Informatiebijeenkomst Zon op Dak Hulst: Zonne-energieprojecten op Grote Daken

Grote daken lenen zich uitstekend voor zonnepanelen. We hebben er veel van in Nederland: groot oppervlak, vrijwel geen horizonvervuiling en dichtbij de consument. Veel bedrijfspanden beschikken over zo’n dak, wat het interessant maakt om te investeren in zakelijke zonnepanelen. Daarnaast stimuleert de overheid deze investeringen.

Wat is precies de geschiedenis van dit overheidsbeleid, en wat maakt grote daken zo geschikt voor zonnepanelen? Sinds de jaren ’90 werken de lidstaten van de Verenigde Naties aan bestrijding van klimaatverandering. Dit heeft geresulteerd in verschillende klimaatverdragen. Het eerste verdrag, het zogenaamde ‘Raamverdrag klimaatverandering’, stamt uit 1992 en is opgesteld in Rio de Janeiro. Al snel bleek dat de maatregelen in het eerste klimaatverdrag onvoldoende waren: na de eerste conferentie in 1995 te Berlijn, waar het zogenaamde ‘Berlin Mandate’ werd opgesteld, werd in 1997 het Verdrag van Kyoto opgesteld. Sinds 2015 bestaat het meest recente klimaatakkoord: het Klimaatakkoord van Parijs.

Het klimaatakkoord en de SDE++ stimulering

Als antwoord op het Akkoord van Parijs heeft het kabinet op 28 juni 2019 het Klimaatakkoord gepresenteerd. Doel van dit akkoord is 49% minder CO2-uitstoot in 2030 ten opzichte van 1990, en 95% minder CO2-uitstoot in 2050 ten opzichte van 1990. In het akkoord worden meer dan 600 afspraken genoemd die de uitstoot van broeikasgassen tegen dienen te gaan. Hoewel het Klimaatakkoord om de vijf jaar op basis van actuele inzichten vernieuwd wordt, en hiermee een actueel en realistisch akkoord blijft, stuitte het bij de oplevering al op veel kritiek. Hoe wordt de transitie voorgesteld in het akkoord behaald? Is de doelstelling niet te ambitieus? Is de bijdrage van Nederland niet te insignificant ten aanzien van de mondiale problematiek? Dient de burger op te draaien voor de kosten van het akkoord? Tal van lastige vragen. Terechte vragen, maar wat zijn de mogelijkheden?

Een van deze mogelijkheden is het plaatsen van zonnepanelen op bedrijfspanden. Dit is namelijk een win-winsituatie: de bedrijven profiteren van de investering in rendabele zonnepanelen, en de samenleving profiteert van de verschuiving naar duurzame energie. Ook het kabinet ziet dit voordeel. In het huidige Klimaatakkoord komen namelijk verschillende sectoren aan bod. Een van deze sectoren is ‘elektriciteit’, dat onder de verantwoordelijkheid van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat valt. Om dit verder te stimuleren, is de SDE+ subsidie in 2020 aangepast tot de SDE++ subsidie, waarbij systemen die (een deel van) de elektriciteitsopbrengst voor eigen gebruik aanwenden de voorkeur krijgen boven systemen zonder eigen verbruik. Zo krijgen systemen op (bedrijfs)daken de voorkeur boven zonneparken op het platteland, ver verwijderd van bedrijven of woonkernen.

Huidige stand van zaken en kansen

Vandaag de dag liggen op meer dan 90 procent van de bedrijfsdaken groter dan 1000 m2 nog geen zonnepanelen. Het gaat in totaal om 37.000 bedrijven met gezamenlijk 140.000 hectare aan dakoppervlak. Dit is een gemiste kans. Grote daken zijn namelijk ideaal voor het aanleggen van een zonnestroominstallatie en het opwekken van zonne-energie. Is de helft van deze daken bedekt met zonnepanelen, zijn alle huishoudens in Nederland voorzien van duurzame elektriciteit.

Toch zijn er verschillende problemen die ondernemers ervan weerhouden te investeren in zonnepanelen: het dak is ongeschikt, het elektriciteitsnet is te ver weg of de investering is te groot. Hoewel ieder dak wel iets heeft dat de volledige installatie van zonnepanelen belemmert, blijft het rendement gemiddeld nog steeds zo’n 10-15%. Naast de rendabiliteit, hebben zonnepanelen op daken ook andere voordelen. Een van deze voordelen is reeds genoemd in de maatregelen binnen het Klimaatakkoord, waarbij bedrijfspanden voorrang krijgen ten opzichte van zonneweides in landbouw- of natuurgebieden. Door SDE++ subsidie is het nog voordeliger om te investeren in zonnepanelen voor bedrijfspanden. Maar lang niet alle pandeigenaren zien het zitten om hun dak volledig van zonnepanelen te voorzien.

Om de ruimte toch volledig te benutten, zijn er diverse mogelijkheden. Een van deze mogelijkheden is om zonnepanelen te leasen, waarbij een bedrijfsdak door een externe partij wordt voorzien van een zonnestroominstallatie. Het bedrijf kan de stroom die de installatie opwekt kopen, terwijl de overige stroom wordt geleverd aan het net. Zo blijft het bedrijf een fikse investering bespaard, en het tegelijkertijd geniet van de voordelen van groene stroom.

Opstelling en rendement

Hoe haal je het optimale uit een zonnestroominstallatie op een groot dak? Dit heeft voornamelijk met de opstelling van de installatie te maken. Er zijn twee soorten opstellingen: zuid- en oost-westopstellingen. Door zonnepanelen op het zuiden te richten, vangen ze het meeste zonlicht en presteren ze hiermee optimaal. Maar door de oriëntatie op het zuiden ontstaat er schaduwvorming, en moet er een afstand tussen de verschillende rijen zonnepanelen bewaard worden. Je kunt schaduwvorming voorkomen door te kiezen voor een oost-westopstelling. Hierbij worden twee rijen van zonnepanelen opgesteld, waarbij een rij gericht is op het oosten, en de andere rij op het westen. Aangezien deze oriëntatie geen schaduwvorming oplevert, kunnen de rijen, anders dan bij een zuid-opstelling, tegen elkaar aanstaan. Hierdoor passen meer zonnepanelen op het dak, maar zijn deze, wegens een lagere intensiteit van zoninstraling, wel minder rendabel.

Zonnestroom Nederland is gespecialiseerd in het installeren van zonnestroominstallaties op grote daken. Voorbeelden van onze projecten vind je hier. Heb je zelf een groot plat dak, wil je bijdragen aan de duurzame energietransitie en tegelijkertijd een hoog rendement halen uit de zonnestroominstallatie? Welke mogelijkheden zijn er?

Mogelijkheden voor particulieren en ondernemers

Meedoen met een project in de buurt, via een energiecoöperatie. In veel steden en dorpen zijn energiecoöperaties actief. Je kunt lid worden van zo’n energiecoöperatie bij jou in de buurt. Zodra de coöperatie een nieuw project voor duurzame energie start, kun jij meedoen. Je koopt dan een aantal zonnepanelen die op een dak in jouw buurt liggen, bijvoorbeeld op een school of groot gebouw. Jouw voordeel: je krijgt een vergoeding voor de opgewekte stroom of een winstuitkering. Lees meer bij Jouw voordeel: postcoderoosregeling.

Samen met de buurt een project opzetten. Weet je in jouw buurt een groot dak waar zonnepanelen op kunnen? Bijvoorbeeld van de basisschool, tennisvereniging of het buurthuis? Overweeg dan eens om samen met de buurt een project op te zetten. Daar zit wel werk aan vast, maar vaak kun je daar hulp bij krijgen. Om te beginnen kun je polsen of de eigenaar van het gebouw interesse heeft. Vraag daarna aan je buren of ze mee willen doen. En klop dan aan bij de energiecoöperatie in jouw stad of dorp voor hulp. Jouw voordeel: postcoderoosregeling.

Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking. Projecten die na 1 april 2021 starten (of zijn gestart) vallen onder de Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE). Dit wordt ook wel de 'nieuwe postcoderoosregeling' genoemd, want ook voor de SCE moeten de leden van de energiecoöperatie of de Vereniging van Eigenaren (VvE) in een hetzelfde of aangrenzende postcodegebied wonen. Je ontvangt een jaarlijkse winstuitkering. De coöperatie of VvE betaalt de winstuitkering uit de inkomsten die zij hebben uit de verkoop van elektriciteit en uit de SCE-subsidie.

Oude projecten: Regeling Verlaagd Tarief. Projecten die voor 1 april 2021 zijn gestart vallen onder de Regeling Verlaagd Tarief. Dit wordt ook wel de 'oude postcoderoosregeling' genoemd. Veel van die projecten lopen nog steeds, en zijn niet veranderd. Jouw financiële voordeel is dat je de opgewekte stroom van jouw energierekening mag aftrekken, en ook de belasting die je over elektriciteit betaalt. Voorwaarde is dat je met de anderen een coöperatie of Vereniging van Eigenaren vormt. Er is een maximum aan de stroom die je mag verrekenen.

Investeren in een groot project

Je kunt ook investeren in een groot project ergens in Nederland. Er zijn verschillende manieren. Een van deze is crowdfunding (een soort beleggen), bij andere koop je stukjes paneel of een paneel op naam. Je kunt soms al vanaf een paar tientjes inleggen. Van het geld worden zonneparken gebouwd, of zonnepanelen op grote daken gelegd (sociaal huurwoningen, voetbalstadion). Dat hoeft niet bij jou in de buurt te zijn. Je krijgt rente of een deel van de opbrengst van de panelen. Bij een aantal aanbieders krijg je je inleg na een bepaalde looptijd terug.

Er zijn meerdere projecten waarin je kunt beleggen. Milieu Centraal kan helaas niet bijhouden welke er allemaal zijn. Tijdens het panelgesprek ontstond een levendige discussie over netcongestie, de mogelijkheden van collectieve projecten en de rol van energiecoöperaties.

Drie kernpunten uit de bijeenkomst

1. Netcongestie vormt een steeds grotere uitdaging naarmate het aanbod van hernieuwbare energie groeit; investeringen in opslag, transport en gebruik zijn cruciaal.
2. Niet elk dak is geschikt; oplossingen zoals lichtgewicht draagconstructies en subsidies helpen, maar vereisen zorgvuldige afwegingen.
3. Coöperatieve projecten vergroten lokaal eigenaarschap en financiële betrokkenheid via de postcoderoosregeling en SCE.

Praktische overwegingen en succesverhalen

Bij coöperatieve zonne-energieprojecten is er meestal geen mogelijkheid om onderscheid te maken in wie zich aanmeldt. Het doel is vaak om energie lokaal voor zoveel mogelijk mensen beschikbaar te stellen, ongeacht hun financiële situatie. De energieprijzen zijn historisch hoog; ZOAD en andere initiatieven streven naar brede betrokkenheid en lokale opbrengsten. Voorbeelden van succesvolle pilots zoals GOED-projecten tonen aan hoe opbrengsten huishoudens en maatschappelijke organisaties kunnen ondersteunen.

“Energieprojecten leveren geld op,” zegt Musetta Blaauw. “En als burgers deze samen ontwikkelen, dan kunnen zij ook samen beslissen wat er met die opbrengsten gedaan wordt.” De GOED-projecten gebruiken opbrengsten om kwetsbare groepen te helpen en de lokale gemeenschap te versterken.

Regels en regionale inzet

In Zeeland stimuleert Zon op Dak grootverbruikers en dakeigenaren om zonnepanelen te plaatsen. Zonparken blijven een vorm van grootschalige opwek van elektriciteit op land, met specifieke regels in de omgevingsverordening. RES-doelen stellen 1000 MW als uiteindelijk doel, met regionale realisaties die de lokale ruimte en erfgoed respecteren. Het Zonloket Zeeland breidt zich uit naar integratie van zonne-energie in het gehele energiesysteem.

Regionale initiatieven zoals ENSH in Noord-Holland zetten sterk in op participatie en lokale eigendom, met doelstellingen zoals minimaal 50% lokaal eigendom en ondersteuning via Coöperatief Zon op Grote Daken en CoP’s. Zij faciliteren startende energiegemeenschappen en energ cooperaties met advies en begeleiding.

Praktische stappen voor geïnteresseerden

• Zoek naar lokale energiecoöperaties en kijk of er een project in jouw buurt is.
• Overweeg een gezamenlijke aanpak met buren en lokale organisaties via postcoderoos of SCE.
• Onderzoek financieringsopties zoals crowdfunding, zonne-energie delen en leningaanbieders.
• Verkrijg advies over dakgeschiktheid, installatieopties (zuid versus oost-west), en netaansluiting.

tags: #bijeenkomst #zon #op #dak #hulst