Sinds 1994 is het verhandelen en toepassen van asbest in Nederland verboden. Desondanks is er nog aanzienlijke hoeveelheid asbest aanwezig in gebouwen, installaties en schepen. Om werknemers te beschermen tegen de gezondheidsrisico's die asbest met zich meebrengt, is er strenge regelgeving opgesteld. Het Arbeidsomstandighedenbesluit bevat een specifiek hoofdstuk over asbest.
Wat is Asbest?
Asbest is een mineraal dat bestaat uit microscopisch kleine, naaldachtige vezels. Het materiaal werd vanwege zijn uitstekende hittebestendige, isolerende en sterke eigenschappen veelvuldig gebruikt als bouwmateriaal, met name tussen 1940 en 1970. Asbest kan wit, blauw of bruin zijn, maar de kleur van het materiaal waarin het verwerkt is, kan sterk variëren.
De gevaren van asbest schuilen in de microscopische vezels die vrijkomen wanneer het materiaal beschadigd raakt. Inademing van deze vezels kan leiden tot ernstige ziektes op lange termijn, zoals longkanker, longvlieskanker (mesothelioom) en buikvlieskanker (ook mesothelioom).
Gezondheidsrisico's en Blootstelling
Het risico op het ontwikkelen van asbestgerelateerde ziekten hangt sterk af van de duur en intensiteit van de blootstelling aan asbestvezels. Hoewel het inademen van losse asbestvezels tot kanker kan leiden, is de kans op ziekte na een korte, eenmalige blootstelling erg klein. De periode tussen het inademen van asbestvezels en het ontstaan van ziekte kan echter lang zijn, variërend van tien tot zestig jaar.
Asbestvezels kunnen in de buitenlucht zweven, en het is mogelijk om per ongeluk meer vezels in te ademen, bijvoorbeeld tijdens klussen waarbij asbesthoudend materiaal wordt beschadigd, of bij een brand waarbij asbest vrijkomt. Echter, de totale hoeveelheid asbestvezels die gedurende een mensenleven wordt ingeademd, neemt hierdoor nauwelijks significant toe. Vroeger kwamen mensen in bepaalde beroepen, zoals scheepsbouwers en garagemonteurs, veelvuldig en langdurig in aanraking met asbest. Tegenwoordig is dit gelukkig zeldzamer, hoewel beroepen zoals asbestsaneerders, loodgieters en installateurs nog steeds een verhoogd risico lopen.
Belangrijk: Er zijn geen medische testen waarmee men kan vaststellen hoeveel asbestvezels iemand heeft ingeademd. De vezels zijn niet zichtbaar op röntgenfoto's en kunnen niet meer uit de longen worden verwijderd. De beste aanpak is om je niet ongerust te maken en onnodige blootstelling te vermijden.
Soorten Asbest: Hechtgebonden en Niet-hechtgebonden
Asbestmaterialen worden onderverdeeld in twee hoofdgroepen:
- Hechtgebonden asbest: Bij dit type asbest zitten de vezels stevig vast in een ander materiaal, zoals cement. Voorbeelden hiervan zijn rioleringsbuizen, dakbeschot en golfplaten. Zolang het materiaal niet wordt bewerkt (geboord, geschuurd, gezaagd of gebroken), komen er geen asbestvezels vrij en is het risico voor de gezondheid klein. Echter, door verwering (zoals bij asbestdaken door regen, vorst en zonlicht) kan hechtgebonden asbest overgaan in een niet-hechtgebonden staat.
- Niet-hechtgebonden asbest: Hierbij zitten de asbestvezels niet stevig vast in een ander materiaal. Voorbeelden zijn asbestkoord, vloerzeil, pakkingen, asbestboard en spuitasbest. De vezels komen hieruit gemakkelijk en snel vrij, zelfs zonder bewerking. Dit type asbest brengt direct een groter risico met zich mee en dient zo snel mogelijk te worden verwijderd door een gespecialiseerd bedrijf.
Regelgeving en Grenswaarden
Er geldt een strenge grenswaarde voor de hoeveelheid asbestvezels in de lucht op de werkplek. In de lucht die een werknemer tijdens het werk inademt, mogen zich maximaal 2.000 asbestvezels per kubieke meter lucht (2.000 v/m³) bevinden.
- Risicoklasse 1: Als het gehalte aan asbestvezels lager is dan de grenswaarde, valt het werk in risicoklasse 1. Hierbij gelden basisregels ter bescherming van de werknemers.
- Risicoklasse 2 of 2A: Is het gehalte aan asbestvezels hoger dan de grenswaarde, dan valt het werk in risicoklasse 2 of 2A. Hiervoor gelden aanvullende, strengere regels.
Inventariseren, Melden, Verwijderen en Vrijgeven
Bij werkzaamheden waarbij blootstelling aan asbestvezels mogelijk is, zoals onderhoud, reparatie of sloop van gebouwen en installaties, is de werkgever verplicht een aantal procedures te volgen:
- Asbestinventarisatie: Vóór aanvang van de werkzaamheden moet een asbestinventarisatie plaatsvinden. Dit is verplicht voor gebouwen en objecten die vóór 1994 gebouwd zijn, en bij schepen, ongeacht de bouwdatum na 1994. Alleen een gecertificeerd asbestinventarisatiebureau mag deze inventarisatie uitvoeren.
- Verwijdering: Als de inventarisatie uitwijst dat het asbestverwijderen in risicoklasse 2 of 2A valt, mag dit uitsluitend worden uitgevoerd door een gecertificeerde asbestverwijderaar. Bij risicoklasse 1 mogen ook niet-gecertificeerde bedrijven het werk uitvoeren. Het verwijderen van asbest moet minimaal 2 dagen van tevoren worden gemeld bij de Nederlandse Arbeidsinspectie. Bij risicoklasse 2 of 2A is ook melding in het Landelijk Asbestvolgsysteem (LAVS) vereist.
- Melding: De Nederlandse Arbeidsinspectie stuurt geen ontvangstbevestigingen meer naar melders, bevoegde instanties en certificerende instellingen. Ontvangstbevestigingen worden wel nog vanuit het LAVS verstuurd en bevatten dezelfde informatie.
- Eindbeoordeling en Vrijgave: Na afronding van de asbestverwijdering moet een eindbeoordeling plaatsvinden om de locatie weer veilig te kunnen vrijgeven voor gebruik.
Asbest in en om het Huis
Heeft u een huis dat gebouwd is vóór 1994? Dan is de kans aanwezig dat er nog asbestmaterialen aanwezig zijn. Typische plekken waar asbest kan voorkomen zijn:
- Golfplaten op daken
- Dakbedekking
- Leidingisolatie
- Vloertegels en vloerbedekking
- Plafondplaten
- Kit
- Vensterbanken
- Rioleringsbuizen
- Schoorsteenkanalen
Wat te doen als u asbest ontdekt?
- Blijf kalm en neem geen overhaaste beslissingen.
- Zelf verwijderen wordt sterk afgeraden, omdat dit onnodige gezondheidsrisico's met zich meebrengt.
- Schakel een deskundig en gecertificeerd bedrijf in voor onderzoek en verwijdering.
- Niet-hechtgebonden asbest, zelfs als het onbeschadigd is, dient direct te worden verwijderd door een professional.
- Bij twijfel over vloerbedekking met mogelijk asbest, laat deze verwijderen of leg er nieuwe vloerbedekking overheen en markeer duidelijk de aanwezigheid van asbest.
Asbestdaken
Asbestdaken die ouder zijn dan 30 jaar verweren door weersinvloeden, waardoor losse asbestvezels vrijkomen. Het is daarom raadzaam om asbestdaken te (laten) verwijderen. Voor het verwijderen van asbestdaken geldt specifieke regelgeving. In enkele gevallen mag u zelf asbesthoudend materiaal verwijderen, mits u aan strikte voorwaarden voldoet, zoals het verwijderen van maximaal 35 m² in één keer, en het materiaal los ligt of alleen met schroeven vastzit.
Asbest in de Bodem
Asbest kan ook in de bodem aanwezig zijn, in de vorm van brokken asbestpuin of losse vezels. Meestal vormt dit geen direct gevaar, omdat het asbest zich in de grond bevindt en niet zomaar in de lucht terechtkomt. Wel is het belangrijk om bij werkzaamheden in de bodem alert te zijn op de mogelijke aanwezigheid van asbest.
Verkoop en Aankoop van Vastgoed met Asbest
Bij de koop of verkoop van een woning die gebouwd is vóór 1994, is het van belang rekening te houden met de mogelijke aanwezigheid van asbest. De verkoper heeft een mededelingsplicht en de koper een onderzoeksplicht. Een asbestonderzoek kan de koper inzicht geven in de aanwezigheid van asbest en de mogelijke kosten voor verwijdering, wat kan leiden tot onderhandelingen over de verkoopprijs.
Als verkoper kan het gunstig zijn om vóór de verkoop eventueel aanwezig asbest (laten) verwijderen, om het verkoopproces soepeler te laten verlopen en potentiële kopers te ontlasten van deze zorg.
Import en Producten met Asbest
Hoewel de import en toepassing van asbest in Europa verboden is, kunnen via internationale platforms nog steeds asbesthoudende producten Nederland binnenkomen. Dit betreft met name goedkope elektrische apparaten en soms ook cosmetische producten, zoals make-up die talk bevat. Talkmijnen kunnen zich in de buurt van asbest bevinden, waardoor asbest onbedoeld kan worden gewonnen. Hoewel de kans op het kopen van een asbesthoudend product in Europa klein is, wordt het gebruik van make-up met talk afgeraden om elk risico te vermijden.
Asbestsanering en Regelgeving voor Bedrijven
Asbestsanering houdt in dat een gecertificeerd bedrijf asbest op een veilige en verantwoorde manier verwijdert en afvoert. Asbest moet worden verwijderd wanneer het beschadigd of verweerd is, of bij renovatie- en sloopwerkzaamheden waarbij asbest vrijkomt. Het illegaal dumpen van asbest is verboden en kan leiden tot hoge boetes.
Vanaf eind 2025 zullen alle bedrijven die asbest verwijderen een vergunning moeten bezitten. Dit geldt ook voor bedrijven die momenteel onder de geldende grenswaarden werken.
Voor bedrijfspanden en bedrijf aan huis gelden specifieke regels rondom asbest, die kunnen afwijken van de regels voor woningen. Het is raadzaam om bij twijfel altijd advies in te winnen bij een gecertificeerd bedrijf of de gemeente.