De gemeente Waalwijk bevindt zich in een tijd van snelle veranderingen, waarin technologische vernieuwingen zoals smartphones, sociale media en kunstmatige intelligentie ons wonen, werken en omgaan met elkaar fundamenteel beïnvloeden. In deze dynamische context is het essentieel om voorbereid te zijn op de toekomst en heldere keuzes te maken voor de ontwikkeling van de leefomgeving. De Omgevingsvisie van de gemeente Waalwijk dient als een strategisch kompas voor deze toekomstige ontwikkelingen, met een focus op zowel de fysieke als de sociale leefomgeving.
Visie en Ontwikkeling van de Gemeente
De visie van de gemeente Waalwijk is gezamenlijk ontwikkeld met inwoners, ondernemers, verenigingen en partners, en brengt ambities voor de toekomst in kaart. Deze visie is niet statisch, maar wordt continu bijgesteld op basis van ervaringen en inzichten. Het doel is om een gemeente te creëren die veilig is, een sterke leefkwaliteit biedt en waarin iedereen de kans krijgt om mee te doen. De Omgevingsvisie is een strategische visie op hoofdlijnen, gericht op de lange termijn, met als stip op de horizon het jaar 2050.
Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden, die de basis vormt voor een integrale benadering van de fysieke leefomgeving. Deze wet vereist dat gemeenten een omgevingsvisie ontwikkelen die de toekomstige ontwikkelingen van de leefomgeving schetst. De omgevingsvisie is een strategische visie die richting geeft en inspireert, en wordt juridisch vertaald in het omgevingsplan. Het is een document dat de gemeente Waalwijk voor haar eigen grondgebied opstelt en dat geen regels bevat voor burgers, bedrijven of andere overheden.
De ontwikkeling van de omgevingsvisie begon met een grondige analyse van de bestaande beleidsstukken en uitgebreide gesprekken met inwoners, ondernemers en partners. In oktober 2024 zijn deze gesprekken voortgezet om de koers van de gemeente te bepalen. Het resultaat is het Koersdocument Omgevingsvisie Waalwijk, dat het gezamenlijke toekomstbeeld en de belangrijkste keuzes voor de gemeente vastlegt. Dit document dient als vertrekpunt voor de uiteindelijke omgevingsvisie.
De Fysieke Leefomgeving: Kwaliteiten en Opdrachten
De fysieke leefomgeving omvat de ruimte waar we wonen, werken, leren en ontspannen. De gemeente Waalwijk kenmerkt zich door een veelzijdig landschap, ontstaan door de ligging in een uniek grens- en overgangsgebied tussen klei-, zand- en veengrond. Dit gebied, ook wel de 'Naad van Brabant' genoemd, heeft een rijke historie die af te lezen is aan de landschappelijke structuren, zoals de veenontginningen en de waterlopen. De aanwezigheid van kwelwater en de afwisseling van verschillende bodemtypes dragen bij aan een bijzondere biodiversiteit, met specifieke flora en fauna.
Historisch gezien heeft de Langstraat zich ontwikkeld tot een aantrekkelijke vestigingsplaats, mede dankzij de leer- en schoenenindustrie die hier in de 19e eeuw floreerde. De aanleg van spoorlijnen, zoals het Halvezolenlijntje, verbond de regio met belangrijke stedelijke centra. Hoewel de industrie in de loop der tijd is veranderd en deels is afgenomen door globalisering, blijft de regio economisch actief, met een sterke focus op maakindustrie, logistiek en handel.
De gemeente Waalwijk telt ruim 50.000 inwoners en opereert als een middelgrote gemeente met regionale voorzieningen zoals een gezondheidscentrum, theater en sportaccommodaties. De gemeente legt nadruk op regionale samenwerking met steden als Tilburg en ’s-Hertogenbosch, en neemt deel aan diverse samenwerkingsverbanden op het gebied van onder andere zorg, economie en klimaat.
Kansen en Uitdagingen voor de Toekomst
De gemeente Waalwijk staat voor diverse opgaven en uitdagingen. Een belangrijke is het sturen op Brede Welvaart, wat inhoudt dat er niet alleen gekeken wordt naar economische groei, maar ook naar het welzijn van de inwoners, de kwaliteit van de leefomgeving en sociale cohesie. Dit vereist een integrale benadering waarbij rekening wordt gehouden met de grenzen van het bodem- en watersysteem en de impact van klimaatverandering.
De duurzame mobiliteitstransitie is een andere belangrijke opgave. Veel inwoners maken dagelijks gebruik van de auto, wat leidt tot verkeersdrukte en milieu-impact. De gemeente wil de overgang naar duurzame mobiliteitsvormen stimuleren, onder andere door de realisatie van een snelle regionale buslijn en het verbeteren van fiets- en wandelroutes. De economie blijft groeien, maar bedrijven worden geconfronteerd met beperkingen op het gebied van energie en ruimte. De transitie naar een klimaatneutrale en duurzame economie is daarom cruciaal.
De bevolking van de gemeente Waalwijk zal naar verwachting blijven groeien tot 2040, met een toename van het aantal ouderen. Dit stelt eisen aan de woningbouw, de zorg en de sociale infrastructuur. De gemeente zet in op het langer zelfstandig thuis wonen van ouderen, maar erkent ook de toenemende vraag naar mantelzorg en de behoefte aan ontmoetingsplekken om eenzaamheid te bestrijden. Het programma Samen Redzaam draagt hieraan bij door initiatieven te ondersteunen en te faciliteren.
Regionale Samenwerking en Beleid
De gemeente Waalwijk opereert niet in een vacuüm en integreert bestaand beleid en regionale afspraken in de omgevingsvisie. Er is sprake van samenwerking met provincies, gemeenten en het Rijk, waarbij uitgangspunten uit de omgevingsvisies van hogere overheden worden meegenomen. De nationale omgevingsvisie (NOVI) en de ontwerp-Nota Ruimte bieden kaders voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen op nationaal niveau, met aandacht voor thema's als wonen, werken, economie en bereikbaarheid.
De gemeente participeert ook in regionale samenwerkingsverbanden zoals de Regionale Structuurvisie Stedelijk-landelijk Gebied (SRSHR) en de Metropoolregio Breda-Tilburg. Deze samenwerkingen zijn gericht op het gezamenlijk aanpakken van strategische opgaven in de fysieke leefomgeving. De gemeente Waalwijk investeert extra in het versterken van deze regionale samenwerking, omdat dit noodzakelijk is om opgaven op de juiste schaal aan te pakken.
Identiteit van de Gemeente Waalwijk
De identiteit van de gemeente Waalwijk wordt gekenmerkt door drie kernkwaliteiten: een veelzijdig landschap, een levendige samenleving en een sterke economische basis. De gemeente heeft een uniek landschap dat gevormd is door de interactie van klei, zand en veen, en door de historische veenontginningen en waterlopen. De sociale leefomgeving is divers, met hechte gemeenschappen in de kernen en een groeiende bevolking met verschillende achtergronden. De economie, met wortels in de maakindustrie en een sterke logistieke sector, blijft zich ontwikkelen.
De gemeente Waalwijk wil een gemeente zijn waar mensen elkaar nog kennen en waar men van aanpakken weet. De identiteit is echter nog in ontwikkeling en er wordt continu gewerkt aan het versterken van de verbinding tussen de inwoners en hun leefomgeving. De Omgevingsvisie is een belangrijk instrument om deze identiteit verder vorm te geven en te zorgen voor een toekomstbestendige en verbonden gemeente.