Asbest is een mineraal dat bestaat uit microscopisch kleine vezels en werd vroeger veel gebruikt vanwege zijn brandwerendheid, slijtvastheid en isolerende eigenschappen.
Asbestvezels kunnen inademen schadelijk zijn voor de gezondheid en het risico op ernstige aandoeningen hangt af van de totale hoeveelheid vezels die iemand gedurende zijn leven inademt.
Asbest is een kankerverwekkende stof en mensen kunnen ziek worden als zij asbestvezels inademen; lange blootstelling verhoogt de kans op ziektes zoals longkanker, mesothelioom en asbestose.
Regels en overheidsdoelstellingen
De overheid wil het aantal asbestslachtoffers zo snel mogelijk verminderen tot er uiteindelijk geen nieuwe slachtoffers meer bij komen; daarom stelt de Rijksoverheid regels op die de risico’s van asbest zo klein mogelijk houden.
Asbest is sinds 1993 verboden in nieuwe producten en vanaf 1998 is het gebruik grotendeels verboden; de regels rondom productie, toepassing en verwerking zijn door de jaren heen aangescherpt.
De Gezondheidsraad heeft advies uitgebracht over welke concentraties vezels in de lucht nog als risico kunnen worden geaccepteerd en de overheid moedigt het verwijderen van asbest uit de leefomgeving aan.
Asbestslachtoffers kunnen bij het Rijk een financiële tegemoetkoming aanvragen; de Versnellingsaanpak asbestdakensanering is gericht op het vrijwillig saneren van asbestdaken.
Waar komt asbest nog in ons milieu voor?
Asbest werd op grote schaal en in veel toepassingen gebruikt vanaf de Tweede Wereldoorlog tot 1993; asbestdaken zijn de grootste nu nog resterende bron van asbestvezels in het milieu.
Momenteel is er in Nederland naar schatting nog 80 miljoen m2 aan asbestdaken; asbestdaken raken na verloop van tijd beschadigd en komen daardoor steeds meer vezels vrij in de lucht.
Bij calamiteiten zoals brand kan een groot deel van de omgeving vervuild raken met asbest en zijn de opruimingskosten hoog; deze kosten zijn niet altijd volledig verzekerd.
Asbest kan op onverwachte plekken zitten en het verwijderen ervan bij een verbouwing is strafbaar als het zonder de juiste maatregelen gebeurt; een asbestinventarisatie laten doen door een gecertificeerd bedrijf is verstandig.
Soorten asbest en herkennen
Asbest is onder te verdelen in twee hoofdgroepen: spiraalvormige vezels (waaronder chrysotiel) en rechte of amfiboolachtige vezels; uiteindelijke identificatie vereist laboratoriumonderzoek.
Hechtgebonden asbestvezels zitten vast in een materiaal zoals cement en komen pas vrij als het materiaal beschadigd raakt; niet-hechtgebonden asbest kan ook vrijkomen zonder beschadiging.
Bij gebouwen gebouwd vóór 1994 kan asbest aanwezig zijn in vloerbedekking, vensterbanken, rioleringsbuizen, schoorsteenkanalen en golfplaten voor het dak; niet altijd duidelijk zichtbaar zonder onderzoek.
Het herkennen van asbest is lastig en daarom kan een asbestinventarisatie door een gecertificeerd bedrijf uitkomst bieden; dit rapport kan aangeven of het materiaal kan blijven zitten of moet worden gesaneerd.
Toepassingen, risico's en gezondheidseffecten
Asbest heeft lang bekend gestaan om zijn sterke, slijtvaste en isolerende eigenschappen en werd vooral na 1950 veelvuldig toegepast in gebouwen en schepen.
Materialen met asbest kunnen gevaarlijk zijn als ze verweerd of beschadigd zijn of wanneer ze bewerkt worden (zagen, schuren, boren, breken); dan komen vele kleine asbestvezels in de lucht terecht.
Bij niet-hechtgebonden materialen komen vezels vaak vrij, terwijl hechtgebonden materialen meestal minder gevaar opleveren tenzij ze beschadigd raken.
De gezondheidsschade als gevolg van asbest blijkt vaak pas na tientallen jaren zichtbaar te zijn; lange perioden van blootstelling verhogen het risico op mesothelioom, longkanker en andere kankers.
Veilig omgaan met asbest bij klussen en renovaties
Bij bouwen en verbouwen is het belangrijk om te onderzoeken of je asbest kunt tegenkomen, vooral in huizen gebouwd voor 1994.
Als asbest aanwezig is, mag je in veel gevallen zelf kleine hoeveelheden verwijderen mits je je aan de regels houdt; meestal is het verstandig een gecertificeerd bedrijf in te schakelen.
Niet-hechtgebonden asbest moet altijd worden verwijderd of afgedekt door een professioneel bedrijf; beschadigd of verwijderd materiaal kan anders snel vezels vrijlaten.
Bij verhuurders en huurders geldt dat de verhuurder in principe verantwoordelijk is voor asbest in de woning; specifieke regels kunnen per situatie verschillen en een asbestinventarisatie kan nuttig zijn bij aankoop of renovatie.
Fondsen, verzekering en aansprakelijkheid
Er bestaat een fonds dat leningen verstrekt aan particuliere dakeigenaren voor sanering of vervanging van asbestdaken, inclusief combinatie met verduurzamingsmaatregelen zoals zonnepanelen en isolatie.
Bij brand- of stormschade aan een asbestdak kunnen opruimingskosten hoog oplopen en zijn deze mogelijk niet volledig gedekt door verzekeringen; dit verschilt per polis.
Klussen en verbouwen door huurders kunnen extra complicaties opleveren; kosten voor verwijderen van asbest kunnen bij de verhuurder of huurder belanden, afhankelijk van de situatie en het contract.
Veiligheidsadviezen bij gezondheidsrisico's en spelen met speelzand
Asbest in speelzand is onderwerp van onderzoek en de gezondheidsrisico’s bij spelen met sand zijn zeer laag; controleer kwaliteit van speelzand via bekende kanalen en volg de adviezen van de FOD Economie.
Inzichten uit onderzoek geven aan dat blootstelling aan asbest over het algemeen een klein risico oplevert, tenzij er langdurige en hoge blootstelling is; bij incidentele blootstelling is het risico beperkt.
Belangrijke praktische stappen
Gooi nooit asbestmaterialen zomaar weg en laat een inventarisatie en eventuele verwijdering uitvoeren door erkende bedrijven; vraag advies bij de gemeente of een omgevingsdienst bij eventuele vondsten.
Wanneer asbest in huis wordt ontdekt, is het advies kalm te blijven, niet zelf te gaan boren, zagen of breken, en het materiaal te laten verwijderen door professionals; voor huurders geldt vaak dat de verhuurder verantwoordelijk is, maar dit kan per situatie verschillen.
Als je twijfelt of asbest wel of niet aanwezig is, kan een asbestinventarisatie duidelijkheid bieden en kan afgesproken worden wie de kosten draagt voor verwijdering of sanering.
