Sinds 1994 is het gebruik van asbest in Nederland verboden. Asbest is vooral gevaarlijk als het beschadigd of verweerd is, of als het wordt bewerkt, bijvoorbeeld door zagen of schuren. Dan komen de asbestdeeltjes vrij in de lucht. De meeste woningen en schuurtjes waar asbest aan de buitenkant in is verwerkt zijn inmiddels ouder dan 30 jaar en beginnen door weersinvloeden te verweren. Daardoor kunnen gevaarlijke vezels vrijkomen die diep in de longen doordringen. Langdurige blootstelling kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen zoals longkanker of asbestose. Je kunt asbest vinden in huis, gevel of op je dak.
Asbest in huis vind je bijvoorbeeld in vloerzeil, leidingisolatie of plafondplaten. Asbest in de gevel komt voor in de gevelbekleding en balkonschermen. Asbest op het dak komt voor in golfplaten of leien. Kleine hoeveelheden op een schuurtje kun je soms zelf verwijderen, maar voor grote oppervlakken moet je een gecertificeerd bedrijf inschakelen. Ga je onderhoud plegen aan je woning of verbouwen? Dan kun je daarbij asbest tegenkomen. Daarom is bij renovatie, verbouwing of sloop van gebouwen van voor 1994 een asbestinventarisatie wettelijk verplicht. Lees meer over wanneer een asbestinventarisatie verplicht is.
Soorten asbest en herkenning
Asbest is er in verschillende kleuren en structuren. Asbest is niet met het blote oog te herkennen. Alleen een analyse met microscoop geeft zekerheid. Een gecertificeerd asbestinventarisatiebedrijf kan veilig een monster nemen.
Asbest verwijderen: verplicht of niet?
Je bent als huiseigenaar zelf verantwoordelijk voor het verwijderen van asbest. Er is geen landelijke subsidie voor asbest verwijderen, maar via het leenfonds van SvN kun je mogelijk een goedkope lening afsluiten voor het verwijderen van asbestdaken. Dit fonds is beschikbaar via gemeenten en provincies, maar nog niet alle gemeenten en provincies doen mee. Met de asbesttool van Milieu Centraal zie je of je moet opletten voor asbest in je (toekomstige) woning. De overheid wil het aantal asbestslachtoffers zo snel mogelijk verminderen tot er uiteindelijk geen nieuwe slachtoffers meer bij komen. Daarom stelt de Rijksoverheid regels op die de risico’s van asbest zo klein mogelijk houden. De overheid moedigt het verwijderen van asbest uit de leefomgeving aan.
Mensen kunnen ziek worden na inademen asbestvezels. Asbest is een kankerverwekkende stof. Mensen kunnen ziek worden als zij asbestvezels inademen. Als iemand langer en aan meer asbestvezels wordt blootgesteld, neemt de kans op ziek worden toe. De Gezondheidsraad heeft een advies uitgebracht over welke concentraties vezels in de lucht nog als risico kunnen worden geaccepteerd. Het kan tientallen jaren duren voor er gezondheidsklachten zijn. Maar het kan uiteindelijk kanker in longvlies of buikvlies (mesothelioom), longkanker, stoflongen (asbestose), strottenhoofdkanker en eierstokkanker veroorzaken. Daarom is het gebruik van asbest in nieuwe producten sinds 1993 verboden. Asbestslachtoffers kunnen bij het Rijk een financiële tegemoetkoming aanvragen.
Grote inspanningen: bronnen van asbest en sanering
Asbest werd op grote schaal en in veel toepassingen gebruikt vanaf de Tweede Wereldoorlog tot 1993. Asbest had een aantal voordelen. In het verleden zijn al belangrijke bronnen van asbestvezels in het milieu aangepakt. Vooral de aanpak van asbesthoudende remvoeringen en asbestwegen waren belangrijk om het aantal vezels in de lucht te verminderen. Asbestdaken zijn de grootste nu nog resterende bron van asbestvezels in het milieu. Momenteel is er in Nederland naar schatting nog 80 miljoen m2 aan asbestdaken. Asbestdaken raken na verloop van tijd aangetast en beschadigd door weer en wind. Daardoor komen steeds meer asbestvezels vrij. Deze komen in de lucht terecht en spoelen via het regenwater van het dak. Bij calamiteiten zoals brand kan een groot deel van de omgeving vervuild raken met asbest en zijn de opruimingskosten hoog. Deze kosten zijn niet altijd volledig verzekerd. Het inademen van asbestvezels kan ernstige gevolgen hebben voor iemands gezondheid. De Versnellingsaanpak asbestdakensanering van de overheid is gericht op het aanmoedigen en mogelijk maken van het vrijwillig saneren van asbestdaken.
Asbest is lastig te herkennen
Asbest kan op onverwachte plekken zitten. En het is voor iemand die weinig verstand heeft van asbest meestal niet mogelijk om asbest te herkennen. Het verwijderen van asbest bij een verbouwing is strafbaar. Ook als het per ongeluk gaat. Iemand stelt zichzelf en de omgeving bloot aan mogelijk zeer hoge concentraties asbest. Het is verstandig om een asbestinventarisatie te laten doen door een gecertificeerd asbestinventarisatiebedrijf. Daarmee wordt duidelijk of er asbest aanwezig is. Het asbestinventarisatiebedrijf geeft advies of het kan blijven zitten of beter kan worden gesaneerd. De aankoop van een huis of een verbouwing is een goed moment voor een asbestinventarisatie. Huiseigenaren mogen asbestmaterialen zelf weghalen als ze zich aan de voorwaarden houden. Meestal moet een gecertificeerd asbestbedrijf worden ingeschakeld.
Fonds en financiële regelingen
Fonds voor verwijderen van asbestdaken: Er zijn nog veel asbestdaken in Nederland. Om particuliere dakeigenaren te helpen bij de sanering van hun asbestdak is er een fonds dat leningen verstrekt. Particuliere dakeigenaren kunnen bij dit fonds een lening afsluiten voor het saneren van een asbestdak. Daarmee betalen zij de kosten van de verwijdering van een asbestdak, maar ook de kosten voor een nieuw dak. Dit kan in combinatie met verduurzamingsmaatregelen zoals zonnepanelen en isolatie. Ook asbestgevels vallen binnen het bereik van het fonds. Asbest is een kankerverwekkende stof die vanwege de isolerende en brandwerende eigenschappen vroeger veel in gebouwen is gebruikt. Is in uw monument of museumgebouw ook asbest verwerkt? Zorg dat u zich bewust bent van de eventuele gezondheidsrisico’s bij een brand.
Asbest bij verbouwen en brand
Asbest bij brand: In de buitenlucht komen kleine hoeveelheden asbestvezels voor. Iedereen ademt dus dagelijks een beetje asbest in. Maar als er brand uitbreekt in een pand met asbest kunnen omstanders per ongeluk binnen korte tijd meer asbestvezels inademen. Langdurig inademen van asbestdeeltjes levert wel gezondheidsrisico’s op. Na een asbestbrand moeten pand en omgeving gereinigd worden. Het kan zijn dat verzekeringen kosten niet volledig dekken. Brand- of stormschade aan een asbestdak kan leiden tot milieuschade en opruimkosten.
Asbest bij bouwen en verbouwen: Bij verzagen en breken van asbesthoudend materiaal komen asbestvezels vrij. Deze vezels verspreiden zich door het huis en vormen een risico voor je gezondheid. Het raam openzetten is geen optie. Het is verboden asbesthoudend materiaal te bewerken. Bij klussen of verbouwen is het belangrijk te onderzoeken of je asbest kunt tegenkomen. Een asbestinventarisatie-rapport kan veel informatie geven, maar is niet altijd volledig. Boetes en hoge kosten kunnen volgen bij onjuiste omgang.
Klussen en verbouwen voor huurders en kopers
Bij huurders geldt: je mag niet zomaar klussen of verbouwen in je woning. Voor asbesthoudend materiaal in de woning is de verhuurder in principe verantwoordelijk. Is de woning gebouwd vóór 1994, dan moet de verhuurder informatie over de aanwezigheid van dit asbest met de huurder delen. Neem bij onzekerheid contact op met de verhuurder. Bij kopen geldt: de verkoper heeft een mededelingsplicht en de koper een onderzoeksplicht. Een asbestinventarisatie laten uitvoeren bij aankoop biedt kansen om afspraken te maken over verwijderingskosten.
Risico’s bij kopen en verkopen: Het is verstandig de aanwezigheid van asbest te weten voordat je een bod uitbrengt of tekent. Verkoop je een huis gebouwd vóór 1994 met kans op asbest, dan kun je overlege met een makelaar die ervaring heeft met asbest. Verkoop je een pand met asbest, dan kan de koper eisen dat dit verwijderd wordt en kun jij als verkoper (een deel van) de kosten betalen. Een makelaar kan helpen bij het maken van afspraken tussen koper en verkoper.
Regelgeving, inspecties en handhaving
Opstal- en aansprakelijkheid: Een opstalverzekering kan voorwaarden stellen bij een asbestdak of asbesthoudende schoorsteen. Brand- of stormschade moet mogelijk worden gemeld en er kunnen hoge kosten ontstaan indien de verzekering niet volledig dekt. Inspectie: De Nederlandse Arbeidsinspectie pakt ongeveilig verwijderen van asbest actief aan met dagelijkse controles. Strenge controles en hoge boetes bij onveilig verwijderen zijn realiteit in de praktijk. De Inspectie kan sloop- of verwijderingswerk onmiddellijk stilleggen als dat nodig is.
Wat te doen bij asbest? Klussen en verwijderen: Asbestinventarisatie verplicht bij werkzaamheden aan gebouwen van voor 1994 en bij schepen. De opdrachtgever is verantwoordelijk voor de inventarisatie en moet bij aanwezigheid van asbest verwijderen voordat de overige werkzaamheden verder gaan. Verwijdering moet minimaal 2 dagen voor aanvang gemeld worden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie. De sloopmelding bij het milieugezag loopt daarnaast los van de Arbeidsinspectie.
Gezondheidsrisico’s en langere termijn
Kleine risico's: In de buitenlucht zitten altijd kleine hoeveelheden asbestvezels. Een korte blootstelling in incidentele situaties (bijv. brand) heeft beperkte invloed op de kans op kanker. Het risico hangt af van de totale blootstelling gedurende het leven. Grote risico’s: Langdurige blootstelling aan hoge vezelinname verhoogt aanzienlijk de kans op longkanker, mesothelioom en andere kankers. De lange latentietijd (ongeveer 40 jaar gemiddeld) zorgt ervoor dat de victorie van vroegere blootstelling nog steeds zichtbaar kan zijn in latere jaren.
RIVM en Kenniscentrum Asbest: Het RIVM adviseert de overheid over asbestbeleid. Het KCA beantwoordt vragen over asbest en faciliteert het VIP dat adviezen geeft over sanering en bewerking. Bij vragen kunt u contact opnemen met de GGD in uw regio. Hechtgebonden versus niet-hechtgebonden asbest: hechtgebonden blijft in materialen vast zitten, terwijl niet-hechtgebonden vezels sneller vrijkomen en meer risico vormen bij beschadiging.
Asbest in of om je huis: wat nu?
Als u een monument of museumgebouw heeft met mogelijk asbest, wees bewust van gezondheidsrisico’s bij brand. Voor informatie over wat te doen bij asbest in of om uw huis, bekijk de bronnen op rijksoverheid.nl en asbestvrijdak.nl. Voor bedrijven en objecten gelden andere regels; bekijk Asbest in of om je huis voor meer informatie.
- Laat bij twijfel altijd een gecertificeerd asbestinventarisatiebedrijf komen.
- Verwijdering van niet-hechtgebonden asbest moet door professionals gebeuren.
- Plan tijdig meldingen en sloop/renovatie met de juiste instanties.
