Een dwarslaesie is een beschadiging van het ruggenmerg waardoor de zenuwen in het ruggenmerg hun functie niet meer goed uit kan oefenen. Het woord laesie betekent beschadiging. Een ander woord dat ook gebruikt wordt is ruggenmergletsel. In het Engels wordt het woord spinal cord injury gebruikt, afgekort als SCI.
Wat is een dwarslaesie en hoe ontstaat die?
Door een beschadiging van het ruggenmerg kunnen signalen tussen de hersenen en de rest van het lichaam niet meer goed doorgegeven worden. Hierdoor kan er verlies van gevoel, beweging of beide optreden. Een dwarslaesie kan ontstaan op verschillende plaatsen in het ruggenmerg en kan compleet of incompleet zijn.
Een incomplete dwarslaesie houdt in dat nog delen van zenuwverbindingen intact zijn, waardoor sommige signalen nog doorgegeven kunnen worden. Bij een volledige dwarslaesie zijn de zenuwbanen volledig onderbroken en is er onder de beschadiging geen gevoel of beweging meer mogelijk.
Hoogte van de beschadiging bepaalt veel
Bij een hoge dwarslaesie zit de beschadiging in de nek of bovenste borstwervel, waardoor armen en mogelijk ook ademhaling aangetast kunnen zijn. Bij een lage dwarslaesie ligt de beschadiging onderin de rug, waardoor vooral de benen en delen van de romp aangedaan zijn. De hoogte van de dwarslaesie beïnvloedt welke functies uitvallen en hoe ernstig de beperkingen zijn.
Veelvoorkomende oorzaken
Oorzaken van dwarslaesie kunnen traumatisch zijn (zoals verkeersongevallen, valpartijen, sportongevallen) of niet-traumatisch (zoals een tumor, infectie of ontsteking van het ruggenmerg). Traumatische letsels leiden vaak tot acute beschadiging en soms tot een korte fase van spinale shock waarbij functies tijdelijk uitvallen maar later kunnen herstellen.
Symptomen en gevolgen
De gevolgen verschillen per persoon en hangen af van de plaats en de ernst van de beschadiging. Mogelijke klachten zijn verlies van kracht in armen en/of benen, gevoelsstoornissen, problemen met blaas en darmen, pijn of spasmen, en fasen van spinale shock gevolgd door toegenomen spierspanning.
Stoornissen door verlies van blaas- en darmfunctie
Veel mensen met een dwarslaesie hebben moeite met plassen en ontlasting. Een overloopblaas kan ontstaan, waarna de urine ongewild naar buiten kan komen. Ook kunnen constipatie en misselijkheid voorkomen.
Aanduiding van autonome dysreflexie
Bij een hoge dwarslaesie kan een pijnprikkel onder het niveau van de dwarslaesie leiden tot een plotselinge stijging van de bloeddruk. Dit autonome dysregulatie of autonome dysreflexie vereist onmiddellijke aandacht.
Diagnostiek en onderzoek
Bij verdenking op een dwarslaesie worden beeldvormende studies uitgevoerd, zoals MRI (magnetic resonance imaging) van het ruggenmerg, en CT-scan van de wervels om botten en fracturen te beoordelen. Om ontstekingen of infecties aan het ruggenmerg aan te tonen kan een ruggenprik (lumbaal punctie) verricht worden, en bloedonderzoek kan vitamine B12-deficiëntie of ontstekingsmarkers aantonen.
Behandeling en revalidatie
Behandeling richt zich op het behandelen van de onderliggende oorzaak (bij auto-immuunontstekingen, infecties, tumoren of vaatmalformaties), het stabiliseren van de wervelkolom en het voorkomen van complicaties. In sommige gevallen kunnen medicijnen zoals methylprednisolon of prednison worden gebruikt; dit heeft echter bij zwelling van het ruggenmerg geen duidelijke bewezen effect. Revalidatie is een belangrijk onderdeel van het herstel en omvat een multidisciplinair team van revalidatiearts, verpleegkundigen, fysiotherapeuten, ergotherapeuten, psycholoog en diëtist.
Richtinggevende revalidatie-activiteiten
Bewegen en oefenen is cruciaal; wanneer mogelijk leren kinderen en volwassenen met een dwarslaesie om met behulp van armslag de rolstoel te gebruiken en om bepaalde spieren te trainen. Een goede zithouding en ademhalingsoefeningen zijn essentieel, en de fysiotherapeut kan helpen bij hoesttechnieken en ademhalingsoefeningen. Indien nodig kunnen behandelingen zoals airstacken, insufflatie-exsufflatie of elektrostimulatie worden toegepast.
Specifieke kenmerken bij kinderen
Jonge kinderen lopen vaak een dwarslaesie hoger op dan oudere kinderen. Bij kinderen jonger dan 10 jaar komt de dwarslaesie vaak uit op hoger niveau (bijvoorbeeld C2), terwijl bij oudere kinderen de dwarslaesie meestal op C4 of hoger ligt. De variatie in symptomen is groot, afhankelijk van de hoogte en de ernst van de laesie.
Langdurige zorg en leefkwaliteit
De gevolgen van een dwarslaesie zijn uitgebreid: aanpassingen in dagelijkse activiteiten, mogelijke doorligplekken, botproblemen, emotionele en psychische uitdagingen, en de noodzaak voor hulpmiddelen en huisaanpassingen. Patiënten krijgen vaak een individueel programma dat rekening houdt met wensen zoals zelfstandig aankleden, werken, sporten en sociale activiteiten. Een gespecialiseerd revalidatieteam ondersteunt dit proces en helpt bij het terugkeren naar zo veel mogelijk zelfstandigheid.
Voeding, huidzorg en vatbaarheid voor complicaties
Voldoende eiwitten in de voeding dragen bij aan wondgenezing en het voorkomen van huidschade. Regelmatige huidcontrole is essentieel op plaatsen zonder gevoel, omdat doorligwonden snel kunnen ontstaan. Een combinatie van voedingsadviezen, drukbehandeling met speciale matrassen en een juiste zithouding in de rolstoel vermindert risico's op doorligplekken.
Medicatie en pijnbestrijding
Voor pijnklachten kunnen paracetamol, NSAID’s of tramadol worden ingezet. Bij zenuwpijn kunnen gabapetine, pregabaline of alternatieve neuropathie-remmers zoals carbamazepine, amitriptyline of lamotrigine helpen. Emotionele en psychische ondersteuning speelt eveneens een belangrijke rol in het herstel.
Enkele data en terminologie over dwarslaesie
In Nederland hebben ongeveer 5.000 mensen een dwarslaesie en komen er jaarlijks circa 400 tot 500 nieuwe dwarslaesies bij, waarvan ongeveer 60% hoog gelegen is. Mannen hebben twee keer zo vaak een dwarslaesie als vrouwen, en de gemiddelde leeftijd is ongeveer 39 jaar. Een dwarslaesie kan plotseling ontstaan door een verkeersongeluk, sportongeval, een val of een bedrijfsongeval.
De wervelkolom beschermt het ruggenmerg, dat bestaat uit zenuwen die signalen van de hersenen naar het lichaam doorgeven. Een dwarslaesie onderbreekt deze signalen, waardoor lichaamsdelen minder of geen signalen meer ontvangen of verzenden. Het ruggenmerg kan volledig of gedeeltelijk beschadigd raken; bij een volledige dwarslaesie is er volledige verlamming en verlies van gevoel onder de beschadiging. Bij een incomplete dwarslaesie bestaan er nog signalen en bewegingen in beperkte mate.
Cauda equina syndroom en andere varianten
Cauda equina syndroom is een zeldzame neurologische aandoening waarin er problemen zijn in de uitlopende zenuwwortels onder de eerste lendenwervel. Dit kan verschillende klachten geven en vereist snelle diagnose en behandeling. Daarnaast bestaan er hoog-laag varianten en verschillende classificaties die de prognose en behandeling beïnvloeden.
Beeldend overzicht en aanvullende info

Ruggenmergletsel | Niveaus van letsel
Praktische aandachtspunten voor zorg en revalidatie
Direct na het ongeval wordt vaak geopereerd en daarna gevolgd door een revalidatiecentrum met een gespecialiseerd dwarslaesie-team. De opbouw van zorg is meestal afkomstig van bed naar rolstoel en vervolgens mogelijk naar staan en lopen met hulpmiddelen. Het is belangrijk om regelmatig de vitale functies te controleren en prosthetic hulpmiddelen of aanpassingen te bespreken die de kwaliteit van leven kunnen verbeteren. Een multidisciplinair team kan hierbij helpen, waaronder revalidatiearts, verpleegkundige, psycholoog, ergotherapeut en fysiotherapeut.
Specifieke uitleg voor complete en incomplete dwarslaesie
Een complete dwarslaesie betekent volledige onderbreking van de zenuwgeleiding onder de beschadiging, met verlies van gevoel en beweging. Een incomplete dwarslaesie betekent dat nog enige zenuwgeleiding aanwezig is, waardoor gedeeltelijk gevoel en beweging kunnen terugkeren, hoewel de prognose sterk afhankelijk blijft van individuele factoren zoals de hoogte van de laesie en de snelle behandeling.
Concreet voorbeeld van dagelijkse impact
Bij hogere laesies kunnen armen en ademhaling aangetast zijn; bij lagere laesies blijft de armen vaak functioneel terwijl het onderlichaam verlamd kan blijven. De uitvoering van dagelijks activiteiten zoals lopen, staan of zelfstandig bewegen kan sterk variëren, wat de noodzaak voor hulpmiddelen en aanpassingen in huis verhoogt.
Richtlijnen voor communicatie met partners en aandacht voor seksuele gezondheid zijn eveneens essentieel, aangezien dwarslaesie vaak invloed heeft op seksualiteit en vruchtbaarheid, met mogelijke behandelingen en ondersteuning afhankelijk van de situatie.
tags: #betekenis #schoorsteen #bij #een #inclompete #dwarslaesie