooi aan bij het gedachtengoed van komende Floriade. Bot gezegd: momenteel is dit gebied gewoon geen aantrekkelijke plek om Almere binnen te komen. Het ziet er straks totaal anders uit. Met een mooie doorloop door het station, zodat de pleinen met elkaar verbonden en vooral ook groener zijn.
Behalve de Station Offices en het Stationsplein krijgen ook de Landdrostdreef en het Mandelaplein een make-over, zegt Rob: ‘Met dezelfde materialen en inrichting als het Stationsplein. Aan de kant van het Mandelaplein lijkt het vooral op een stadspark, waar de voetganger centraal staat. Aan de andere kant loop je naar buiten een groene laan in. Aan de zijkanten staan bomen en planten in bloembakken met randen waar je op kan zitten. Daarnaast zorgen terrassen, die doorlopen tot de Metropoolstraat, voor nóg meer levendigheid.
De voorbereiding en aanbestedingen zijn in volle gang, vertelt Rob. ‘Komend voorjaar beginnen we met de herinrichting van de pleinen. Dat gaat tot eind 2021 duren, met wellicht nog wat restwerkzaamheden begin 2022. Zo’n anderhalf jaar geleden nam Kroonenberg Groep een groot deel van de Almeerse winkelportefeuille over van Kléppiere. De onderneming is sindsdien eigenaar van onder meer de Station Offices, de twee kantoorgebouwen die als schildwachten aan weerszijden van de hoofdingang van het station staan. Daarmee speelt de vastgoedorganisatie een belangrijke rol in het aanzicht van het Stationskwartier.
Die rol belooft ze glansrijk in te vullen, zo blijkt tijdens ons gesprek met hoofd commercieel beheer Paul Bremmer: ‘Toen wij het aankochten, stonden die kantoren al een tijdje leeg. Dat was voor ons aanleiding om na te denken over een nieuwe bestemming. We besloten om er woningen te gaan ontwikkelen; een mooie toevoeging voor het gebied. Er komen drie typen. Allereerst woningen met twee even grote slaapkamers en badkamers. Dat noemen ze tegenwoordig ‘friends-woningen’. Daarnaast komt er een aantal grote en een paar kleinere woningen, waardoor er een gemengd geheel ontstaat. Door boven op de bestaande bouw twee verdiepingen toe te voegen, kunnen we in totaal 67 woningen realiseren. ’Daarnaast vinden er in de plint (winkelpanden op de begane grond, red.) ook een paar ingrepen plaats, die ervoor gaan zorgen dat alles weer helemaal van deze tijd is. Dat doen we onder meer door meer eenheid te creëren, zodat de huurders beter zichtbaar zijn. Ook de globale indeling verandert: ‘Dat smalle doorgangetje richting busplein verdwijnt. In plaats daarvan komt er een grote, hoge doorgang, die de looplijn helderder maakt. Daar tegenover, waar nu de Subway zit, maken we een nieuw winkelpand. De doorsteek naar de huidige taxistandplaats komt daarmee te vervallen. Op deze taxistandplaats komt de nieuwe fietsenstalling. Straks kom je alleen via de stationshal of om het pand heen bij de stalling. De timing van de werkzaamheden stemmen we uiteraard af met NS, ProRail en de gemeente.
Vandaag gaat de vernieuwing van Almere Centrum van start. Het stationsgebouw is inmiddels verouderd en toe aan vernieuwing. Sebastiaan de Wilde, directeurs stations bij NS vindt deze renovatie vanzelfsprekend: "Het is logisch dat we na ruim dertig jaar toe zijn aan een volwassen station. Dat betekent nieuwe fietsenstallingen en OV-fietsen, dat we de technische staat van het station verbeteren en dat de hal een mooie upgrade krijgt met voorzieningen van deze tijd. De verbetering van het stationsgebied is deel van de transformatie die de gehele binnenstad ondergaat.
GROUP A heeft voor NS Stations in 2015 een ruimtelijke verkenning opgesteld naar de mogelijkheden om station Almere Centrum en de inbedding in de stad vergaand op te waarderen. De insteek van het manifest “OV-Terminal Almere 2020” is om stakeholders te enthousiasmeren, door de mogelijkheden en effecten van de vernieuwing van het station en haar directe omgeving inzichtelijk te maken. In 1987 verbeeldde station Almere Centrum op aansprekende wijze de belofte van de nieuw te ontwikkelen stad. Het unieke zat in architectonisch opzicht in de toepassing van het viaducttype en het parapluconcept (de alles overdekkende kap). Ruim 25 jaar later, in 2015, heeft het station echter veel van zijn allure verloren.
Door slijtage en een optelsom van incidentele toevoegingen en aanpassingen, is het station niet langer een plek waar de reiziger op prettige wijze zijn of haar reis begint of eindigt. Bij deze kwaliteitsslag hoort ook een uitbreiding van het stationsprogramma, met winkels en betere servicevoorzieningen, maar ook extra stallingsruimte voor fietsen. De gewenste vernieuwingsslag voor het station valt in de tijd samen met de uitdaging die Almere aangaat om te groeien naar een omvang van 350.000 inwoners. De torenhoge ambitie van de stad wordt zichtbaar gemaakt met spectaculaire gebouwen van sterarchitecten. Met deze vernieuwingsslag toont de stad vertrouwen in de toekomst. In samenhang met de groei van de stadsflanken worden ook de infrastructurele verbindingen met het centrum ingrijpend vernieuwd. De hal is opgeknapt met een nieuw plafond, transparante liften en nieuwe winkels. Er is een brede en overzichtelijke passage gekomen door de hal tussen het Stationsplein en Mandelaplein. De bestrating verbindt nu beide pleinen met elkaar. Het rode stalen frame kreeg een nieuwe verflaag en op de perrons werd rust gecreëerd door nieuw meubilair, windschermen, betonnen poefjes en ‘groene eilanden’.
Er zijn 1238 zonnepanelen op de kap geplaatst, inclusief de schuine kapdelen waar nieuw glas met geïntegreerde zonnecellen is gekomen. Zowel aan de busstation-zijde als aan de Landdrostdreef-zijde is een gratis bewaakte stalling. Het station dateert uit 1987. Het stationsgebouw is ontworpen door NS-architect Peter Kilsdonk en bestaat uit een grote kap met een stalen spaceframe. De metamorfose die station Almere Centrum ondergaat, is onderdeel van PHS SAAL. Deze afkorting staat voor Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS) op de corridor Schiphol-Amsterdam-Almere-Lelystad (SAAL).
Het vernieuwde station past beter bij een grote stad met straks zo’n 300.000 inwoners. Samen met Almeerders en reizigers is een plan gemaakt. Station Almere Centrum is veranderd in een duurzaam station waar het fijn is om binnen te komen of een reis te beginnen. Wat is er gebeurd? Een ruime, lichte stationshal met nieuwe winkels, puien, plafond en transparante liften. De pleinen voor en achter het station sluiten mooi op elkaar aan in de passage. De verbinding is goed zichtbaar door de nieuwe tegelvloer. Op de perrons zijn nieuwe houten banken, windschemen, wachtruimtes, betonnen poefjes en 'groene eilanden' geplaatst. Ook het busstation heeft een nieuw plafond en goede verlichting gekregen. De twee moderne fietsenstallingen aan het Busplein en de Landdrostdreef bieden samen plaats aan ruim 3.400 fietsen.
Vastgoedeigenaar Kroonenberg heeft de oude station offices verbouwd tot appartementen. Samen met NS, ProRail en vastgoedeigenaren maken we het stationsgebied steeds mooier. De lichtkunstwerken van Geert Mul, aan de zijde van het Mandelaplein, en Iwan Smit, bij de entree op het Stationsplein, maken het stationsgebied vrolijk en kleurrijk. Net als bij andere pleinen in de stad is er meer groen op het Stationsplein en Mandelaplein. Er zijn meer zitjes en plekjes om te chillen en te ontmoeten. De ontwerpen voor beide pleinen zijn samen met Almeerders gemaakt. Veel wensen zijn erin verwerkt. Zo zijn de pleinen groener en sfeervoller. Ook zijn de pleinen en het station overzichtelijker en beter toegankelijk voor iedereen.
Het Mandelaplein loopt geleidelijk over in het aangrenzende park. Er zijn verschillende bomen en struiken geplaatst: meerstammig, enkelstammig, brede hogere bladerenkroon of met een lagere vertakking. Ze zullen de wind op het plein breken, maar geven het ook een sfeervolle uitstraling mee. Het nieuwe groen nodigt uit nog wat langer te blijven. Het Stationsplein vormt een mooie overgang naar de winkels, scholen, kantoren en uitgaansgelegenheden in de binnenstad. Het vernieuwde station Almere Centrum en de stationsomgeving zijn het resultaat van een intensieve samenwerking tussen ProRail, provincie Flevoland, gemeente Almere, NS en studioSK, de ontwerpstudio van Movares. Het oorspronkelijke kleine en verouderde station heeft plaatsgemaakt voor een modern, duurzaam en licht openbaarvervoersknooppunt, waar mensen graag vertoeven.
Movares heeft qua duurzaamheid zoveel mogelijk van de originele constructies behouden en gekozen voor circulaire materialen. Architect Edwin Megens studioSK: “Alles wat we konden behouden hebben we behouden. De kap is blijven staan, het viaduct waaronder het station is gebouwd is blijven staan en toch ervaar je het geheel als een compleet nieuw station.” Het is een heel duurzaam station geworden. ProRail heeft het glaswerk in de perronkappen vervangen door glas waar zonnecellen in zijn verwerkt. Naast de stationshal en perrons zijn twee inpandige fietsenstallingen gerealiseerd met respectievelijk 670 en 2750 fietsparkeerplaatsen. Fietsenstalling Busstation ofwel fietsenstalling West is ontworpen door studioSK. De stalling kenmerkt zich door een aangename ambiance met hoge plafonds en grote ramen.
Het vernieuwde station Almere Centrum heeft een indrukwekkende transformatie ondergaan, met een gerenoveerde stationskap, heringerichte perrons en uitgebreid meubilair voor meer reizigerscomfort. De stationshal heeft een moderne uitstraling gekregen met vernieuwde liften van doorzichtig glas voor overzicht en sociale veiligheid, een luxe mozaïekvloer en een ruimtelijk gevoel. De renovatie van het Almere Centrum station is voltooid. Op woensdag 1 februari is het station feestelijk geopend met dans en muziek in de stationshal en stadspassage. Het oude stationsgebouw onder de kenmerkende spoorviaducten is op duurzaam circulaire wijze vergroot en gerevitaliseerd voor de komende decennia. De stationshal heeft een moderne uitstraling en is van een groter formaat door deze te combineren met een stadspassage tussen het Stationsplein en Mandelaplein. Ook is de stationshal/stadspassage voorzien van een luxe mozaïekvloer, welke over loopt in de openbare ruimte buiten het station. Beide gesloten betonnen liftkernen in de hal zijn vervangen door doorzichtige glazen exemplaren, wat bijdraagt aan de sociale veiligheid, vrije zichtlijnen en het ruimtelijke gevoel. Daarnaast is de stationskap volledig gerenoveerd en heeft nieuwe glasgevels inclusief pv-cellen gekregen. Samen met de zonnepanelen die op de stationskap zijn geplaatst is het station nu nagenoeg energieneutraal. Naast de vernieuwde stationshal, gerenoveerde stationskap en perrons zijn twee inpandige fietsenstallingen gerealiseerd. Reizigers, kunnen nu hun fiets aangenaam, veilig en droog stallen. Alle nieuwe daken van het stationsgebouw buiten de spoorviaducten zijn bekleed met sedumbegroeiing in aansluiting op de nieuwe groene inrichting van het Stationsplein en het Mandelaplein. Dit geeft vanaf de perrons veel zicht op groen wat positief bijdraagt aan de reisbeleving.
Hoe maak je een druk en verouderd station weer klaar voor de toekomst van mobiliteit? Het drukbezochte station Almere Centrum, geopend in 1987, voldeed niet langer aan de eisen van deze tijd. In aanloop naar de Floriade 2022 onderging het station een ingrijpende metamorfose: van de buiten en binnengevels, de gehele inrichting van de stationshal en perrons tot de liften, het slopen van de bestaande fietsenstallingen en het realiseren van twee inpandige fietsenstallingen en met de bijbehorende technische installaties. Iv heeft de uitvoeringsbegeleiding, toezicht en back-office voor bouwmanagement verzorgd. De vernieuwing vond plaats in een stedelijke omgeving, waarbij de transfer capaciteit van het station tijdens de realisatie moest worden behouden. Daarnaast moesten meerdere parallel lopende projecten nauwkeurig op elkaar worden afgestemd. Er golden strikte eisen op het gebied van veiligheid, reizigerscomfort, duurzaamheid en esthetiek. Middels een intensieve samenwerking tussen ProRail, NS en Iv zijn de werkzaamheden begeleid. Het station is nu weer klaar voor de toekomst: met heldere looproutes, goede doorstroming, betere toegankelijkheid, verbeterde sociale veiligheid, toegenomen stallingscapaciteit, duurzame voorzieningen en een prettige verblijfskwaliteit. Wouter, directeur Infra en tevens COO van Iv, gaat hier graag over met je in gesprek!
Verbouwing station Almere Centrum na jaren afgerond
Samengevat is Station Almere Centrum getransformeerd van een verouderd knooppunt naar een duurzaam, groen en uitnodigend mobiliteitshub. De samenwerking tussen ProRail, NS, provincie Flevoland, gemeente Almere, Kroonenberg Groep en Movares-studioSK heeft geleid tot een geïntegreerd ontwerp dat de stad laat groeien richting een verwachte 350.000 inwoners en een levendige binnenstad met hoogwaardige voorzieningen en mooie publieke ruimtes.
| Onderdelen van de vernieuwing | Belangrijkste kenmerken |
|---|---|
| Stationskap | Renovatie, glas met PV-cellen, sedumdaken |
| Perroons en hal | Ruimer, houten banken, windschermen, wachtruimtes, mozaïekvloer |
| Fietsenstallingen | Twee grote inpandige stallingingen met totaal >3.400 plaatsen |
| Pleinen en groen | Groter groen, doorlopend groen langs Mandelaplein en Stationsplein |
| Kantoorgebouwen Stationsplein | Omgebouwd tot woningen |
Het vernieuwde station Almere Centrum en de bijbehorende omgeving vormen het resultaat van een intensieve samenwerking tussen ProRail, provincie Flevoland, gemeente Almere, NS en studioSK, met Movares als ontwerper. Het station is nu een duurzaam knooppunt waar reizigers graag vertoeven en waar de stad verder in ontwikkeling kan ontmoeten.