Op dinsdag 28 mei debatteerde de Eerste Kamer met staatssecretaris Van Veldhoven van Infrastructuur en Waterstaat over het wetsvoorstel Verwijdering asbest en asbesthoudende producten. De eerste stap in de verwijdering van asbest betreft een verbod op asbestdaken per 31 december 2024. Die maatregel vormde daarom de kern van het debat. Geschat wordt dat 80 miljoen vierkante meter aan dak voor 1 januari 2025 moet zijn vervangen. De geschatte kosten van de oorspronkelijke saneringsopgave (120 miljoen vierkante meter) bedroegen 0,9 miljard euro. Een deel daarvan komt voor rekening van bedrijven en een deel voor rekening van particulieren.
In het debat ging het vooral over de financiering van de vervanging van de daken bij particulieren. Staatssecretaris Van Veldhoven zegde toe dat er een speciaal potje komt van 5 miljoen euro voor schrijnende gevallen, bovenop een reeds voorgesteld fonds voor ondersteuning door middel van subsidies. Daarop besloot senator Ruers (SP) zijn motie, die de regering verzocht ten behoeve van eigenaar-bewoners met asbestleiendaken een passende saneringssubsidie van rijkswege aan te bieden, aan te houden. Het wetsvoorstel regelt een wettelijke grondslag voor het aanpakken van de resterende bronnen van asbestvezels. Hiervoor wordt het huidige artikel 9.2.2.1 van de Wet milieubeheer aangepast en wordt een nieuw artikel 9.2.2.1a ingevoegd. Dit betekent dat eigenaren verplicht kunnen worden asbesthoudende producten te verwijderen die toegepast zijn in bouwwerken of objecten. Daarnaast kunnen zij verplicht worden verontreiniging en afvalstoffen van asbestproducten die zich in het milieu bevinden, te verwijderen.
Kritische punten uit het debat over uitvoering en financiering
PVV-senator Aardema noemde het wetsvoorstel geen simpele opgave. Hij voorzag een enorme kostenpost voor bedrijven en burgers. Een derde van de boeren heeft aangegeven niet aan de wet te kunnen voldoen. De PVV-fractie ziet wel dat het wetsvoorstel de volksgezondheid betreft. Bescherming daarvan is een groot goed, aldus Aardema. De PVV-senator constateerde dat de staatssecretaris niet van plan is de einddatum van 31 december 2024 naar achteren te schuiven. Hij vroeg de staatssecretaris welke maatregelen zij zal nemen als het voorgestelde tijdpad niet wordt gehaald en of de overheid bestuurlijke boetes zal opleggen.
Volgens VVD-senator Klip is het de rol van de overheid het waarborgen voor burgers op meerdere vlakken: territoriale, economische, ecologische, politieke en sociale veiligheid. Zij vroeg of de regering bereid is om ook voor andere AMvB’s dan het verbod op asbestdaken eerst in gesprek te gaan met het parlement. Klip stelde vast dat nog lang niet alle provincies en gemeenten beleid hebben ontwikkeld en vroeg hoe veel dat wel hebben gedaan. De VVD-fractie benadrukt dat sanering zich moet richten op dringende bedreiging van de volksgezondheid; voor andere situaties kan sanering plaatsvinden op geschikte momenten.
PvdA-senator Fiers vroeg naar het effect van het verbod en wat gebeurt als het niet wordt ingevoerd. Ze vroeg naar het maximaal toelaatbaar risico: is dit het maximum aan asbestvezels in de buitenlucht in Nederland? En wat gebeurt er als de wet niet wordt ingevoerd? Daarnaast werd gevraagd hoe de regierol van de gemeente ingevuld moet worden. D66-senator Stienen vroeg om cijfers over branden, explosies en kosten van afwikkeling, en over uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van de AMvB. Ze signaleerde dat veel gemeenten nog geen volle data hebben aangeleverd en vroeg om een overzicht van mogelijkheden voor tegemoetkomingen voor particulieren en bedrijven.
50PLUS-senator Baay vroeg naar het jaarlijkse budget van het fonds en of het fonds voortijdig kan stoppen. Zij vroeg ook of het verbod ook geldt voor asbest ín huis en maakte zich zorgen over de grens van 35 m2 waarbij particulieren zelf kunnen saneren. Volgens Van Dijk zullen illegale asbestsaneringen toenemen bij een vroegtijdig invoeren van het verbod en uitte zorgen over het beperkte aantal gecertificeerde asbestsaneerders. De schaarste maakt ze duurder. GroenLinks-senator Binnema benadrukte dat wetenschappers het oneens zijn over aard en omvang, maar dat gezondheidseffecten nog steeds zichtbaar zijn bijna 25 jaar na het verbod. Hij vroeg naar voorlichting en het instrument AMvB versus wet.
ChristenUnie-senator Kuiper onderschreef het doel, maar plaatst vragen bij de verantwoordelijkheden: eigenaren worden door de overheid gedwongen, maar de overheid moet niet alles dragen. De SP pleit voor dit wetsvoorstel als stap vooruit richting asbestvrije daken, maar Nu: de regering weigert eigenaar-bewoners financieel tegemoet te komen. PvdD en anderen benadrukten kosten en risico’s; Koffeman vroeg hoe te voorkomen dat mensen zelf gaan klussen en hoe handhaving werkt bij toenemende illegale saneringen.
Wat werd er besloten en welke opvolging werd afgesproken?
Tijdens het debat werd duidelijk dat de Eerste Kamer het uiteindelijke doel van een asbestveilige leefomgeving ondersteunt, maar kritisch is ten aanzien van betaalbaarheid en uitvoerbaarheid. De regering stelde dat het verbod per 31 december 2024 in werking zou treden, maar de senaat gaf aan dat dit financieel en praktisch niet haalbaar is voor veel huishoudens en bedrijven. Er werd gesproken over uitstel tot 2028 of 2030 voor bepaalde gemeenten, en over extra noodmaatregelen om schrijnende gevallen te voorkomen. Ook werd gevraagd naar een mogelijk ander vierkante meter-plafond voor particulieren dan de huidige 35 m2, en naar alternatieve financieringsstromen zoals een versnellingsfonds of extra leningen, mogelijk via TNO-onderzoek naar grensgevallen.
De discussie toonde een breedspectrum aan standpunten: gezondheidsrisico’s, marktwerking en certificering; decentrale overheden, verzekering en financiering; en de pragmatische vraag of een volledig verbod inderdaad de gewenste impact oplevert. De Eerste Kamer benadrukte dat de uiteindelijke oplossing sociaal gerechtvaardigd moet zijn en dat lasten eerlijk verdeeld moeten worden tussen eigenaren en de overheid. Er werd onderstreept dat verzekeraars mogelijk geen dekking meer bieden, waardoor eigenaren tegen extra financiële druk aanlopen. De regering gaf aan TNO te zullen raadplegen over mogelijke varianten van de grens en over de uitvoerbaarheid van een aangepaste aanpak.
Context en historische achtergrond
In de discussie rond asbestdaken werd verwezen naar historische ontwikkelingen: los van de regelgeving is asbestgebruik in de bouw sinds juli 1994 verboden. In 2015 kondigde de regering een verbod op asbestdaken aan en in oktober 2018 nam de Tweede Kamer het wetsvoorstel Verwijdering asbest en asbesthoudende producten aan. Het wetsvoorstel regelt een wijziging van de Wet milieubeheer (Wm) en maakt het mogelijk om bij AMvB het hebben van asbestproducten te verbieden. De plenaire behandeling in de Eerste Kamer vond plaats op 28 mei 2019 en de Kamercommissie IWO hield op 26 maart 2019 een deskundigenbijeenkomst over asbestverwijdering.
De planning voorzag aanvankelijk een verbod op asbestdaken per 31 december 2024. In discussies hieromtrent werd erkend dat particulieren mogelijk niet snel genoeg kunnen handelen en werd gezocht naar draagvlak en haalbare alternatieven, waaronder een gecombineerde aanpak met subsidies, leningen en uitstel waar nodig. Er werd ook benadrukt dat de wetenschappelijke consensus over gezondheidsrisico’s gemengd is, wat de complexiteit van de beleidskeuze verklaart. De regering benadrukte tevens dat het in het ontwerp van AMvB mogelijk wordt om het bezit van asbestdaken te verbieden en dat de wettelijke grondslag hiervoor expliciet in de wetstekst moet worden vastgelegd.
Professionele inzichten en voorstellen vanuit wetenschappelijke en maatschappelijke organisaties
Onderzoekers en experts pleiten voor een risicogerichte aanpak in plaats van een one-size-fits-all verbod. Aedes en LTO Nederland ondersteunen een stoplichtmethode: rode daken moeten snel vervangen, oranje daken kunnen met coating worden verduurzaamd, groene daken mogen blijven tot vervanging. De NVMM pleit voor een nuchtere en realistische aanpak, waarschuwt voor een overdaad aan maatregelen met weinig effect. Professor Ira Helsloot en het Kennis- en Expertisecentrum Asbest roepen op tot zorgvuldige afweging van kosten, baten en realisme. De discussies onderstreepten de urgentie van duidelijke voorlichting en regie van decentrale overheden.
Transparante samenvatting van kernelementen
Het wetsvoorstel voorziet een wijziging van de Wet milieubeheer met als doel het hebben van asbest of asbesthoudende dakbedekking per 31 december 2024 te verbieden en daarmee een asbestvrije omgeving na te streven. Dit vereist grootschalige sanering, met een geschatte vervangingsopgave van 80 miljoen m² en aanzienlijke kosten. Er bestaat onverminderde zorg over economische haalbaarheid, uitvoerbaarheid en handhaving door decentrale overheden. De regering zoekt naar aanvullende financieringsmogelijkheden en maatregelen om schrijnende gevallen te voorkomen, waaronder een extra fonds en een mogelijk plafond voor particuliere vernieuwingen. De Eerste Kamer heeft zorgen geuit over betaalbaarheid en praktische uitvoerbaarheid, maar ondersteunt wel het doel van een asbestveilige leefomgeving.
- Verbod op het voorhanden hebben van asbestdaken per 31 december 2024.
- Vervanging van circa 80 miljoen m² dak voor 1 januari 2025.
- Financieringsvraagstuk: wie betaalt wat, vooral bij particulieren en agrarische sector.
- Nieuwe wettelijke grondslag voor verwijdering van asbest en verontreiniging uit het milieu.
- Overwegingen over handhaving, uitstel en differentiatie per type eigenaar en gebouw.
tags: #behandeling #eerste #kamer #asbest