Er is geen stad ter wereld waar het Katholieke geloof zo diep geworteld zit als Rome en de stad heeft dan ook meer dan 900 kerken. De vier belangrijkste kerken van Rome in Italië zijn de pauselijke basilieken. Deze vier patriarchiale basilieken beschikken over de ‘Heilige Deur’. Deze Heilige Deuren worden eens in de 25 jaar geopend tijdens een zogenaamd jubileumjaar. Gelovigen kunnen een aflaat verdienen door tijdens een jubileumjaar door alle Heilige Deuren te lopen. San Giovanni in Laterano (Sint Jan van Lateranen). Santa Maria Maggiore. San Paolo Fuori Le Mura (Sint Paulus Buiten de Muren). Voor de bouw van de Sint-Pieterskerk was dit de grootste kerk van Rome. De kerk ter ere van apostel Paulus werd oorspronkelijk gebouwd in de periode van keizer Constantijn, maar werd in de 19e eeuw heropgebouwd na een verwoestende brand. De kerk heet ‘Fuori le Mura’ omdat de kerk gebouwd werd buiten de stadsmuren op de plek waar Apostel Paulus begraven is. Wanneer pelgrims Rome bezoeken worden zij geacht zeven kerken te bezoeken zodat zij de aflaat verdienen die aan hun pelgrimage is verbonden.
Het Pantheon: Het Pantheon is misschien niet een gebouw dat je in de lijst van kerken verwacht, maar het heeft officieel de status als kerk. Basilica di San Clemente al Laterano: Deze kerk bestaat uit meerdere lagen van kerken die over elkaar heen zijn gebouwd. U kunt hierbij de opgravingen bezoeken die alles vertellen over de geschiedenis van de kerk. San Pietro in Vincoli: Deze kerk ligt op de Esquilijn-heuvel in Rome en de naam ‘Vincoli’ verwijst naar de ketens waarmee Petrus gevangen werd gehouden en welke onder het hoogaltaar worden vereerd. Hoogtepunt in deze 5e eeuwse kerk is een van de bekendste beeldhouwwerken van Michelangelo, namelijk het Mozes beeld bij de tombe van keizer Julius II uit 1513. De Basiliek van Santa Maria in Trastevere: Deze kerk ligt in de volkswijk Trastevere en was oorspronkelijk de oudste Mariakerk van de stad. De kerk heeft na diverse verbouwingen en restauraties nog steeds een middeleeuws karakter, mede door de vele authentieke mozaïeken.
Barokke plafonds en trompe-l’oeil: Een centraal kenmerk van Romeinse barokkerken is het plafond als theatrale scène. Sant’Ignazio di Loyola is een absoluut hoogtepunt: de koepel lijkt door een illusionaire trompe-l’oeil een volledige koepel te vormen, terwijl dit in werkelijkheid een vlak plafond is. Andrea Pozzo’s plafondfresco schildert de intrede van Ignatius in de hemel en laat een virtuoze perceptie van diepte en ruimte ontstaan. In Sant’Ignazio wordt bovendien een torenhoge visuele ervaring gecombineerd met een slimme constructie die de werkomstandigheden vergemakkelijkt en de toeschouwer betovert.
Een andere beroemde plafondwerking is te vinden in de Sant’Ignazio di Loyola: een grote schuine spiegel reduceert de visuele kloof tussen plafond en blikrichting, waardoor bezoekers het effect van een reusachtige koepel ervaren die nergens echt aanwezig is. De installatie maakt gebruik van een plat doek met een enorm diameter en een diagonale kijkhoek die het publiek volledig omver blaast met zijn realistische diepte.
Het plafond van de Sixtijnse Kapel (niet in Rome zelf maar in intracamera-achtige setting) wordt vaak aangehaald als referentiepunt voor meesterlijk plafondwerk. Michelangelo’s fresco’s boven en rondom de vensters, samen met de lunetten en de profeten, vormen een meesterwerk van geometrische verhoudingen en verhaalvertelling. De verhoudingen verwijzen naar de gulden snede en naar de archetypische structuur van een heilige ruimte.
Chiesa di Sant’Ignazio di Loyola (Campus Martius) is een van de belangrijkste Jezuïetenkerken in Rome. De kerk is gebouwd vanaf 1626, op de plek waar vanaf 1566 een eerdere kerk stond. De façade, uit travertijn, heeft model gestaan voor de gevel van Il Gesù. Binnenruimte ademt barok: een eenbeukig plan met zijkapellen en een plafond dat via trompe-l’oeil-illusies een koepel oproept.
De Kapel van Santa Maria in Cosmedin aan Piazza della Bocca della Verità is beroemd door de mond der waarheid. De middeleeuwse kerk bevat marmer, en naast de mozaïeken en sculpturen is de plek rondom de Bocca della Verità een geliefde stop voor bezoekers.
De Basiliek van San Lorenzo fuori le Mura en de Campo Verano herbergen respectievelijk een geschiedenis van bombardementen en de lange loop der tijd. Hoewel sommige fresco’s verloren gingen, blijven de muren getuigen van een continuïteit van religieus kunstbeleid en herbouw in de loop der eeuwen.
Bij het plannen van een bezoek aan Rome kun je de lange geschiedenis van de barok in relatie tot kerken en plafondkunst ervaren. De combinatie van politieke macht, religie en kunsten heeft geleid tot een ongelooflijk rijkdom aan ornamentiek, fresco’s en architectonische experimenten die de barokke ziel van de stad uitmaken.
| Naam | Plaats | Bekende plafond-/kunstkenmerken |
|---|---|---|
| Sant’Ignazio di Loyola | Pantheon-gebied | Trompe-l’oeil koepel; plafondfresco van Andrea Pozzo; illusie van koepel en spiegel |
| San Giovanni in Laterano | Piazza San Giovanni | Barok plafond; Baptisterium; Heilige Trap |
| Santa Maria in Cosmedin | Piazza della Bocca della Verità | Marmeren interieurs; Bocca della Verità nabij |
| Pantheon | Centrum Rome | Officiële kerkstatus; koepel met architectonische vernuft |
De zeven pelgrimskerken vormen een reis door mystiek en historie: San Giovanni in Laterano, Santa Maria Maggiore, San Paolo fuori le Mura, de Basiliek van Santa Maria in Trastevere, San Lorenzo fuori le Mura, Sant’Ignazio di Loyola en de Santissimi della Cattedra. De pelgrimstocht symboliseert de zeven heuvels van Rome en de “lijst van zeven” binnen de Katholieke Kerk.
Andere bekende barokke plafonds en kunstwerken in Romese kerken zijn onder meer de zeven profeten en sibillen rondom de centrale scènes uit Genesis en de verre familie van Christus. Michelangelo’s plafond in de Sixtijnse Kapel levert een hoogtepunt op in de geschiedenis van christelijke kunst.