Asbest is een mineraal dat bestaat uit microscopisch kleine, naaldachtige vezels. Deze vezels, die met het blote oog niet zichtbaar zijn, kunnen diep in de longen doordringen wanneer ze worden ingeademd. Hoewel asbest vroeger veel gebruikt werd in de bouw vanwege zijn isolerende, brandwerende en slijtvaste eigenschappen, brengt het inademen van losse asbestvezels ernstige gezondheidsrisico's met zich mee, waaronder verschillende vormen van kanker.
De Gevaren van Asbestvezels
Het grootste gevaar van asbest schuilt in het inademen van de losse vezels. Deze vezels kunnen zich in het lichaam verspreiden en na verloop van tijd leiden tot ernstige ziekten. De schadelijkheid van asbest hangt af van verschillende factoren, waaronder de grootte, vorm, chemische samenstelling, duur van de blootstelling en de concentratie van de vezels.
De tijd tussen het inademen van asbestvezels en het ontstaan van ziekte kan aanzienlijk zijn, variërend van tien tot zestig jaar. Vooral mesothelioom, ook wel longvlieskanker of buikvlieskanker genoemd, wordt bijna altijd door asbest veroorzaakt. Asbest verhoogt ook het risico op longkanker, strottenhoofdkanker en eierstokkanker. Passieve rokers die asbestvezels hebben ingeademd, lopen een nog groter risico op longkanker.
Wanneer is Asbest Schadelijk?
Asbest is alleen gevaarlijk als je losse asbestvezels inademt. De vezels zelf zijn afkomstig van materialen waarin asbest is verwerkt. Er wordt onderscheid gemaakt tussen twee hoofdtypen:
- Hechtgebonden asbest: Hierbij zitten de asbestvezels stevig vast in een ander materiaal, zoals cement. Voorbeelden hiervan zijn rioleringsbuizen, dakbeschot en golfplaten. Zolang dit materiaal niet wordt bewerkt, geboord, geschuurd of op een andere manier beschadigd, komen er geen asbestvezels vrij. In goede staat en mits onbeschadigd, leveren deze materialen weinig gevaar op en kunnen ze vaak blijven zitten.
- Niet-hechtgebonden asbest: Bij dit type zitten de asbestvezels niet goed vast in een ander materiaal. Voorbeelden zijn asbestkoord, vloerzeil, pakkingen, asbestboard en spuitasbest. De vezels kunnen hieruit gemakkelijk vrijkomen, zelfs zonder bewerking. Niet-hechtgebonden asbestmateriaal dient zo snel mogelijk te worden verwijderd door een gespecialiseerd bedrijf.
Asbestvezels inslikken of aanraken (contact met de huid) is volgens de huidige wetenschappelijke kennis niet gevaarlijk. Toch is het verstandig om de handen te wassen na contact met asbestvezels om te voorkomen dat achtergebleven vezels alsnog worden ingeademd.
Risico's en Blootstelling
De mate van blootstelling bepaalt het risico op asbestgerelateerde aandoeningen. In de gewone buitenlucht bevinden zich doorgaans zo weinig asbestvezels dat het gezondheidsrisico zeer klein is. Ook in water en voedsel leveren asbestvezels, voor zover nu bekend, geen gevaar op voor de gezondheid.
Er zijn echter situaties waarin de blootstelling aan asbestvezels hoger kan zijn:
- Tijdens klussen of verbouwingen: Huizen die voor 1994 zijn gebouwd, kunnen asbesthoudende materialen bevatten in onder andere vloerbedekking, vensterbanken, rioleringsbuizen, schoorsteenkanalen en golfplaten. Het bewerken van deze materialen, zoals zagen, schuren of breken, kan asbestvezels vrijmaken.
- Bij calamiteiten: Een brand waarbij asbest vrijkomt, kan leiden tot een aanzienlijke verspreiding van asbestvezels in de omgeving.
- Specifieke beroepen: Beroepen zoals asbestsaneerders, loodgieters en installateurs lopen meer risico omdat zij vaker in contact komen met asbesthoudende materialen.
Sommige onderzoeken suggereren dat de risico's bij het verwijderen van asbest en het wonen of werken in gebouwen met asbest vaak minder groot zijn dan algemeen wordt aangenomen. In veel gevallen zouden de gezondheidsrisico's verwaarloosbaar zijn en is het gebruik van extreme beschermingsmiddelen onnodig. Dit is gebaseerd op onderzoek dat de bescherming afstemt op verschillende asbestwerkzaamheden. Echter, bij bepaalde scenario's, zoals het dagelijks slopen van asbest-plafondplaten zonder bescherming, is het risico op kanker wel zeer hoog. Voor deze specifieke situaties is streng beschermingsbeleid gerechtvaardigd.
Herkenning en Verwijdering van Asbest
Omdat asbestvezels met het blote oog niet zichtbaar zijn, kan het lastig zijn om asbest te herkennen. Huizen die vóór 1994 zijn gebouwd, hebben een verhoogde kans op de aanwezigheid van asbest in materialen zoals golfplaten, dakleien, gevelleien, bloembakken, isolatie rond verwarmingsbuizen en afdichtkoord voor kacheldeurtjes.
Asbestdaken
Asbestdaken zijn een belangrijke bron van asbestvezels in het milieu. Door verwering, zoals regen, vrieskou en zonlicht, kunnen de vezels uit de daken vrijkomen. Het is daarom beter om asbestdaken te vervangen. Er zijn fondsen die leningen verstrekken aan particuliere huiseigenaren voor de sanering van asbestdaken, inclusief de kosten voor een nieuw dak en eventuele verduurzamingsmaatregelen.
Wat te doen bij Asbest?
Bij het vermoeden van asbest in huis is het belangrijk om kalm te blijven en geen overhaaste beslissingen te nemen. Zelf proberen om asbest te verwijderen kan leiden tot onnodige gezondheidsrisico's en is in veel gevallen ook verboden.
- Raadpleeg een expert: Schakel een gecertificeerd asbestbedrijf in voor een asbestinventarisatie om de aanwezigheid en locatie van asbest vast te stellen. Deze bedrijven kunnen ook adviseren over de beste aanpak voor verwijdering.
- Niet bewerken: Boor, zaag, schuur of breek niet in (mogelijk) asbesthoudend materiaal. Dit maakt de vezels vrij en verhoogt het risico aanzienlijk.
- Niet-hechtgebonden asbest: Dit type asbest moet altijd door een professional worden verwijderd of afgedekt, omdat de vezels gemakkelijk vrijkomen.
- Hechtgebonden asbest: Zolang het materiaal onbeschadigd is, is het risico minimaal. Bij beschadiging of verwering is professionele verwijdering aan te raden.
Voor huurders is het belangrijk om te weten dat de verhuurder in principe verantwoordelijk is voor asbesthoudend materiaal in de woning. De verhuurder dient informatie over de aanwezigheid van asbest te delen met de huurder.
Wetgeving en Beleid
In Nederland is het gebruik en de handel in asbest sinds 1993 verboden. De overheid stelt regels op om de risico's van asbest zo klein mogelijk te houden en het aantal asbestslachtoffers te verminderen. Het verwijderen van asbest zonder de juiste vergunning is strafbaar.
Er is discussie over de effectiviteit en de kosten van het huidige asbestbeleid. Sommige partijen pleiten voor een meer risico-gestuurde aanpak, waarbij beschermingsmaatregelen beter worden afgestemd op de specifieke risico's van verschillende asbestwerkzaamheden. Dit zou kunnen leiden tot aanzienlijke kostenbesparingen.
Brancheorganisaties verschillen van mening over de interpretatie van onderzoeksresultaten. Terwijl sommige organisaties de conclusies omarmen en pleiten voor een aanpassing van het beleid, benadrukt de asbestsector dat asbest "dodelijke spul" is en dat goede bescherming altijd noodzakelijk is, met name voor werknemers.
Indien u zich zorgen maakt over mogelijke blootstelling aan asbest en de gezondheidsrisico's, kunt u contact opnemen met de GGD in uw regio voor meer informatie en advies.
tags: #asbest #gevaarlijk #hoeveek #meter