Het monument 'De Schommel' te Nijmegen werd opgericht ter nagedachtenis aan de 763 stadsgenoten die zijn omgekomen bij het geallieerde bombardement van 22 februari 1944. Onder hen waren 24 kinderen en acht religieuze zusters van de kleuterschool van de Sociëteit van J.M.J., die op deze plaats stond. Het beeld is een vier meter hoge constructie met een zwaar ijzeren zitje dat aan twee ijzeren kettingen hangt, geplaatst op een verhoogd ovaalvorming grasveldje, omgeven door een hekwerk en drie kastanjebomen waarvan twee getuigen zijn van de tragische gebeurtenis.
Onthulling en symboolwaarde
Het monument werd onthuld op 11 oktober 2000 en kreeg zo een plek als eiland te midden van de bomen, met een tekstplaatje aan het hek dat de geschiedenis vermeldt. In de gang van de Raadhuishof naar het stadhuis is een klein drieluik aangebracht met foto's van de omgekomen kinderen. De Schommel fungeert daarmee als tastbaar symbool voor verlies en herinnering binnen de stedelijke ruimte van Nijmegen.
- Materiaal en vorm: vier meter hoog, een zwaar ijzeren zitje aan twee kettingen, ovaalvormig verhogd grasveldje, omgeven door hekwerk.
- Tekstplaatje met geschiedenis bij het hek.
- Locatie: eilandachtig tussen drie kastanjebomen, twee bomen getuigen van de speelplaats en de gebeurtenis.
Brede context: geschiedenis en monumentale kunst in Nijmegen
Naast De Schommel biedt Nijmegen een rijk palet aan monumentale kunst en herdenkingsplaatsen die de oorlog en wederopbouw herdenken. Door de oorlog en daarna werden vele gebouwen herbouwd en voorzien van monumentale kunstwerken, vaak gefinancierd via de 1,5% regeling voor kunst in openbare gebouwen.
Monumenten in Nijmegen kwamen onder andere tot stand bij Trajanusplein (verzetsmonument door Marinus van Beek, 1954) en bij de St. Stevenskerk (Monument voor burgerslachtoffers door Marie S. Andriessen, 1959). Daarnaast werden beelden en reliëfs toegepast op diverse panden en in openbare ruimtes als expressie van herinnering en identiteitsvorming in de wederopbouwperiode.
Architecturele en museale context
Het halfronde verdedigingswerk De Bastei, verscholen achter de fabriek Alewijnse en nu een museum, weerspiegelt een lange geschiedenis van fortificaties en archeologisch onderzoek, met exposities over natuur, cultuur en geschiedenis. Het gebouw combineert de restanten van de bastei met hedendaagse tentoonstellingen en teksten die op muren geprojecteerd zijn.
In het Valkhof-gebied en nabij de Waalkade tonen tentoonstellingen en musea zoals muZIEum en het Valkhof Museum (heropening na verbouwing) de relatie tussen geschiedenis, kunst en de lokale ontstaansgeschiedenis. De expositie Nijmeegse Meesters biedt inzichten vanuit bekende Nijmegenaren zoals cabaretier Pieter Derks en oud-premier Dries van Agt, gekoppeld aan de regionale erfgoedgedachte.
Andere noemenswaardige monumenten en herinneringen
Op het Trajanusplein staat een verzetsmonument (1954) en bij de Waalbrug bevindt zich een monument van Jac Maris uit 1954. Ook zijn er in Nijmegen diverse kerken gebouwd in de modernistische wederopbouwstijl, waaronder de Petrus Canisius-kerk en de Dominicuskerk. De Titus Brandsma kapel aan de Kroonstraat herdenkt de karmeliet Titus Brandsma en herinnert aan de onderdrukking tijdens de oorlog.
Technieken en materialen in de monumentale kunst
Monumentale kunst in Nijmegen maakt gebruik van mozaïek, keramiek, beton, glas-in- beton en sgraffito. Beelden en reliëfs sieren gevels en openbare ruimtes; een voorbeeld is het mozaïekwerk bij het Rijksgebouw en de Terra-achtige kunstwerken op verschillende locaties. De 1,5% regeling maakte dit mogelijk door een vast aandeel van bouwkosten te bestemmen voor kunst en cultuur.
Verbinding tussen het verleden en de hedendaagse beleving
Het verhaal achter De Schommel en de omringende monumenten nodigt bezoekers uit om namen en verhalen van oorlogsslachtoffers te koppelen aan de monumenten waarin hun herinnering voortleeft. De Oorlogsgravenstichting biedt een database met namen, en bezoekers kunnen een account aanmaken om slachtoffers aan een monument te koppelen. Daarnaast biedt de documentairereeks Andere Tijden van de NPO een inkijk in het bombardement op Nijmegen, waardoor het begrip van de gebeurtenissen wordt verdiept.
Infographic: Verdeling van slachtoffers (763 totaal, 24 kinderen, 8 zusters) bij het bombardement van Nijmegen, met locatie en zichtlijnen naar De Schommel.
Krayenhofflaan Nijmegen herdenkt bombardement van 1944
Toegang en betrokkenheid
Bezoekers kunnen een digitale bloem leggen bij het monument De Schommel en kiezen uit verschillende opties, waaronder een boodschap. Dit werkt als een moderne, interactieve manier om herinnering te personaliseren en te delen met anderen. Voor vragen, correcties of aanvullingen kan de monumentpagina worden aangepast. Dit monument is bovendien een geschenk van de gemeente Tongeren aan Nijmegen, als symbool van vriendschap en historisch verbonden erfgoed.
Overzicht van relevante acties en actuele informatie
Rondom de erfgoed- en museale instellingen in Nijmegen verandert het openbare culturele landschap voortdurend. Bijvoorbeeld:
- Afgelopen jaren: vernieuwde tentoonstellingen en heropeningen (bijv. Valkhof Museum) en ontwikkelingen in het Stationsdistrict (Plint).
- Actuele tentoonstellingen en activiteiten in De Bastei en de Schatkamer van de Rivier.
- Het educatieve aanbod voor kinderen tijdens evenementen zoals Kids-Zomerweken en middeleeuwse ambachten in kastelen zoals Hernen.