In de wereld van interieurontwerp en architectuur spelen antieke tegels een steeds belangrijkere rol. Ze voegen niet alleen een vleugje tijdloze schoonheid toe aan leefruimtes, maar vertellen ook een verhaal van vervlogen tijden. Van charmante antieke wandtegels tot robuuste ouderwetse vloertegels, deze kunstzinnige elementen zijn een perfecte manier om een unieke sfeer te creëren. Dit artikel belicht de diversiteit van antieke wand- en vloertegels, met een speciale focus op marmeren varianten, en de historische context van tegelproductie.
De Historische Context van Tegelproductie
Bij verbouwingen, sloop en zelfs bij restauraties gaan historische tegels nog vaak verloren. Vooral voor de relatief jonge tegeltoepassingen uit de 20ste eeuw ontbreekt vaak zowel kennis over de herkomst als het besef van de cultuurhistorische waarde. In dit kennisartikel belichten we de grote verscheidenheid aan wand- en vloertegels uit de periode 1895-1965 om het bewustwordingsproces voor deze bijzondere producten van industrie en kunstnijverheid te bevorderen.
Vroege Ontwikkelingen en Productietechnieken
De Nederlandse tegelindustrie kent in het begin van de 17de eeuw een periode van bloei met de productie van tegels in karakteristiek blauw-wit tinglazuur, inspelend op het kostbare Chinese en Japanse porselein. Deze zogenoemde ‘Delftse’ tegels domineren tot het eind van de 19de eeuw het Nederlandse interieur. De muurtegels, evenals de vloertegels of estriken, werden in Friesland en Utrecht met de hand gevormd uit een plastische kleimassa in de zogenoemde fijnkeramische plateelbakkerijen.
Omstreeks 1840 ontwikkelde men in Engeland nieuwe productietechnieken om tegels machinaal te vormen. Als grondstof gebruikte men droog, fijn gemalen kleistof, dat tot tegels werd geperst, in plaats van plastische klei. Deze perstechniek werd overgenomen en verder ontwikkeld in belangrijke nieuwe centra van de tegelindustrie in Duitsland, België en Frankrijk. Met behulp van tegelpersen maakte men snel, efficiënt en maatvast zowel vlakke en geornamenteerde wand- en vloertegels, alsook alle mogelijke vormtegels. Door deze perstechniek veranderden ook de mogelijkheden voor het decoreren. Een scala aan nieuwe keramische tegelproducten, in de meest uiteenlopende stijlen, werd vanaf 1851 op de internationale nijverheidstentoonstellingen aan het brede publiek gepresenteerd.
Mechanisatie en Nederlandse Productie
In Nederland komt de mechanisatie van de tegelindustrie pas vrij laat van de grond. Omstreeks 1900 worden wandtegels nog steeds handmatig in tinglazuurtechniek gemaakt in Friesland door J. van Hulst en S. Tjallingii in Harlingen en bij de Gebrs. Tichelaar in Makkum; en in Utrecht bij de Gebrs. Ravesteijn en J.W. Mijnlieff. In Maastricht worden vloertegels machinaal geperst bij Alfred Regout en wandtegels bij Sphinx, Société Ceramique en Mosa. De productie van met de tegelpers vervaardigde wandtegels vindt verder op relatief beperkte schaal plaats bij de plateelbakkerijen van Rozenburg in Den Haag, J.W. Mijnlieff in Utrecht en bij De Porceleyne Fles in Delft. Ook Plateelbakkerij De Distel in Amsterdam bracht geperste tegels op de markt, maar betrok volgens de huidige stand van het onderzoek de halffabricaten in biscuit (slechts eenmaal gebakken aardewerk) van andere producenten.
Het ruime aanbod van machinaal vervaardigde vloertegels in de bouwmaterialenhandel omstreeks 1900 is voornamelijk geïmporteerd uit Engeland, Frankrijk, Duitsland en België. Machinaal vervaardigde hardgebakken vloertegels werden in Nederland vanaf 1888 uitsluitend vervaardigd bij Alfred Regout in Maastricht. De tegelmaat is 16 x 16 cm. De vormen zijn vierkant, ruit, zeskant en achtkant met vierkante inlagen, ofwel kleinere tussentegeltjes. Ze waren verkrijgbaar in geel, rood, bruin, zwart en wit. Kleuren en legpatronen zijn ontwikkeld naar Engels voorbeeld, al boden de Engelse ‘geometrical’ en ‘encaustic tiles’ met ingelegd patroon wat kleur en decoratie betreft veel meer mogelijkheden.
De Diversiteit van Antieke Wand- en Vloertegels
De diversiteit in ontwerpen op het gebied van antieke wand- en vloertegels is opvallend: van intrinsieke geometrische patronen tot flora en fauna die met de hand zijn geschilderd, antieke tegels vertellen elk een uniek verhaal. Sommige antieke tegels weerspiegelen de invloed van Byzantijnse kunst, terwijl andere geïnspireerd lijken door klassieke Romeinse motieven. Elke tegel draagt een stukje geschiedenis met zich mee en roept de sfeer op van het tijdperk waarin deze werd vervaardigd.
Antieke Wandtegels
Antieke wandtegels zijn niet alleen een esthetische keuze, maar ook een duurzame. Gemaakt van het hoogwaardige materiaal keramiek weerstaan deze wandtegels antiek de tand des tijds met stijl. Het restaureren van uw muur met antieke wandtegels is niet alleen een investering in tijdloze elegantie, maar ook in duurzaamheid. Antieke wandtegeltjes zijn kleine kunstwerken die de geschiedenis van ambachtelijk vakmanschap belichamen. Met gedetailleerde gravures, intrigerende patronen en levendige kleuren brengen deze tegels een unieke charme aan elke ruimte. Of u nu kiest voor een speels mozaïek of een elegant bloemmotief, antieke muurtegels voegen een vleugje nostalgie toe aan uw interieur.
In Nederland past men in de periode 1900 tot 1930 nog vaak Hollandse muurtegels toe. De maten van traditioneel handmatig gemaakte tinglazuurtegels zijn overwegend circa 13 x 13 cm, of voor randjes het halfformaat 6,5 x 13 cm. In Engeland was van oudsher de standaardmaat voor vierkante wandtegels 6 inch, wat op het Europese vasteland gaandeweg de basismaat werd. De machinaal met de tegelpers vervaardigde verglaasde wandtegels zijn ongeveer 15 x 15 cm en hadden rond 1900 een dikte van ongeveer 10 mm. Ook het halfformaat 15 x 7,5 cm en het kwartformaat 7,5 x 7,5 cm stonden ter beschikking.
Antieke Vloertegels
Stap terug in de tijd met antieke vloertegels die een ruimte omtoveren tot een sfeervol en tijdloos geheel. Deze vloertegels antiek, keramiek, stralen niet alleen klasse uit, maar staan ook bekend om hun duurzaamheid. Een vloer bedekt met ouderwetse vloertegels vertelt het verhaal van generaties lang vakmanschap. De charme van antieke vloertegels ligt niet alleen in hun esthetiek, maar ook in hun vermogen om een connectie met het verleden te creëren. Het restaureren van vloeren met deze antieke meesterwerken is als het bewandelen van een historisch pad, waarbij elke stap getuigt van de tijdloze elegantie van antieke vloertegels.
De benaming ‘faiencetegels’ is historisch gezien nogal verwarrend. Van oorsprong is faience namelijk de naam voor aardewerk in tinglazuurtechniek. Omstreeks 1900 gebruikt men dit begrip ook voor tegels die zijn gefabriceerd met de tegelpers via de droge kleitechniek. Deze tegels hebben over het algemeen een witbakkende scherf, op basis van de samenstelling van de klei, en worden in tegenstelling tot tinglazuurtegels direct op de biscuitscherf gedecoreerd. Alvorens de biscuittegels voor de tweede keer te bakken worden ze met transparant bakkend loodglazuur behandeld. In Engeland gebruikte men voor deze ‘faiencetegels’ het begrip ‘majolica tiles’. Ook deze benaming werd in het Nederlandse handelsjargon overgenomen als ‘majolicategels’ of ‘verglaasde wandtegels’.
Vlakke gedecoreerde tegels werden, evenals gedecoreerde strippen en randen, geleverd met voorstellingen aangebracht in transfer- of koperdruktechniek, sjabloontechniek en handschilderwerk. Een ware revolutie in de decoratie ontstond door het in reliëf persen van ornamenttegels. Hiermee kreeg de voorstelling dieptewerking, nog versterkt door het meerkleurig met glazuurverf invullen van de door het reliëf gescheiden ornamentvlakken. De verschillende maten van reliëftegels waren afgestemd op de effen majolicategels en werden gecombineerd verwerkt.
De meest toegepaste maat van effen vloertegels veranderde omstreeks de Eerste Wereldoorlog gaandeweg naar vierkantformaten van 10 x 10 en 15 x 15 cm. Van dan af werden ook kleinere tegels in de vorm van vijfhoeken en krakelingen toegepast. Krakelingen zijn kleine tegels in diabolovorm, waarmee zeer sprekende mozaïekvloeren kunnen worden samengesteld.
Antiek Marmer: Een Tijdloze Natuursteen
Marmer is een natuursteen die we veel terugzien in oude bouwmaterialen, waaronder ook in tegelvloeren. Dat komt doordat het een duurzame, harde en mooie natuursteensoort is. Carrara is een stad in het noordwesten van Toscane (Italië) en staat bekend om zijn marmergroeven. Carrara marmer is, zoals alle marmer, een gemetamorfoseerde kalksteen dat onder het aardoppervlak is blootgesteld aan hitte en druk door miljoenen jaren. Carrara marmer wordt tegenwoordig in vele gedaantes binnenshuis gebruikt, denk hierbij aan vensterbanken, werkbladen en Carrara vloertegels.
Travertin, Travertino of Travertijn marmer kenmerkt zich door warme kleurschakeringen die uiteenlopen van een warme beige kleur tot een diep bruine gloed. Travertin marmer is een type kalksteen die gevormd werd in met kalk oververzadigd water uit warme bronnen. Allerlei organische materialen, zoals takjes en bladeren, zijn in dit water verteerd en veroorzaken de kenmerkende ‘poriën’ in dit natuursteen.
Wat is Antiek Marmer?
Iedereen die het woord "antiek marmer" voor het eerst hoort, denkt aan mozaïek- en marmerwerk uit de oudheid. Dat mooi marmer niet uit de oudheid hoeft te komen, merk je als je bijvoorbeeld naar een tegelspecialist voor natuursteen gaat. Het antieke marmer is in principe bij toeval ontstaan, omdat hier van een afvalproduct een nieuw, mooi product is gemaakt. De basis van het antieke marmer is eigenlijk het afval van natuursteen dat is ontstaan tijdens de productie van de tegels of mozaïektegels. Antiek marmer is een absoluut tijdloos product dat zeer gemakkelijk te gebruiken en ook gemakkelijk te onderhouden is.
In vergelijking met tegels of mozaïek kan antiek marmer worden omschreven als een product dat onderhevig is aan kunstmatige veroudering. Speciale verwerkingsmethoden geven de natuursteen zijn antieke uitstraling, dat wil zeggen, een speciale oppervlakte- en randverwerking verandert het originele product in antiek marmer. Hierdoor komen minimale fragmenten vrij van het oppervlak en ontstaat er een natuurlijke veroudering. Het antieke marmer is uiterst ongevoelig voor het mozaïek en de tegels en vooral onderhoudsvriendelijk, terwijl de tegels en het mozaïek relatief zacht en krasgevoelig zijn.
De basis voor het antieke marmer is voornamelijk het kalksteen, travertijn of het marmer zelf. Nu het antieke marmer zich in de handel heeft gevestigd, is het antieke marmer ook terug te vinden in de vorm van talloze tegels, als decoratieve elementen en ook als gegoten onderdelen, zoals op badkuipen en wastafelconsoles. Als designelement gaat antiek marmer heel goed samen met houten elementen of andere bouwmaterialen die in klassieke, rustieke of moderne vorm worden gebruikt.
Antieke Tegels in het Assortiment van Tegelfabriek Nederland
Antieke tegels voor de vloer en wand zijn het element van uw interieur dat de ouderwetse charme helemaal terugbrengt. In het assortiment van Tegelfabriek Nederland vindt u verschillende mogelijkheden aan tegels met een antieke look. Zo kunt u deze antieke wand- of vloertegels helemaal naar eigen smaak aanpassen. En natuurlijk kunnen de wand- en vloertegels met een antieke look goed met elkaar gecombineerd worden. Wij beantwoorden graag alle vragen over de antieke tegeltjes uit ons assortiment.
Tegelfabriek Holland leverde bij een verbouwing in 1900 de kleurrijke betegeling in het portiek aan de Nieuwe Rijn 8 in Leiden. Wandtegels van de Engelse tegelfabrikant Maw & Co uit omstreeks 1880. Florale keuze in muurtegels in de catalogus van tegelfabrikant J. Bouwaardewerk gecombineerd met tegels van de Porceleyne Fles als puibekleding aan de Beeklaan 303, Den Haag. Vloertegels en hardgebakken gele trottoir tegels beheersen de vloertegelmode in Nederland decennia lang. Het aanbod van Alfred Regout in de catalogus van A.N.
Toepassing van ‘krakelingen’ in gebouw de Rijnstroom, Noordeinde 64, Den Haag, naar ontwerp van A.D.N. Gepatroneerde ceramiektegels, ook met stijlkenmerken van Nieuwe Kunst, zijn nog actueel in het aanbod van N.V. Bricorna decoratiesteen van Fr. van de Loo Sr. Volledig betegeld interieur voor een slagerij uit 1908 is de geschiedenis ingegaan als Café de Bonte Koe in Leiden. Lambriseringstegels van de ‘Boizenburger Wandplatten Fabrik’ in jugendstil en neostijlen in de catalogus van A.N. Versobering, abstractie en geometrie in de catalogus van N.V. Portiekbetegeling van Boch Frères La Louvière, in de Prins Hendrikstraat 4a, Den Haag. De motieven zijn exact overgenomen uit ‘La plante et ses applications ornamentales’ uit 1896, naar ontwerp van M.P. ‘Schoonheid in verval’, tegeltableau in tinglazuurtegels van J. Naamtableau ‘Entrepot’ in de havenloods van de voormalige firma Wm. H. Plaatsing van replicategels en -bouwkeramiek bij herstel van de winkelpuibekleding aan de Breestraat 125 te Leiden in 2015. Betegelde portiek met jugendstil-reliëftegels van de Norddeutsche Steingutfabrik in Grohn. Tegellambrisering ontwerp J.
Wandtegels zijn buiten veelal toegepast als wandbekleding in winkelportieken en toegangsportalen van woningen. De betegeling beslaat daarbij meestal het volledige muurvlak van plint tot plafond. Winkelpuibekledingen werden soms met bouwkeramiek uitgevoerd. Herkenbare voorbeelden zijn de kruidenierswinkels van P. de Gruyter & Zn. De tegels en bouwkeramiek in kunstglazuren werden vervaardigd door De Porceleyne Fles of bij de tegelfabriek Westraven in Utrecht. Ze werden in verschillende stijlen uitgevoerd. De invloeden van art deco overheersen daarbij. Vanaf 1930 worden mat geglazuurde tegelstrips van 4 cm hoog en 25 cm lang toegepast. Voor hoekoplossingen zijn er doorlopende omhoeken van 7 cm lang.
De GESCHIEDENIS van NEDERLAND in 4K!
Wij hebben meer dan 100 authentieke, oude tegelvloeren op voorraad, waaronder ongeveer 20 marmeren tegelvloeren. In onze showroom hebben wij diverse grote voorbeeldvloeren liggen met marmeren tegels in diverse afwerkingen. Graag nodigen wij u uit voor een bezoek aan onze showroom om de tegelvloeren in het echt te komen bewonderen. U kunt de partijen dan samen met onze magazijnchef uitzoeken.
tags: #antieke #marmeren #vloertegels