België zet in op een groeiende markt voor groendaken en gevelgroen, aangedreven door Europese kwaliteitsnormen, actuele wetenschappelijke inzichten en input van experten. Het doel is om algemene standaardeisen vast te leggen in een kwaliteitscharter dat door alle leden wordt onderschreven, waardoor projekten met minder risico op teleurstellende resultaten verlopen wanneer ze door een lid van BFGB worden gerealiseerd. Daarnaast wordt actief meegewerkt aan lopende onderzoeksprojecten en de expertise aangeboden aan partners zoals universiteiten, hogescholen, overheden en andere federaties. De BFGB vertegenwoordigt België in de Europese Federatie EFB, zodat nationale kennis wordt aangevuld met internationale expertise.
Trends en maatschappelijke relevantie
Er worden steeds meer groendaken gelegd in ons land; groendakleggers spreken van een exponentiële toename. Groendaken spelen niet alleen een rol bij isolatie en het verlengen van de daklevensduur, maar helpen ook tegen wateroverlast en droogte. Volgens Yves Heirman van de Belgische Federatie voor Gevel- en Dakgroen zal de klimaatverandering de vraag naar groendaken verder doen toenemen. Een rondvraag bij groendakleggers en tuinaannemers bevestigt de stijgende belangstelling, ook bij particulieren die vroeger eerder exotisch werden genoemd.
Soorten groendaken en bouwkundige aspecten
Een groendak is in hoofdzaak een plantentuin op een dak. De meest voorkomende vorm is het extensieve groendak, een groene afwerking met mos, sedum of kruiden en gras. Extensieve daktuinen kunnen vaak zonder bouwvergunning, maar zijn niet bedoeld om te belopen. Bij volwaardige daktuinen met intensievere begroeiing spreken we van een intensief groendak. Een drijvende factor in omvangrijke projecten is de draagkracht van het dak, waarvoor vaak een stabiliteitsingenieur wordt geraadpleegd. Bij beperkte draagkracht kan gekozen worden voor extensieve daktuinen met een substraatlaag van minstens 7 cm. De substraatsoorten variëren: lavasteen, puimsteen en gerecycleerd bouwmateriaal zijn gebruikelijker dan conventionele tuinaarde vanwege gewicht en verdichtingsrisico’s.
Substraat, waterhuishouding en irrigatie
Een goede substraatlaag draagt bij aan waterbewaring en evapotranspiratie, wat verkoelend werkt in warme periodes. Regenwaterbuffering vertraagt afvoer naar de riolering; een actiefkoolfilter kan organische vervuiling beperken. Extensieve daktuinen hebben vaak geen aanvullende irrigatie nodig, terwijl intensieve daktuinen soms druppelirrigatie vereisen die kan worden gevoed door een regenwaterreservoir en eventueel een weersensor. Een minimale substraatdikte van 7 cm kan ongeveer 35 liter water per m² bergen, wat overeenkomt met de vereisten van de hemelwaterverordening. Bij daktuinen in hogere zones kunnen wind- en temperatuurverschillen vragen om extra irrigatiebehoefte en structuurvoorzieningen zoals heuveltjes en sedummatten.
Beplanting en biodiversiteit
De plantkeuze wordt sterk bepaald door de dikte van de substraatlaag. Een grotere dikte biedt meer mogelijkheden voor een diverse, meervoudige begroeiing. Inheemse soorten zijn gunstiger voor insecten dan uitheemse planten. Sedumsoorten gedijen goed op extensieve daktuinen; er zijn tal van inheemse Sedumvariëteiten geschikt voor droge, rotsachtige bodems. Voor schaduwrijkere daken zijn bijvoorbeeld Bosaardbei en Kruipend zenegroen interessante opties. Bij grotere dakhoogtes is het verstandig om windbestendige soorten te kiezen. Voor bomen is een wortelruimte van minstens 60 cm diepte vereist, en waar mogelijk kan een zekere helling of heuveltjes in de substraatlaag zorgen voor voldoende wortelruimte. Een grootschalige aanpak kan bestaan uit meerstammige bomen die onderhouden worden via hakhoutbeheer.
Klimplanten en gevelgroen
Klimplanten groeien langs de gevel omhoog via klimhulpen of roosterwerk. Inheemse soorten zoals Klimop, Hop, inheemse kamperfoelie en Bosrank dragen bij aan biodiversiteit en robuustheid. Grondgebonden gevelgroen vereist minder irrigatie en onderhoud dan Living Walls Systems, maar Living Walls kunnen wel een dichte begroeiing en hogere waterbehoefte betekenen. Bij Living Wall Systems is een irrigatiesysteem noodzakelijk en de kosten zijn doorgaans hoger dan bij grondgebonden wanden. Een combinatie van gevelgroen en daktuinen biedt uitgebreide klimaatvoordelen en biodiversiteitswinsten in stedelijke omgevingen.
Kwaliteitscharter en professionele standaarden
Het Belgisch Kwaliteitscharter voor Groendaken, ontwikkeld door Groenblauw Bouwen, biedt minimumstandaarden voor aannemers die betrokken zijn bij kwaliteitsvolle groendaken. In oktober 2023 werd dit charter unaniem goedgekeurd en ondertekend door de leden van Groenpalet en andere aangesloten organisaties. Het charter weerspiegelt de ambitie om kwaliteit, duurzaamheid en innovatie in de sector te waarborgen. Groenpalet streeft ernaar de minimumeisen te overtreffen en benadrukt de samenwerking tussen dakdekkers en groendeskundigen voor betere resultaten. Het charter fungeert als platform voor kwaliteitsgericht bouwen en bevordert de bekendheid van groendaken en gevelgroen binnen de sector.
Onderzoek, praktijk en beleid
Met steun van de Vlaamse overheid (Vlaio) werd door WTCB, PCS, Centexbel, Universiteit Antwerpen en beroepsorganisaties kennis opgebouwd over gevelgroen en groendaken. Het onderzoeksproject Groen Bouwen levert objectieve inzichten op omtrent voordelen en uitdagingen van groene wanden en help bij het verfijnen van plantenselectie, irrigatiesystemen en onderhoudsprincipes. Innovaties zoals groeibegrenzer voor grondgebonden gevelgroen, SAP-kunststoffen voor substraten en nematoden tegen taxuskever dragen bij aan onderhoudsgemak en duurzaamheid. Het EcoCities-project van UHasselt onderzoekt ecosysteemdiensten en ontwikkelt een tool voor economische valorisatie van groene wanden, wat lokale besturen kan ondersteunen bij beleidskeuzes. De studiedag Groen Gevels toonde internationale best practices en inspirerende gerealiseerde projecten uit Europa, waaronder Bosco Verticale en andere verticaal groene constructies.
Praktische lessen en implementatie in Vlaanderen
Een neutrale bestektekst, een plantenlijst en wetenschappelijke rapporten zullen beschikbaar zijn bij de afronding van relevante projecten. De studiedag toonde aan dat groene wanden vooral waardevol zijn op locaties met hoge fijnstof- en geluidsniveaus en dat ze bouwstenen vormen voor klimaatadaptieve steden. Promotie van groengebouwen kan gepaard gaan met subsidies op locatiebasis en bestendigt een verschuiving richting blauwgroene steden met meer water en vegetatie. De sector is relatief jong maar doorlopende ontwikkeling maakt groengebouwen steeds betrouwbaarder en schaalbaarder in Vlaanderen, inclusief hoogwaardige technische systemen en onderhoudsconcepten die eenvoudiger en robuuster zijn dan ooit tevoren.
Toekomstperspectief en oproep tot actie
De federatie ziet kansen om groendaken en gevelgroen verder te integreren in stedelijke planning en bouwpraktijk. Wil jij ook een groendak met kwaliteitslabel of meer informatie? Groenblauw Bouwen en de BFGB moedigen aan tot samenwerking, opleiding en het delen van expertise, zodat meer locaties kunnen profiteren van waterbuffering, verkoeling, biodiversiteit en esthetische meerwaarde.
Onze missie blijft het leveren van betrouwbare kennis, duidelijke normen en verantwoorde uitvoering voor groendaken en gevelgroen in België, zodat uiteindelijk de klimaatbestendigheid en leefkwaliteit in steden toenemen.