Omdat het klimaat verandert, met steeds meer hevige stortbuien, zijn de regels voor regenwaterafvoer aangepast. Als het regent op het gras, zakt het water de grond in. Maar als het regent op verharding zoals op daken of bestrating, kan het regenwater niet de grond inzakken en stroomt het naar het riool of de sloot. Dit versnelde afvoer kan leiden tot wateroverlast en overstromingen, zeker bij toegenomen verharding in nieuwe woonwijken en infrastructuur.
Waarom regels voor verhard oppervlak en compenserende maatregelen
De aanleg van nieuw verhard oppervlak zoals huizen, bedrijfsterreinen, straten, parkeerplaatsen en tennisvelden verhoogt de hoeveelheid regenwater dat rechtstreeks naar sloten en riool stroomt. Het waterschap bepaalt hier regels voor: bij verharding van meer dan 500 m² is een vergunning nodig en moeten compenserende maatregelen worden genomen. De compenserende maatregelen zijn bedoeld om de negatieve effecten van versnelde afvoer te beperken. Voor het bepalen van hoeveel te compenseren oppervlak geldt de zogeheten 'te compenseren oppervlak'.
Bij oppervlakte kleiner dan 500 m² is de kans op wateroverlast klein en is compensatie meestal niet verplicht. Voor een terras in de tuin kan dus vaak zonder vergunning worden gewerkt, hoewel gemeenten soms afwijkende regels hebben. Compensatie kan op verschillende manieren worden toegepast, variërend van oever met vegetatie tot waterdoorlatende bestrating en greppels, afhankelijk van de situatie en de beschikbare ruimte.
Voorkeursvolgorde en typen compensatie
Het waterschap hanteert een 'voorkeursvolgorde' bij goedkeuring van compensatiemaatregelen. Indien de sloot breed genoeg is voor het benodigde transport van water, heeft de aanleg van een oever met vegetatie of een natuurvriendelijke oever de voorkeur. Een natuurvriendelijke oever is bijv. een flauwe oever waar planten en dieren goed kunnen leven. Als ruimtelijke beperkingen bestaan of aansluiting op sloten niet mogelijk is, kunnen andere maatregelen worden goedgekeurd, zij het minder robuust voor onderhoud.
De berging van water wordt berekend in kubieke meters voor ingrepen buiten de open lucht en ondergronds. Voor open ruimte geldt de berging in kubieke meters en voor open lucht kan een waterbergingsgebied of -plein worden gebruikt; ondergronds wordt gesproken van een ondersteunend kunstwerk. De diepte van bergingen wordt bepaald door peilstijgingen (maximaal 1 keer per 10 jaar of 1 keer per 100 jaar) die via het waterschap kunnen worden opgevraagd.
Technische aspecten aanleggen van verharding en compensatie
Bij verharding geldt vaak een slootoppervlak van ongeveer 14% van de nieuwe verharding. De nieuwe sloot moet aansluiten op een bestaande sloot zodat het water zonder belemmering naar de sloot kan stromen. Voor grote verhardingswerken geldt vaak een maximum van compensatie in waterbergingen of kunstwerken (tot 20%). Het waterschap kan bij zeer grote werken kiezen voor één van de opties, meestal met een enkele aansluiting op een bestaande sloot.
Bij berekeningen van compensatie spelen peilstijgingen en bergingsdiepte een centrale rol. De diepte en de hoogte van het waterpeil worden bepaald op basis van T10 (eens per 10 jaar) of T100 (eens per 100 jaar) peilstijging. De Legger van het waterschap en het beheerregister geven inzicht in ligging en onderhoud van verplichte maatregelen en leggers.
Aansluitingen: welke opties zijn er?
Regelmatig worden verschillende opties onderzocht om regenwater duurzaam af te voeren: regenton, drainagegoot, wadi of ondergronds infiltratiesysteem. Een regenton biedt opslag voor later gebruik en kan met een vulautomaat zorgen voor automatische overslag naar het riool als de ton vol is. Een infiltratiesysteem of infiltratiekrat vangt regenwater op in de bodem, vaak met geotextiel om verstoppingen te voorkomen. Een wadi biedt een natuurlijke infiltratie van regenwater in de tuin en kan ook onder druk van droogte een waardevolle waterbuffer vormen.
Drainagegoot en drainslang zorgen voor snelle afvoer van water van opritten of terrassen, terwijl een ondergronds infiltratiesysteem juist water direct in de bodem brengt. In de praktijk hangt de keuze af van de beschikbare ruimte, bodemgesteldheid en lokale regelgeving. Het is cruciaal dat de installatie voldoet aan de voorschriften van het waterschap en dat voldoende helling en verbindingen aanwezig zijn om lekkages te voorkomen.
Aansluiten op regenpijp: praktische werkwijze en valkuilen
De aansluiting van een regenpijp op een afvoerkanaal vereist planning, materiaalkeuze en naleving van lokale regels. De diepte van de sleuf moet minimaal 60 cm zijn om bevriezing te voorkomen; de sleuf heeft een lichte helling richting het riool. Gebruik HWA-buizen en verbind de stukken met PVC-lijm na voorbewerking van de uiteinden. Een T-stuk of Y-stuk kan nodig zijn om de regenpijp op de horizontale buis aan te sluiten, met een ontstoppingsstuk voor onderhoud gemakkelijke bereikbaarheid.
Bij infiltratiesystemen kan een bladvanger helpen verstopping te voorkomen. Voor drainagesystemen richting een wadi of infiltratiekrat is passende geotextiel rondom het krat essentieel. Bij een aansluiting op een bestaande regenafvoer is het zaak om de helling, de diameters en de verbindingen zorgvuldig te controleren en te testen door water door de regenpijp te laten lopen.
Toepassingen in praktijk: waterschapsverordening, Legger en onderhoud
De Waterschapsverordening bevat de regels over de ruimte rondom jouw woning. Compensatiemetingen en berekeningen worden uitgevoerd volgens de Legger en het beheerregister. De eigenaar van compensatiemaatregelen is verantwoordelijk voor controle en onderhoud van de maatregelen zodat ze blijven functioneren. Voor grote werkzaamheden gelden aanvullende regels; bij verhard oppervlak groter dan 5 hectare mag maximaal 20% van de compensatie in waterbergingsgebieden of -kelders plaatsvinden.
Vraag je voor 1 juli 2025 een vergunning aan? Dan kan je gebruikmaken van de overgangsregeling met de oude compensatieregel van 10% in plaats van 14%. Voor wie op of na 1 juli 2025 een vergunning aanvraagt, geldt doorgaans de hedendaagse compensatieregel en verantwoordelijkheid voor de plannen ligt bij de aanvrager. Overleg met het waterschap of gemeente kan helpen om de juiste aanpak te kiezen en de plannen te toetsen.
Praktische scenario’s en veelgestelde vragen
Tijdens het plannen van hemelwaterafvoer vanuit de tuin, inclusief dakgoten, drainage en eventueel een berging met plat dak, is het cruciaal de bestaande situatie te begrijpen: is er een gescheiden rioolstelsel of geen? In veel gevallen zal hemelwater lokaal in het milieu terechtkomen of via infiltratie in de bodem gaan; dit wordt bepaald in het gemeentelijk rioleringsplan (grp) en kan per gebied verschillen. Voor nieuwbouwwoningen geldt soms dat aansluiting op het riool niet is toegestaan, wat een stimulans biedt om regenwater elders te benutten of op te slaan.
Regelmatig komt de vraag voorbij of het mogelijk is regenwater samen met hemelwater te lozen. Dit is in veel gemeenten niet toegestaan of wordt streng gereguleerd. Het kiezen voor milieuverantwoorde opties zoals een regenton, infiltratiekrat of wadi verlaagt de druk op het riool en draagt bij aan duurzaam waterbeheer.
Illustraties en hulpmiddelen
Om de informatie helderder te maken is een reeks illustraties en schematische weergaven nuttig.
Een korte video kan ook helpen bij het tonen van de praktische stappen voor een regenpijp aansluiting op afvoer.
Regenton aansluiten op regenpijp in de tuin: duurzaam tuinieren | Tuinklussen | How to met GAMMA
Samenvattend overzicht van opties
- Regenton voor opslag en later gebruik.
- Infiltratiekrat en geotextiel voor gecontroleerde waterinfiltratie.
- Wadi voor natuurlijke infiltratie in de tuin.
- Drainagegoot of drainageslang richting infiltratie of waterplein.
- Ondergrondse oplossingen zoals waterbergingsgebied of -kelder bij grotere verharding.
De keuze voor een specifieke oplossing hangt af van de situatie, regulatory eisen en onderhoudsverplichtingen. Een goede planning, met duidelijke peilstijgingen en afstemming met het waterschap, zorgt voor een effectieve afvoer en behoud van waterkwaliteit.