Er worden nog altijd producten verkocht met asbest erin. Nochtans is het al 25 jaar verboden om asbesthoudende producten te verkopen, omdat asbest kankerverwekkend is. En toch vind je makkelijk bloembakken, tuinzetels en zelfs hondenhokken in asbestcement te koop, zowel op tweedehandssites als in winkels. Er worden soms zelfs hoge prijzen voor betaald. Maar ook bloembakken en plantenschalen uit asbestcement worden vlot verkocht, zowel online als in fysieke winkels. Het gaat vaak om vintage producten, zoals bloembakken, tuinschalen en meubels uit de jaren 50 en 60, die aantrekkelijk worden gepresenteerd als decoratieve stukken.
Je mag asbesthoudende voorwerpen bezitten, op voorwaarde dat ze in goede staat zijn. Maar je mag ze niet verkopen. Dat bevestigt OVAM, de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij. Die regeling geldt al sinds 1998. De bedoeling is dat asbesthoudende voorwerpen langzaam uit circulatie verdwijnen. "Ook de verkoop van tweedehandsspullen is niet toegestaan", zegt woordvoerder Jan Verheyen van OVAM. "Die producten hebben het eeuwige leven niet en gaan na verloop van tijd verweren en dan komen de asbestvezels vrij." Asbest werd tot de jaren 90 vaak gebruikt in bouwmaterialen.
Waarom blijft asbest in omloop en wat zijn de risico’s?
Guhl ontwierp verschillende iconische stukken in vezelcement met asbest, waaronder de beroemde "Loop Chair." Ook het hondenhok is van zijn hand. Die ontwerpen worden ook vandaag nog esthetisch waardevol gevonden. Maar kopers moeten zich bewust zijn van het gevaar. En toch wordt er soms veel geld gevraagd voor asbesthoudende stukken van Guhl. Dit soort hondenhok, ontworpen door Willy Guhl, stond te koop voor 500 euro in een tweedehandswinkel. Maarten Vanbuel, voorzitter van de vereniging voor asbestverwijderende bedrijven, wijst op de noodzaak van betere handhaving en sensibilisering. "Veel mensen zijn zich niet bewust van de risico's. Sommige verkopers en kopers weten niet eens dat hun producten asbest bevatten", zegt Vanbuel. "Wanneer vezelcement verweert, bestaat het risico dat de onzichtbare, maar gevaarlijke asbestvezels loskomen. Verwering is niet onlogisch voor tuinspullen die tientallen jaren oud zijn."
Tijdens een bezoek aan verschillende vintage winkels in Brussel troffen we een aantal asbesthoudende bloempotten aan van het merk Eternit. Uit gesprekken met verkopers, online en in winkels, blijkt dat zij zich vaak niet bewust zijn van de gevaren van asbest of deze simpelweg negeren. Een andere verkoper benadrukte dat zijn asbesthoudend item zelfs in het Design Museum in Gent staat en daarom geen probleem zou moeten zijn. Weer een andere verkoper was van mening dat het object veilig was "zolang je er geen stof van maakt", waarbij hij aanraadde om de items niet te schuren of met een slijpschijf te bewerken. Willy Guhl ontwierp deze Loop Chairs in de jaren 50 voor Eternit.
Consumenten die asbesthoudende producten hebben, mogen ze gewoon houden, op voorwaarde dat ze in goede staat zijn. Bezit is niet verboden. Maar het is belangrijk om ze niet te beschadigen, te schuren of te manipuleren want dat vergroot de kans dat de gevaarlijke, onzichtbare vezels vrijkomen. Wie van zijn asbesthoudende voorwerpen af wil, kan ze probleemloos goed verpakt naar het containerpark brengen. "Het is zorgwekkend dat deze producten nog steeds worden verkocht en gekocht," aldus Vanbuel.
Wat is asbest en hoe herkent men het?
Asbest is een natuurlijk mineraal dat bestaat uit microscopisch kleine, naaldachtige vezels. Asbest is wit, blauw of bruin, maar het materiaal waar de asbest in zit, kan veel verschillende kleuren hebben. Vroeger werd asbest veel gebruikt in de bouw vanwege de isolerende, brandwerende en slijtvaste eigenschappen. Het komt veel voor in oude gebouwen en materialen zoals golfplaten, dakbedekking, leidingen en vloerbedekking. Hechtgebonden asbestvezels zitten altijd vast in een ander materiaal, vaak cement. Voorbeelden van materialen met hechtgebonden asbestvezels zijn bloembakken, golfplaten, buizen voor het riool, gas en waterleiding. Wanneer hechtgebonden asbest niet beschadigd is, zijn de risico’s voor je gezondheid klein. Dan kun je het laten zitten. Daken met asbest zijn wel anders, omdat daken verweren door weer en wind. Niet-hechtgebonden asbestvezels zitten niet in materiaal vast. Je kunt denken aan brandwerende kleding, kit, de onderlaag van een vloerzeil en spuitasbest.
Hoe komt asbest vrij en wanneer is het schadelijk?
Asbest: wanneer is het schadelijk voor de gezondheid? Blootstelling aan asbest kan dus schadelijk zijn voor je gezondheid. Hoe groot de risico’s zijn, hangt af van de duur waaraan je bent blootgesteld. In de buitenlucht zitten kleine hoeveelheden asbestvezels. Deze ademt iedereen dus elke dag een beetje in. De risico’s hiervan zijn zeer beperkt. Wanneer je voor een langere tijd meer asbestvezels inademt, bijvoorbeeld tijdens een brand of als er rondom je huis asbest wordt verwijderd, neemt de kans op het krijgen van asbestkanker niet of nauwelijks toe. Asbest is schadelijk en gevaarlijk wanneer je er meerdere jaren veelvuldig aan bent blootgesteld. Dit risiconiveau geldt bijvoorbeeld voor bouwvakkers, timmermannen en installatietechniek en industrie.
De tijd tussen het inademen van asbest en het ontwikkelen van kanker is meestal lang, ongeveer 40 jaar. Het is dus belangrijk dat je op de werkvloer zorgvuldig omgaat met asbest. Ten eerste: ga niet boren of zagen in asbest en zorg dat het product waar asbest in zit niet breekt. Hechtgebonden asbest (asbest dat vastzit in een ander materiaal) kan je laten zitten zolang het niet beschadigd is. Heb je te maken met niet-hechtgebonden asbest? Laat dit dan afdekken of verwijderen door een professional. Wil je er zeker van zijn dat jouw werknemers niet worden blootgesteld aan asbest op de werkvloer? Laat dan een asbestonderzoek doen door een professional.
Veilig omgaan met asbest en wat te doen bij ontdekking
Asbest is dus een zeer gevaarlijke stof. De gezondheidsrisico’s die je loopt hangen af van hoeveel je bent blootgesteld aan asbest door de jaren heen. Asbest is een mineraal dat bestaat uit kleine vezels. Het werd vooral tussen 1940 en 1970 gebruikt als bouwmateriaal en werd in België verboden sinds 2001 in toepassingen. Toch blijft de erfenis van het asbesttijdperk zwaar. Door de vele positieve kenmerken werd het op grote schaal toegepast; niet verwonderlijk want het is hittebestendig, onbrandbaar, slijtvast en goedkoop. Als je asbestvezels hebt ingeademd, kan dit kanker veroorzaken, hoewel de kans na korte blootstelling klein is.
Bij vragen of zorgen kun je terecht bij gecertificeerde asbestbedrijven en instanties. Het is altijd de beste keuze om asbesthoudend materiaal te verwijderen door professionals. Voor huiselijke situaties met bloembakken kan gekeken worden naar correct afvoeren via containerpark, zonder zelf te schuren of te beschadigen.
Belangrijk: er bestaan verschillende types asbest (hechtgebonden, semi-hechtgebonden, niet-hechtgebonden) met verschillende risico’s. De aanwezigheid van asbest in een bloempot of tuinstuk vereist zorgvuldige omgang; als er twijfel is over de staat, is het verstandig een gecertificeerd bedrijf te raadplegen.
Hoe verloopt een asbestinventarisatie in de praktijk?
Samengevat: asbest in bloempotten kan nog voorkomen in oudere, vaak decoratieve stukken. Verweren en beschadiging verhogen het risico van vrijgekomen vezels. Bewaar ze in goede staat, overweeg tijdig verwijdering via een erkend bedrijf of veilige inzameling, en voorkom dat vezels vrijkomen door schuur- of breekwerk.
| Type asbest | Risico | Aanbevolen actie |
|---|---|---|
| Hechtgebonden asbest | Laag tot matig risico bij intacte staat | Laat zitten; vermijd beschadigen |
| Niet-hechtgebonden asbest | Hoog risico, vezels kunnen loskomen | Laat verwijderen door professional |
Asbest in en om het huis. Wat moet je doen als er asbest ontdekt wordt? Is asbest gevaarlijk voor de gezondheid? Ja. Kan ik zelf asbest verwijderen? In Nederland is het verboden om asbest te verwijderen zonder vergunning, tenzij kleine hoeveelheden in particulier bezit (met richtlijnen). Er is geen enkel systeem dat veilig is voor het reinigen van asbestdaken. Een hogedrukreiniger en roterende borstel zijn bij wet verboden, maar ook bij het gebruik van een staalborstel, schuurpapier, zaag of boor zullen asbestvezels vrij in de omgevingslucht en het water terechtkomen.