Asbestose en mesothelioom: incidentie, trends en toekomstige verwachtingen in Nederland

In Nederland zijn in het verleden ongeveer 340.000 mensen op het werk met asbest in aanraking gekomen. Een klein deel van hen zal door mesothelioom overlijden. Tussen 1989 en 2021 hebben in Nederland 14.450 mensen de diagnose mesothelioom gekregen. De IAS Monitor laat de belangrijkste cijfers door middel van figuren zien. Deze is in samenwerking met de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en het Integraal Kankercentrum Nederland samengesteld. Daarbij is gebruik gemaakt van gegevens van de Nederlandse Kankerregistratie (NKR) en uit de databanken van het IAS en de SVB.

In Nederland krijgen jaarlijks meer dan 500 mensen (merendeels man: in 2021 84%) de diagnose mesothelioom. Asbestgebruik was in Nederland in het midden van de jaren 70 het grootst. Asbest wordt wereldwijd nog steeds gewonnen en gebruikt. 89% van de mesothelioompatiënten is op het moment van diagnose boven de 65. Mesothelioom ontstaat meestal in het longvlies en een enkele keer in het buikvlies.

Oorzaken en risico’s van asbest

Mesothelioom wordt vrijwel altijd door asbest veroorzaakt. Asbest verhoogt ook het risico op longkanker. (Passieve) rokers die asbestvezels hebben ingeademd, lopen een nog groter risico op longkanker. Ook strottenhoofdkanker en eierstokkanker kunnen veroorzaakt worden door asbest. Asbest is zeer schadelijk wanneer het in de vorm van stof aanwezig is, onzichtbaar voor het blote oog, zwevend in de omgevingsruimte. Asbest bestaat uit heel fijne vezels. Het risico van asbest schuilt in het inademen van de vezels.

1. Asbest is alleen gevaarlijk als je losse asbestvezels inademt.
2. De schadelijkheid hangt af van de grootte van de vezels, de vorm, de chemische samenstelling, de duur van de blootstelling en de concentratie.
3. Hoe vaker je bent blootgesteld aan asbestvezels, hoe groter je risico op kanker. Ook een korte blootstelling kan gevaarlijk zijn.

De tijd tussen contact met asbest en ontwikkeling van mesothelioom kan meer dan 50 jaar bedragen. Daarom blijven jaarlijks nieuwe diagnoses verschijnen, zelfs nadat het gebruik is verboden. Het innemen van asbestvezels inademing is de belangrijkste oorzaak van mesothelioom; contact met de huid en inslikken zijn volgens huidige kennis minder gevaarlijk.

Huidige situatie en trends

Het aantal jaarlijkse mesothelioomdiagnoses in België ligt rond de 500, terwijl ongeveer 750 mensen jaarlijks overlijden aan mesothelioom wereldwijd volgens bepaalde bronnen. In Nederland ligt de sterfte aan mesothelioom momenteel rond de 500 per jaar. De middelste verwachting is dat de incidentie bij oudere mannen hoog blijft, met daling bij jongere mannen, maar het precieze tijdstip van daling bij 75-plussers is moeilijk te voorspellen. Sinds 1993 mag er in Nederland geen asbest meer worden geïmporteerd en verwerkt, en de sanering van bestaande asbesttoepassingen verloopt via strikte regels. Desondanks overlijden jaarlijks nog steeds meer dan 500 mensen aan mesothelioom door blootstelling aan asbest.

De lange latentietijd verklaart waarom de erfenis van vroeger nog steeds zichtbaar is in cijfers en diagnoses. Het aandeel beroepsmatige blootstelling aan asbest in het verleden blijft bepalend voor de huidige incidentie. Het verbod op asbest in 1993 en de latere strengere maatregelen hebben de blootstelling op de werkplek aanzienlijk verminderd, maar de totale bevolkingsblootstelling en de achterliggende verborgen voorraad aan asbest in gebouwen blijven zorgen voor risico’s.

Behandeling en levensverwachting

Bij mesothelioom is chirurgie vaak geen haalbare optie vanwege de positie onder de borstkas. Tot enkele jaren geleden leken chirurgie, chemotherapie en radiotherapie weinig effectief, maar recente ontwikkelingen geven enige verbetering. Chemotherapie kan de levensverwachting met enkele maanden verhogen, maar heeft vaak een aanzienlijke impact op de kwaliteit van leven. Immuuntherapie biedt hoop op betere resultaten, hoewel nog geen genezing bestaat.

Er wordt veel ingezet op symptomatische verlichting: pijnbestrijding, behandeling van kortademigheid en verlichting van vocht achter longen. Bij asbestose kunnen infecties en ontstekingen optreden, die vaak met antibiotica en corticosteroïden behandeld worden. Voor eenvoudige verwijdering van hechtgebonden asbest kan onder voorwaarden zelfwerkzaamheid toegepast worden, maar ongebonden of beschadigd asbest vraagt altijd om professionele verwijdering.

Casestudies en ervaringen

Rene Beurskens, 72 jaar, kreeg twee jaar geleden asbestkanker gediagnosticeerd. Ondanks een lange blootstelling aan asbest in een hal waar locomotieven werden gerepareerd, heeft hij nog steeds een relatief hoge kwaliteit van leven. Hij ondergaat geen verdere behandeling, omdat hij erkent dat het verloop van de ziekte onomkoopbaar is; hij richt zich op kwaliteit van leven en mentale weerbaarheid.

Joachim Aerts benadrukt de noodzaak van immuuntherapie en het onderzoek naar behandelingen die het immuunsysteem helpen bij het herkennen en bestrijden van kanker. Hij pleit voor een volledig verbod op asbest, inclusief nog in gebruik zijnde materialen, om toekomstige slachtoffers te voorkomen. Nederland zet een stap richting verlaging van blootstelling aan asbest in alle sectoren, maar de huidige erfenis vereist voortdurende aandacht en beleid.

Preventie en beveiliging tegen asbest

Het is essentieel dat asbestmaterialen op een veilige manier worden verwijderd door gecertificeerde deskundigen, vooral bij ongebonden of beschadigde materialen. Voor eenvoudige verwijdering van hechtgebonden asbest in goede staat kunnen mensen onder strikte veiligheidsmaatregelen zelfstandig handelen, maar bij twijfel moet een professional worden ingeschakeld. OVAM biedt subsidiërde afhaling in sommige gemeenten.

De grootste boodschap blijft: vermijd blootstelling aan asbest en zorg voor tijdige detectie en behandeling van symptomen. De langetermijnimpact van asbest op de volksgezondheid vereist continue monitoring, onderzoek en publieke voorlichting.

Technische samenvatting

• Jaarlijkse diagnose mesothelioom in Nederland: circa 500 mannen en 84 vrouwen (volgens NKR).
• Latentietijd tot diagnose: vaak meer dan 50 jaar.
• Belangrijke risicofactor: beroepsmatige blootstelling aan asbest, met blijvende erfenis ondanks verbod.
• Behandelingsopties: chemotherapie en immuuntherapie; chirurgie beperkt toepasbaar.
• Preventie: volledig asbestverbod en veilige verwijdering van bestaande materialen.

tags: #asbest #kanker #verwachting #tot #20150