De ‘jaren 30 woning’ is een van de meest gewilde woningtypes in ons werkveld (omgeving Haarlem).
Jaren 30 woningen hebben veel karakter en zijn vaak geleden in buurten en straten die wat ruimer zijn opgezet.
Ze liggen vaak in bredere straten, hebben een groter perceel en hebben vaak een achterom.
Maar wat weten we over deze bouwperiode als het gaat om de veelvoorkomende gebreken?
De spouwmuur
Jaren 30 woningen zijn bekend om de introductie van de spouwmuur; in plaats van een muur alleen bestaande uit dwarsliggende bakstenen (een ‘steens muur’), werd er een muur geïntroduceerd welke bestond uit een gemetselde buitenmuur, een tussenruimte van een paar centimeter met lucht (voor de isolerende werking en om vocht buiten te houden) en een binnenmuur.
Een uitstekende methode totdat men het ca. Na isolerenDit type woningen wordt vaak na geïsoleerd.
Met name bij spouwmuur isolatie gaat het opvallend vaak fout.
Hierdoor kan vochtdoorslag ontstaan, condensatie van binnenuit of bijvoorbeeld optrekkend vocht.
Spouwmuur isolatie is de ‘quickest win’ om energiekosten te besparen, maar tevens ook het grootste risico op bouwkundige gebreken.
Wat je voor nu moet onthouden is: Spouwmuurisolatie = wees alert voor problemen!
Woning kopen met spouwmuurisolatie? Kijk eerst wat voor spouwmuur isolatie er gebruikt is.
Van alle soorten spouwmuurisolatie hebben EPS parels de voorkeur.
Spouwmuurisolatie en purschuim is vaak slecht nieuws.
Vochtproblemen door slechte kruipruimte ventilatie
In de buitenmuur zitten ventilatieopeningen die de kruipruimte moeten ventileren.
Wat je heel vaak tegenkomt is dat deze geblokkeerd zijn (door bijvoorbeeld plantenbakken) of opzettelijk dichtgezet zijn.
(Dit dichtzetten doet met vaak omdat men denkt ongedierte te kunnen weren.)
Het gevolg is vocht in de muur en in de kruipruimte niet weg kan.
Tip: signalen van een rotte vloer krijg je als je speling voelt in de vloer de vloer buigt mee.
Olietank
Bij dit type woningen kan het zijn dat er nog een olietank in de tuin ligt.
Houten lateien
Boven raampartijen kunnen houten lateien gebruikt zijn.
Hout heeft een groter uitzettingscoëfficiënt dan staal of beton.
Het gevolg kan zijn dat er scheurvorming is opgetreden of gaat optreden.
Riolering
Vroeger werden er gres rioleringsbuizen gebruikt. Ik kan je 1 ding garanderen en dat is dat deze een keer geen scheuren of kapot gaan je je huis letterlijk in de shit staat.
Dakpannen
Let goed op de dakpannen, deze kunnen versleten of beschadigd zijn.
Loden leidingen
Er kunnen loden waterleidingen en/of loden afvoerleidingen in de woning zitten.
Loden waterleidingen kunnen loodvergiftiging veroorzaken.
Loden afvoerleidingen hebben dezelfde slechte humor als gres rioolbuizen: ze laten je gegarandeerd een keer finaal in de steek en veroorzaken lekkage.
Elektra
Er zit van origine in dit soort woningen oude canvas (stoffen) elektra bedrading. Dit is oude troep en moet je z.s.m. vervangen.
Stalen lateien
Denk je: ‘hè gelukkig heb ik geen houten lateien, maar stalen lateien’. Fout!
Ook hier zijn veel problemen mee. Stalen lateien kunnen namelijk gaan oxideren (als ze niet tijdig onderhouden zijn).
Betonnen lateien
Deze zijn ze pas eind jaren 30 gaan gebruiken.
In betonnen lateien kunnen koudebrug problemen ontstaan. Simpele uitleg: de muur is lekker warm geïsoleerd met spouwmuur isolatie maar de betonnen latei boven het kozijn is dat niet. Die vormt een ‘koudebrug’. Een koude brug trekt condens aan. Hierdoor kunnen schimmels ontstaan bij de latei. Ook kan de latei onderhevig raken aan betonrot.
Dragende kozijnen
Bij dit type oudere woningen werden nog wel eens kozijnen gebruikt die een dragende functie hadden.
Als de rollaag boven het kozijn langer dan 1 meter was, dan dienden deze extra ondersteund te worden en dit gebeurde dan door een stevig dragend kozijn.
Het kan zijn dat in de loop der jaren dit kozijn vervangen is en er geen stevig genoeg kozijn is teruggeplaatst zonder extra hulp of dragende constructies.
Houten funderingspalen
In deze bouwperiode is veel gebruik gemaakt van grenen funderingspalen.
Deze palen zijn extra gevoelig voor bacteriële infecties en schimmels.
Het grootste probleem met houten funderingspalen is echter als ze droog komen staan door wisselende grondwaterstanden.
Houten vloeren
In principe werd er in deze bouwperiode altijd gebruik gemaakt van houten vloeren.
Hier zijn dan houten vloerbalken gebruikt waarvan de balkkoppen in de muur verankerd liggen.
Optrekkend vocht in de muren kan zorgen dat de paalkoppen gaan rotten en de balken vervangen moeten worden.
Maar ook zwam, schimmels, en houtworm zijn veel voorkomende problemen met houten vloeren.
Na de Tweede Wereldoorlog is er een enorme woningnood in Nederland als gevolg van de oorlogsschade, de explosieve groei van de bevolking, en de honderdduizenden mensen uit voormalig Nederlands-Indië en de Molukken.
Tegelijkertijd is een groot gebrek aan bouwvakkers, aan traditionele materialen, aan materieel en aan geld.
Onder centrale regie van de overheid wordt ingezet op de ontwikkeling van snellere en goedkopere bouwmethoden door industrialisatie, normalisatie, serieproductie en prefabricage teneinde tot een reductie van kosten, materiaal en arbeid te komen.
Bredero ontwikkelde zich tot een uiterst modern bedrijf met geïntegreerde bouwmethodes, projectontwikkeling en vastgoedbeheer.
Onder de innovatieve leiding van Adriaan Bredero start het bedrijf met de bouw van gestandaardiseerde woningen met geprefabriceerde betonnen bouwelementen in beton.
In het interbellum wordt beton vooral toegepast in de utiliteitsbouw, maar nog nauwelijks in de woningbouw.
In 1920 krijgt Bredero hierop het patent in Nederland en overzeese gebiedsdelen.
Dit systeem biedt de mogelijkheden voor mechanisering, systematisering en wetenschappelijke onderbouwing van de productie van het bouwmateriaal, en rationalisering van het bouwproces.
Vanwege de toenemende schaal waarop projectmatig woningbouw wordt ontwikkeld, wordt in 1921 N.V. Bredero’s Bouwbedrijf opgericht.
Met het systeem Olbertz wordt van 1923 tot 1925 door Bredero meegebouwd aan de wijk Ondiep en de Sterrenwijk in Utrecht en Tuindorp Watergraafsmeer in Amsterdam.
In en na de Tweede Wereldoorlog wordt het systeem Olbertz verder ontwikkeld tot het B2-bouwblokkenprogramma.
Aan Kanaaldijk 15 in Maarssen wordt in 1941 daarvoor een speciale betonfabriek ingericht.
Ook de verwerking op de bouwplaats wordt deels gemechaniseerd.
Bredero schakelt wetenschappers in voor onderzoek naar de modernste bouwmaterialen, neemt een econoom in dienst om de woningmarkt te verkennen en te analyseren, en vraagt architecten als Gerrit Rietveld en Willem Dudok om ontwerpen te maken.
Om de experimenten met beton en de toepassingen daarvan in de bouw adequaat te kunnen faciliteren worden de laatste wetenschappelijke inzichten toegepast.
Betonbouw vergt een totaal andere benadering van het productie- en bouwproces dan gebruikelijk is in het traditionele bouwbedrijf.
Om deze strategie goed te kunnen ondersteunen acht men een centrale productiefaciliteit noodzakelijk, waar betonelementen gemaakt worden voor niet alleen woningen en flats, maar ook scholen en kantoren.
De productie kan gemechaniseerd en onder gecontroleerde omstandigheden plaatsvinden.
Rationalisering van de keten van productie tot en met verwerking houdt tevens in dat de betonblokken in eerste instantie slechts leverbaar zijn in een zeer beperkt assortiment aan maten.
De bedoeling van deze normalisering is overigens ook dat er complete onderdelen van de woning kunnen worden geprefabriceerd.
Hiervoor worden twee hoofdmaten gehanteerd. Het leveringsprogramma wordt steeds verder uitgebreid en omvat op een gegeven moment lavabetonblokken voor binnenmuren, grijze grind-betonblokken voor buitengevels en waterafstotende witte blokken voor ‘veeleisend’ gevelwerk: alles in verschillende maten, hoofdblokken, hulpstukken en pasblokken.
Architecten maken veelvuldig gebruik van B2-blokken in hun ontwerpen voor o.a. massawoningbouw, maar ook voor particuliere woonhuizen.
Het systeem Isola en Kossel waren voorbeelden van prefab-betonprojecten in de wijk Bloemhof en Zuid; de gemeente was initiator en faculteit van de experimenten.
De Kossel is een groot woningcomplex, gerealiseerd als een eenduidige, zorgvuldig ontworpen ruimtelijke eenheid.
De prefab bouwsystemen maakten het mogelijk te experimenteren met massawoningbouw en verschillende plattegronden, terwijl de funderingen vaak op staal lagen en de palen hout bleven of werden vervangen afhankelijk van de berekeningen.
De prefabricage van wanden, gevelbanden en waterafvoeren werd op de bouwplaats uitgevoerd met handbediende persmachines die door ongeschoolde krachten bediend konden worden.
In het eerste deel van dit artikel staan de constructieve overwegingen en transformaties centraal, zoals de transformatie van het Meelpakhuis en de Silotoren tot lofts en appartementen en de wijze waarop de funderingen, wanden en vloeren zijn hergebruikt of aangepast.
De Meelfabriek in Leiden ondergaat een grootschalige transformatie, waarbij industriële gebouwen worden gerenoveerd tot multifunctioneel woongebied, met loftappartementen en nieuwe woningen.
De bouwfysische disciplines worden hierbij ingezet om condens- en schimmelproblematiek door koudebruggen en vochtproblemen te voorkomen.
Betonrot en asbest
Veel gebreken uit deze bouwperiode zijn hetzelfde als woningen van de bouwperiodes hiervoor. Echter bij deze bouwperiode hebben wij vooral 2 nieuwe binnenkomers die de aandacht verdienen: betonrot en asbest.
Bij deze types vloer kan bijvoorbeeld al snel bij een vochtige kruipruimte betonrot in de betonnen vloer elementen ontstaan.
Het is in bijna alle gevallen aan te raden om bij de aankoop van een woning uit deze periode een bouwkundige keuring te doen.
AsbestIn deze bouwperiode komt asbest voor in diverse onderdelen; Haal er altijd een specialist bij als u mogelijk asbest wilt verwijderen bij verbouwingswerkzaamheden.
Vervolg: aardgasvrij wonen en isolatieoplossingen
Stapsgewijs: isoleren, ventileren, zon-energie, aardgasvrij verwarmen en slimme energiebesparende maatregelen zijn aanbevelingen voor woningen uit 1966-1975 en oudere bouwfasen die nog tot in de jaren 80 doorliepen.
Isoleren blijft de eerste stap: spouwmuurisolatie of gevelisolatie, dakisolatie en vloerisolatie verbeteren het Rc-niveau aanzienlijk.
Ventileren wordt cruciaal na betere isolatie; balansventilatie met warmteterugwinning is aanbevolen voor centrale renovaties.
Zonne-energie op het dak biedt mogelijkheden voor besparingen en duurzame opwekking van elektriciteit of warmte.
Aardgasvrij verwarmen kan via warmtepomp- en warmtenetoplossingen, afhankelijk van de temperatuurzones en de bestaande radiatoren.
Bij grotere renovaties kun je ook kiezen voor multifunctionele maatregelen zoals warmteterugwinning in badkamers en waterbesparende douchekoppen.
Randfoam voorkomt koudebrug!
Tot slot: bij veel projecten zijn de plaatsing en integratie van vloeren met betonnen elementen en houten balken belangrijk voor geluidsisolatie, brandwerendheid en constructieve stabiliteit.
De grote renovatieprojecten zoals de Meelfabriek in Leiden illustreren hoe bestaande constructies zorgvuldig kunnen worden hergebruikt en versterkt, met aandacht voor archieftekeningen, funderingsinspecties en moderne versterkingsoplossingen.
Overzicht van kernpunten per thema
- Spouwmuurisolatie: voorkom vochtproblemen, controleer isolatietype (EPS parels prefereren).
- Kruipruimteventilatie: zorg voor openingen en juiste ventilatie, voorkom vochtproblemen.
- Lood- en gresleidingen: controleer op gezondheidsrisico’s en lekkages.
- Béton- en houtcomponenten: let op betonrot, houtworm, schimmels en uitzettingswerkzaamheden.
- Funderingspalen: houten palen vaak aangetast; inspectie en mogelijk vervanging nodig.
- Asbest: specialist inschakelen bij twijfel of verwijdering tijdens verbouwing.
- Isolatie en ventilatie: integrale aanpak verhoogt comfort en verlaagt energiekosten.
- Renovatie- en transformatieprojecten: modernisering met behoud van karakter vereist zorgvuldige engineering en documentatie.
tags: #betonnen #vloerbalken #jaren #40