De laatste naam geeft aan dat de Joden in de synagoge de Tenach (het Oude Testament) en de verklaringen daarvan bestuderen, dus de rabbijnse literatuur. Het aspect van studie is in het Jodendom zo belangrijk dat men in de loop der tijden de synagoge ook wel sjoel is gaan noemen. Dit woord is afgeleid van het Duitse woord Schule, school. De gebouwen zijn van buiten heel verschillend. Ze spiegelen de cultuur en tijd af van het land waar ze zijn gebouwd. Met het interieur is het anders gesteld. De Heilige Ark. Dat is de kast waarin de Tora-rollen worden opgeborgen. De Biema, een verhoging in het midden van de synagoge. De ruimte voor de vrouwen. De synagoge herinnert aan de tempel in Jeruzalem. De gebedsrichting onderstreept dit. En ook de naam van de kast, ‘Ark’, arón, of soms ook wel hechál, heiligdom, genoemd, roept de herinnering aan de tempel op.
Voor de ark hangt doorgaans een paróchet, een voorhangsel, dat herinnert aan de voorhangsels in de tempel, terwijl boven de Ark het ner tamied, het eeuwig brandende licht hangt, dat herinnert aan de zevenarmige kandelaar in de tempel. De Ark wordt heel dikwijls geflankeerd door twee zuilen. Doorgaans treft men rechts van de Ark de negenarmige kandelaar, de chanoekia, aan. Ook deze is afgeleid van de menora of zevenarmige kandelaar. De negenarmige kandelaar herinnert aan het inwijdingsfeest uit de tijd van de Makkabeeën. Voor de Ark treft men een amoed, lezenaar, aan. De Biema symboliseert de plaats van het altaar in de tempel. Bijzonder is de vrouwenafdeling. Deze is niet altijd, maar toch meestal wel aanwezig in de synagoge. In het Jodendom zijn vrouwen vrijgesteld van de vaste gebedstijden en het bijwonen van de synagogendiensten. Ze mogen wel aanwezig zijn, maar dan in een aparte ruimte, te bereiken via een aparte toegang. Deze vrouwenhof draagt de naam Ezrát Nasjíem, dezelfde naam die ook de vrouwenafdeling in de tempel droeg. In de synagoge heerst, evenals in de tempel, een strikte scheiding tussen mannen en vrouwen.
Historische ontwikkeling en milieu van de synagoge
Over de tijd en de plaats van het ontstaan van de synagoge bestaat veel onduidelijkheid. We weten het eigenlijk niet precies. In de diaspora (verstrooiing). In dat geval koppelt men het aan het gemis van het centrale godshuis, de tempel. Denkend op dat spoor verwijst men al snel naar Babylonische ballingschap (586-533 v.Chr.). De vroegste inscripties van een joods gebedshuis in Egypte stammen pas uit de 3de eeuw v.Chr. In Israël zelf. Het waren heiligdommen waar men samenkwam op de offertijden in de Tempel. Geestelijke leiders, Rabbijnen, ontvingen hun volgelingen dan voor gebed en studie. Hiervan is vooral sprake in de 2de eeuw v.Chr. We weten dat vanaf die tijd tot aan de verwoesting van de Tweede Tempel in het jaar 70 tempel en synagoge naast elkaar bestonden. Op deze wijze ontwikkelde zich tevens de gedachte dat gebed, Torastudie en het naleven van de geboden in het leven (barmhartigheid) het bloedige offer kon vervangen.
Na 70 na Chr. begon een breder besef van de synagoge als ruimte voor gebed en studie, met de nadruk op gemeenschap en regelgeving. In liberale kringen kan een minjan ook door vrouwen gevormd worden. De buitenkant van een synagoge laat vaak niets verraden; van binnen ligt de nadruk op de Heilige Ark en de altaren, maar de omgaan met ruimte en rituelen varieert per traditie. De symboliek van de Ark, de paróchet en het ner tamied vormen telkens een herinnering aan de tempel in Jeruzalem.
Iconografie en gebruiksvoorwerpen in de synagoge
In de synagoge zijn allerlei voorwerpen te vinden waarvan de meeste een rol spelen in de eredienst. De Siddoer is het gebedenboek dat de volgorde bepaalt van de dienst, en sommige synagoges hebben overal Siddoer voor bezoekers die er geen bij zich hebben. Voor de heilige Ark met de Torarollen hangt het voorhangsel, de parochet, het gordijn dat de ingang van de ark aan het zicht onttrekt. De parochet is meestal rijk versierd met symbolen zoals wapenschilden, kronen en leeuwen, die verwijzen naar Gods koningschap over de wereld. De chanoekiah, een speciale menorah met acht armen plus een negende die naar voren steekt, herinnert aan het Chanoeka-feest en de herinwijding van de tempel. De loelav, een bundel met vier elementen, speelt een centrale rol tijdens Soekkot; de etrog, de palm, mirte en wilgen hebben elk een betekenis die de relatie tussen kennis, daden en geloof weerspiegelt. De talliet is een gebedsmantel met kwastjes, gedragen vanaf twaalfjarige leeftijd door mannen tijdens het gebed.
De davidster, een zeshoekige ster gevormd door twee driehoeken, is een bekend symbool van het jodendom en staat vaak bij de aaron hakodesh of in het interieur. De blauwen tint in veel synagoges is kenmerkend; blauw wordt geassocieerd met vroomheid en heiligheid, en in sommige tradities wordt blauw gezien als de kleur die beschermt tegen het Boze Oog. De kleur blauw komt ook terug in de versieringen van torens en wallen overal in de Joodse wereld en heeft een diep spirituele betekenis voor velen.
Structuur en indeling in de synagoge
Een synagoge heeft altijd een basisopstelling: de Heilige Ark bevindt zich meestal in het rode deel, terwijl de rabbijn dicht bij de Ark zit. Het gele deel toont de gangpaden en de trap naar de vrouwengalerij, en het lichtblauwe gedeelte bevat de mannen en de jongens boven de 13 na hun Bar Mitswa. Het groene gedeelte is een verhoging, de Biemah, waar de lezingen uit de Tora plaatsvinden. Deze indeling kan per synagoge variëren, afhankelijk van bouw en traditie, maar de Ark en de Thor-rollen blijven centraal. In sommige synagoges ontbreekt de vrouwengalerij, zoals bij liberale stromingen, maar de kernplaatsing van de Ark en de toewijding aan de Thor blijven onveranderd.
Een typisch onderwerp voor toeristen en studenten is de manier waarop de synagoge de herinnering aan de Tempel in Jeruzalem vasthoudt: de richting van gebed (westwaarts richting Jeruzalem), het gebruik van paróchet en ner tamied, en de expressie van de rituelen in de ruimte. De ark en de Thoralezen aan de zijkant zijn onderdeel van een rituele praktijk die de gemeenschap verenigt door gebed en studie.
tags: #beschrijving #synagoge #plafond #blauw #gouden #sterren