Bijna iedereen in de bouw heeft te maken met stof. Bij bouwwerkzaamheden komt nu eenmaal stof vrij. Het inademen van stof is nooit prettig, maar het inademen van kwartstof is ronduit slecht voor je gezondheid. Vooral kleinere MKB-bedrijven negeren de gevaren van kwartsstof nog teveel, blijkt uit onderzoek van de Arbeidsinspectie. Recentelijk hebben 45.000 werknemers in de bouw een periodieke keuring ondergaan, waarvan er 7.100 in de afbouw en onderhoud werkzaam zijn. Hiervan geeft maar liefst 58 procent aan last te hebben van (kwarts) stof op de werkplek. Onderzoek geeft aan dat één of de vier een afwijkende longfunctie heeft.
Er zijn beroepen waarbij je dagelijks kan worden blootgesteld aan kwarts, zoals asfaltfrezers, blokkenstellers ruwbouw, koppensnellers, slopers, terrazzowerkers, vloerenleggers en wand- en plafondmonteurs. Van Corbach stelt: “In de bouw worden veel materialen mechanisch bewerkt. Denk aan boren, frezen, hakken, schuren, slijpen, stralen, boucharderen en zagen. Die bewerkingen vergroten de risico’s op blootstelling aan fijn stof. Vooral in slecht geventileerde binnenruimtes kan de concentratie stof hoog oplopen.” Recent onderzoek door de Arbeidsinspectie naar risico-inventarisatieplannen van aannemers heeft duidelijk gemaakt dat 15% geen maatregelen treft tegen kwartsstof. Bij kleine bedrijven in het MKB ligt het percentage nog hoger, omdat deze groep moeilijk te benaderen is.
Beton, cellenbeton, metselbaksteen, kalkzandsteen en diverse soorten natuursteen bevatten een hoog gehalte kwarts. Vrijkomend grof kwartsstof is niet schadelijk. Bij onverhoopte inademing komt het op de wanden van de luchtwegen. Het wordt daarna echter naar de keel verplaatst en dan uitgespuugd of ingeslikt. Maar fijn kwartsstof blijft vaak jarenlang in de longen aanwezig. Diep in de longen kunnen de stofdeeltjes bindweefselvorming veroorzaken. Dit wordt longfibrose of stoflong genoemd, waardoor het longweefsel minder elastisch wordt en bij inspanning kortademigheid en benauwdheid kan ontstaan. Hoesten en pijn op de borst zijn veelgehoorde klachten. Mensen met stoflongen hebben tevens een verhoogde kans op tuberculose. Het verraderlijke is dat men er in eerste instantie niet eens zoveel van merkt; pas na tien tot twintig jaar krijgt men er echt last van, en dan is het al te laat. De schade aan de longen is onherstelbaar.
Voor de risico-inventarisatie en -evaluatie moet de werkgever de blootstelling aan kwartsstof beoordelen. In het Arbobesluit staat in artikel 4.16 dat de wettelijke grenswaarde van kwarts voor een 8-urige werkdag 0,075 mg/m3 bedraagt. Dat betekent dat een laagje van 0,5 centimeter in een plastic bekertje in de lucht mag zweven in een ruimte die 4 meter hoog is en zo groot is als een voetbalveld. Daarnaast staat kwarts genoemd op de lijst met kankerverwekkende stoffen; de regels die gelden voor kankerverwekkende stoffen gelden ook bij werkzaamheden waarbij kwarts kan vrijkomen. Er zijn arbocatalogi waarin kwarts een onderwerp van aandacht is. Om een goed beeld te krijgen van de blootstelling moet men metingen uitvoeren of schattingen doen. Raadpleeg hiervoor een gespecialiseerd arbo-adviesbureau of een arbodienst.
Het verraderlijke van fijn kwartsstof is dat deze deeltjes zo klein zijn (0,1 tot 0,3 micron) dat ze nauwelijks te zien zijn en uren in de lucht blijven zweven. “Na 3,5 uur is zo’n deeltje een meter gedaald,” aldus Van Corbach. Voorkom dus dat fijnstof in de lucht komt. Zorg voor een goede stofafzuiging en ga vooral niet vegen! Laat werknemers de werkzaamheden waarbij stof vrijkomt zo veel mogelijk in een aparte ruimte doen, zodat anderen er geen last van hebben. Hij vervolgt: “Zorg in ieder geval voor een industriële stofzuiger waarmee werknemers koelwater en kwartsbevattend gruis direct kunnen opruimen, zodat het niet kan opdrogen en weer opwaaien.”
Wij leveren daartoe stofzuigers die afkomstig zijn van de Zweedse fabrikant Dustcontrol, die reeds jarenlang toonaangevend is op dit gebied. Zelfs de asbestverwijderaars maken er gebruik van. Het bijzondere gepatenteerde tegengestelde luchtpuls reinigingsysteem van het hoofdfilter zorgt ervoor dat het filter wordt schoongeblazen, waardoor een langdurige hoge zuigkracht wordt gegarandeerd. Alle stofzuigers zijn voorzien van een HEPA filter, een wettelijke verplichting bij het werken met schadelijke stoffen als kwarts- en fijnstof. De uitgeblazen lucht is voor 99,997% schoon. Het afgescheiden materiaal wordt verzameld in een stevige kunststof zak onder de unit. Door de cycloonwerking vindt de aanzuiging van het stof niet via de zak plaats, waardoor er geen verminderde zuigkracht is door het dichtsluiten van de stofzak. De filters kunnen ook stofvrij worden gewisseld. De zakken die wij gebruiken zijn veel goedkoper dan de traditionele stofzakken en ze kunnen zo bij het bouwafval.
Gebruik bij het schuren of slijpen materiaal met een goede afzuiging en/of watertoevoer. Daarbij komt minder stof vrij. Laat materialen zoveel mogelijk op maat afleveren. Kies voor een werkmethode waarbij weinig stof vrijkomt. Houd je werkplek goed schoon. Ruim gelijk koelwater en gruis op zodat dit niet kan opdrogen en verwaaien. Probeer werkzaamheden waarbij kwartsstof vrijkomt in een aparte ruimte te doen. Draag bij stoffige werkzaamheden een volgelaatsmasker met P3-filter die is voorzien van aangeblazen lucht.
Belangrijke preventieve maatregelen en praktische tips
- Voer blootmeting uit of maak schattingen om een goed beeld te krijgen van de kwartsstofconcentratie.
- Implementeer stofafzuiging met HEPA-filters en gebruikDustcontrol-stofzuigers voor opruimen tijdens en na slijpwerk.
- Werk bij voorkeur in afgesloten ruimtes of met afzuigkasten om verspreiding te voorkomen.
- Draag een volgelaatsmasker met P3-filter en aangeblazen lucht bij stoffige werkzaamheden.
- Laat werkzaamheden die stof veroorzaken zoveel mogelijk in aparte ruimtes plaatsvinden.
- Beperk maaien, vegen en droog opruimen; gebruik natte reiniging of stofzuiging.
- Laat materialen op maat leveren om stofvrij te werken.
Verkoop- en veiligheidsaspecten in de bouwsector
Het Arbobesluit en de kankerverwekkende stofregels gelden ook voor werkzaamheden waarbij kwarts vrijkomt. Arbocatalogi geven verdere richtlijnen; raadpleeg een gespecialiseerd arbo-adviesbureau of arbodienst voor een juiste risico-inventarisatie en -evaluatie. De combinatie van meet- of schattingsmethoden enadequate maatregelen kan het risico op longziekten aanzienlijk verminderen, zeker in kleine bedrijven waar de kennis en middelen vaak beperkt zijn.
Samenvattende opsomming van cruciale punten
- Kwartsstof in de bouw kan longfibrose en stoflong veroorzaken.
- 0,075 mg/m3 is de wettelijke 8-urige grenswaarde voor kwarts.
- Fijn kwartsstof is gevaarlijk omdat het uren in de lucht blijft zweven en diep in de longen kan doordringen.
- Goede stofafzuiging, natte reiniging en aparte ruimten beperken blootstelling aanzienlijk.
- Gebruik van Dustcontrol-stofzuigers en HEPA-filters vermindert risico’s sterk.