Voor de jonge faculteit Campus Fryslân zocht de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) een nieuwe, bijzondere locatie. Dat werd het monumentale beursgebouw in Leeuwarden. Projectleider Ben Molema vertelt: "Na een flinke verbouwing is het nu het eerste monumentale all-electric onderwijsgebouw in Nederland." Sinds 2018 bestaat er een nieuwe faculteit bij de RUG: Campus Fryslân, in een prachtige locatie: het beursgebouw uit 1861. Dit moest worden omgetoverd tot een duurzame, moderne onderwijslocatie. Buiten traditie, binnen modern.
Molema vertelt verder: "J.O.N.G. Architecten maakte een ontwerp waarbij de buitenkant volledig geconserveerd en in ere hersteld werd, maar de binnenkant modern en strak werd." Vervolgens ging het team om tafel met de bouwpartner en installateurs om een bouwplan te maken. "Er was veel enthousiasme en passie voor het plan. Duurzaam monument." Verbouwen is complexer dan nieuwbouw. Zeker in zo’n monumentaal pand weet je soms niet wat je tegenkomt. In het oorspronkelijke ontwerp zat bijvoorbeeld een techniekruimte op de 1e verdieping, omdat wij dachten dat het niet in de kelder paste. De installateur zorgde voor een betere warmte-koude-installatie die wél in de kelder kon.
Andere uitdagingen waren met name isolatie en dakconstructie. Aan de monumentale ramen mochten ze niets veranderen, maar opzetramen boden een oplossing voor goede isolatie. Het resultaat: een grotendeels zelfvoorzienend pand en het 1e volledig elektrische monumentale onderwijspand in Nederland. Molema is trots op het project: "Het kan dus gewoon. Maar je moet wel weten waar je aan begint. Het helpt om vooraf een duidelijk einddoel voor ogen te hebben." Molema geeft aan dat je met een monument geen onmogelijke dingen kunt doen. "Wij gingen voor bewezen technieken en hebben ons technische team veel vrijheid gegeven."
In 2019 kon de nieuwe faculteit Campus Fryslân het 2e onderwijsjaar in het Beursgebouw starten. "Het is gaaf dat we een monument met al z’n grandeur én beperkingen konden opwaarderen naar een hedendaags gebouw."
Historisch karakter ontmoet moderne duurzaamheid
In dit eerste monumentale, all-electric onderwijsgebouw van Nederland kunnen nu tot 1.000 nationale én internationale studenten kleinschalig onderwijs volgen. In opdracht van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) hebben we het oude Beursgebouw van Leeuwarden verbouwd tot de nieuwe Friese faculteit, de RUG/Campus Fryslân. De locatie draagt bij aan de werving van studenten. Het aanzicht van het rijksmonument is op het eerste gezicht nagenoeg hetzelfde gebleven. Toch is het gebouw een stuk duurzamer geworden: naast een verbeterde isolatie liggen er 362 zonnepanelen op het dak, en er is een warmtepomp geïnstalleerd. De Campus Fryslân is zo volledig onafhankelijk van gas geworden. Het energielabel weerspiegelt dit met een overgang van G naar C/B.
Aan de buitenkant is de historie zichtbaar gebleven, maar binnen is de ruimteopenstelling vergroot en is de oude structuur hersteld. De oude, hardstenen trap met hekwerk bij de hoofdentree is volledig gereconstrueerd. Met behulp van de oude bouwtekeningen is het smeedijzeren traphek door een smid nagemaakt en geplaatst in de entreehal. Het rijksmonument De Beurs werd gebouwd in 1880 door architect Thomas Adrianus Romein en fungeerde lange tijd als handels- en bibliotheeklocatie; nu opereert het als hedendaagse onderwijsfaciliteit.
De aanwezigheid van 262 zonnepanelen en een warmtepomp maakt het gebouw all-electric. De Willemskade bij de RUG Campus Fryslân is vergroend: bomen en gras vervangen de oorspronkelijke stenen kades. De werkzaamheden aan het gebied tussen het Beursgebouw en de Willemskade zijn gestart in februari 2025; de gemeente heeft input van bewoners verwerkt in het definitief ontwerp.
Ontwerp en onderwijsconcept: honderd procent oud, honderd procent nieuw
Het ontwerp komt van J.O.N.G. Architecten uit Lemmer. "Wij gaan proberen de grandeur van het gebouw te laten stralen met eigentijdse nieuwe onderwijs- en onderzoeksruimtes. 100 procent oud naast honderd procent nieuw, dat kan een spannend universiteitsgebouw opleveren," aldus Kees de Haan, architect en partner bij J.O.N.G. Architecten. Het gebouw biedt straks onder meer studio’s, living labs, community lounges, break out rooms, studieplekken en collegezalen. In het historisch gebouw komen onderwijs- en onderzoeksruimtes voor ongeveer duizend studenten. Het RuG/CF omvat een driejarige bacheloropleiding (University College), masteropleidingen en een graduate school.
Alle opleidingen worden in het Engels aangeboden. Campus Fryslân zoekt actief samenwerking met andere onderwijs- en onderzoeksinstellingen, de stad Leeuwarden, de provincie Fryslân en de noordelijke regio. "Nu een architect is geselecteerd, zijn we klaar voor de volgende stap. Het gebouw zal ruimtes bieden zoals studios, living labs, community lounges, break out rooms, werkplekken en collegezalen," aldus de toedracht van de transitie. Preparaties voor de renovatie zullen plaatsvinden in 2016-2017; de renovatie van het Beursgebouw kan beginnen zodra de openbare bibliotheek verhuist naar Blokhuispoort.
Locatie, geschiedenis en toekomstige functies
- Beursgebouw uit 1880, rijksmonument aan de Wirdumerdijk 34, ontworpen door Th. Romein.
- Historisch gebruik: markthandel in boter, kaas en akkerbouwproducten; later bibliotheek.
- Nu: RUG/Campus Fryslân-gebouw met ruimte voor circa 1.000 studenten, bachelor, master en graduate school.
- Bibliotheek verhuist naar Blokhuispoort; daarna mogelijk verdere aanpassing voor onderwijs-/onderzoeksruimtes.
De monumentaliteit blijft zichtbaar door behoud van gevel en traphek, aangevuld met duurzame installaties zoals zonnepanelen en warmtepomp. Het doel is een volledig duurzame en sociaal-inclusieve leeromgeving die de geschiedenis eert en moderne onderwijspraktijken ondersteunt.
Betekenis voor studenten en de regio
De campus biedt een unieke leerervaring in een historisch setting, waar studenten in kleine groepen in een college-model kunnen studeren. De campus is gericht op het koppelen van internationale vraagstukken aan lokale oplossingen in disciplines als sociale wetenschappen, natuurlijke en gezondheid wetenschappen en informatie technologie. Alle programma’s worden in het Engels onderwezen, wat internationale studenten aantrekt en samenwerking over muren heen stimuleert.
Renovatie & Transformatie video 3: over gezondheid
tags: #architect #verbouwing #beursgebouw #campus #fryslan