Architectuur en transformatie van de gevel van de bibliotheek in Deventer: een samenspel van geschiedenis, wonen en publieke functies

Dit project betreft de transformatie van een voormalige bibliotheek naar een multifunctioneel complex met een museum, kantoren, winkels en 18 appartementen. Het vraagt om een delicate balans tussen stedelijk wonen, publieke functies en respect voor het rijksmonument, terwijl de rijke architectonische kwaliteit die de binnenstad van Deventer verdient, behouden blijft.

Historisch kader en doelstelling

We geloven dat ontwerpen en bouwen in een historische binnenstad zoals Deventer een morele plicht met zich meebrengt: het moet met liefde en aandacht gebeuren. De aantrekkingskracht van onze binnenstad ligt in de rijke detaillering en het voelbare vakmanschap. Deze verantwoordelijkheid hebben wij altijd serieus genomen, en het heeft ons gedreven om zorgvuldige keuzes te maken.

De zoektocht naar een aangename woonplek leidde tot de creatie van een nieuwe, hoogwaardige binnentuin. De oorspronkelijke gevels aan de Kleine Overstraat waren sober en sloten niet aan bij de levendige straat vol karakteristieke kleuren en composities. De 'melodie' van de straat stopte abrupt bij de jaren 60-gevels, waardoor dit deel vergeten was. Daarom hebben we een lang ontwerpproces doorlopen om de karakteristieke sfeer van de Kleine Overstraat door te trekken tot aan de Brink. We verwijderden de buitenste laag van de gevel en verdeelden deze in zeven kleinere, elk met hun eigen kleuren en composities.

De vernieuwde gevels herstellen de historische variatie en brengen leven terug in dit vergeten deel van de stad. Het stadshof en de subtiele mix van historiserende en hedendaagse architectuur versterken de unieke charme van Deventer en verhogen de kwaliteit en aantrekkelijkheid van de binnenstad. Het resultaat is een architectonisch hoogtepunt dat goed wordt ontvangen door passanten en een enorme meerwaarde biedt voor de stad. Door minder terug te bouwen, hebben we ruimte gecreëerd voor lucht, licht, groen en intimiteit, met als resultaat een stadshof dat als oase van rust dient in de drukke binnenstad. Dit hof biedt niet alleen een plek van ontmoet­ing-alle woningen zijn bereikbaar via deze collectieve ruimte-maar fungeert ook als een gedeelde tuin voor de bewoners. In plaats van grotere, duurdere woningen, hebben we bewust gekozen voor kleinere, betaalbare eenheden, waardoor het hof een gezamenlijke buitenruimte wordt met vrij uitzicht naar het zuiden.

Ontwerp en uitvoering: gevel, constructie en binnenruimte

Echter is het ontwerpproces, gedreven door vakmanschap, cruciaal voor het eindresultaat. De initiatiefnemer, tevens aannemer, speelde een sleutelrol in de gevelafwerkingen, wat leidde tot unieke toevoegingen. Het ontwerpproces werd gestuurd door het bouwproces zelf, waarbij we onze plannen voortdurend aanpasten om de architectuur naadloos te laten aansluiten op wat zich gaandeweg vormde. Bierman Henket Architecten gaat de nieuwe openbare bibliotheek van Deventer ontwerpen. Het bureau is geselecteerd uit vijf firma’s, zo hebben de NV Maatschappelijk Vastgoed en de gemeente Deventer bekendgemaakt. Het gebouw komt op de plek van de voormalige SNS-bank op de Stromarkt.

In dit deel van de binnenstad komt ook een nieuw film- en theatercomplex, zodat de bibliotheek aldus de gemeente ‘een sterke positionering’ krijgt en er veel aanloop ontstaat in het westelijke deel van de binnenstad. Met de nieuwbouw is een investering van 15,5 miljoen gemoeid. Oorspronkelijk zou de bieb 4.200 vierkante meter groot worden, maar wegens bezuinigingen is de omvang teruggebracht naar 3.500 m2. Daarmee voldoet het nieuwe pand aan het minimaal aantal vierkante meters dat nodig is om een goede invulling te geven aan de nieuwe bibliotheekformule, meldt de gemeente Deventer.

Het gepresenteerde ontwerp is niet definitief, maar geeft een impressie hoe de bibliotheek er in grote lijnen uit komt te zien. De nieuwe bibliotheek aan de Stromarkt in Deventer is ontworpen door Bierman Henket Architecten en wordt 27 september geopend. Architectuurcentrum Rondeel geeft op 4 oktober een speciale Rondeel oplevering met speciale aandacht voor de architectuur en de draagconstructie van het gebouw.

Architectuur: gevel, materiaal en detaillering

Het ontwerp van de nieuwe bibliotheek heeft Bierman Henket Architecten vertaald in een open en toegankelijk gebouw en is een uitnodigende plek voor ontmoeting. Het naastgelegen 12e-eeuwse rijksmonument ‘La Fontana’ is onderdeel van het gebouwencomplex; hier is een stilteruimte en een expositieruimte ingericht. De nieuwe bibliotheek opent zich met grote glazen puien naar de binnenstad. De aangrenzende Proosdijtuin is een groene ontmoetingsplek. De begane grond wordt flexibel gebruikt en faciliteert bijeenkomsten voor ontmoeting en debat. Een grote eikenhouten trap trekt het publiek naar de verdiepingen.

Voor de gevelbekleding is gekozen voor okerkleurige keramische elementen met een verfijnde verticale belijning. De gevelvlakken krijgen nuancering door schaduwwerking, door diagonale verspringing van banen en door afwisseling van gladde en gekamde structuur in het oppervlak. De gevelbekleding draagt bij aan de eenheid met de historische omringende architectuur terwijl het moderne karakter behoudt.

De draagconstructie is zodanig ontworpen dat het gebouw op zijn verleden staat: de kelders van de oude Spaarbank dienen als fundering. De bovenbouw wordt gerealiseerd met een nieuwe staalconstructie, waardoor de uitkraging boven de entree kan worden opgevangen. De bovenste bouwlaag springt gedeeltelijk terug en de dakkolommen worden gedragen door de kanaalplaatvloer. Hierdoor ontstaat een transparante relatie tussen binnen en buiten.

De Proosdij, een 12e-eeuws rijksmonument, is onderdeel van het gebouwencomplex geworden. Hier zijn een stilteruimte en een expositieruimte ingericht. De Proosdijtuin vormt het groene hart van het complex en biedt uitzicht op de enorme bruine beuk. Tussen de entree van de bibliotheek en de tuin ligt een café-restaurant. In het interieurontwerp reflecteren de ruimtelijke keuzes een lange geschiedenis van handel en stilte: de Stiltekamer nodigt uit tot studeren en lezen zonder afleiding, terwijl de Tuinkamer open is en een prachtig uitzicht biedt op de Proosdijtuin.

Interieur en bijzondere ruimtes

De Stiltekamer is een ruimte waar stil zijn centraal staat; ideaal voor studie en reflectie terwijl je de muurkunst bekijkt. De Tuinkamer biedt een open, uitnodigende sfeer met zicht op de Proosdijtuin. De inrichting van de Proosdij is gerealiseerd door Bierman Henket Interieur, terwijl de interieurontwerpen van de openbare bibliotheek zijn gemaakt door Florian de Visser en Jan David Hanrath. Een speciale boekenkast presenteert de Deventer collectie en de 12e-eeuwse ruimte fungeert als expositieruimte, met een stilteruimte als ingetogen tegenhanger.

De Proosdij brengt oude en nieuwe functies samen: de Proosdijtuin met een enorme bruine beuk en het café-restaurant verbinden tiener- en volwassenpubliek met literatuur en debat. De eikenhouten trap en de glazen gevel zorgen voor fysieke en visuele verbinding met de straat en de binnenstad, waardoor de bibliotheek als laagdrempelige publiekstrekker functioneert en een educatieve rol heeft in de samenleving.

Relatie met het historische landijs en erfgoed

De Proosdij en La Fontane vormen een historisch cluster dat de band tussen verleden en heden onderstreept. De Proost beheerde in vroegere tijden de bezittingen van de kerk en de Proosdij was een rentmeesterskantoor; deze geschiedenis vind je terug in de relatie tussen de bouwmassa, de kelderfundering en de zichtlijnen naar de Proosdijtuin. De Proosdij was oorspronkelijk veel groter en bestond uit Stromarkt 19 en Sandrasteeg 8, met de oudste stenen muur en kelder als stille getuigen van de lange geschiedenis van Deventer.

Context en publieke functies

De nieuwe bibliotheek opent zich met grote glazen puien naar de binnenstad en creëert daarmee een open en uitnodigende ruimte voor ontmoeting, studie en literaire activiteit. De kelder bevat een auditorium met 80 zitplaatsen en een horizontale doek en akoestische wanden; de bovenste verdiepingen huisvesten een smartlab - een open source werkplaats waar het maken centraal staat. Het dakterras biedt een spectaculair uitzicht over de stad.

Verbinding en omgeving

Het project weerspiegelt een zorgvuldige afweging tussen massa, materiaal en omgeving: de gevels bestaan uit dichte vlakken van langwerpige, zandkleurige keramische geveldelen en open vakken van stalen vliesgevels met verticale vlakverdeling. De Proosdijtuin fungeert als groene ontmoetingsplek in het hart van de binnenstad; de aangrenzende Proosdij is een rijksmonument dat nu deel uitmaakt van het complexe geheel. De combinatie van historiserende en hedendaagse architectuur versterkt de identiteit van Deventer en draagt bij aan de aantrekkelijkheid van de binnenstad als geheel.

Samenvattend biedt dit project een belangrijke ontmoetingsplek in de binnenstad met een duidelijke link naar erfgoed, cultureel aanbod en betaalbare woonruimte. De combinatie van publieke functies, woningen en museale ruimte zorgt voor een levendige stedelijke dynamiek, zonder de integriteit van het rijksmonument uit het oog te verliezen.

Verantwoorde praktijk en toekomstperspectief

De ontwikkeling integreert milieu- en maatschappelijke waarden door een prettige woonomgeving te creëren, lucht, licht en groen te redden, en tegelijkertijd de historische kwaliteiten te respecteren. Deïntegratie van bestaande kelderstructuren en een doordachte draagconstructie laten zien hoe erfgoed en moderne bouwtechnieken succesvol kunnen samenwerken in een binnenstedelijke context.

tags: #bibliotheek #deventer #gevel