Het zelf creëren van een uniek notitieboek of agenda is een creatieve en persoonlijke bezigheid. Geïnspireerd door de Schotse boekbinder Rachel Hazell, die al als kind haar zakgeld uitgaf aan schrijfspullen en zelf kleine boekjes maakte, ontdekken steeds meer mensen de voldoening van het zelf samenstellen en binden van een boek. Hazell benadrukt dat de repetitieve handelingen van het vouwen, snijden en lijmen orde en ritme kunnen brengen in de gedachten, en dat iedereen een "boek in zich heeft", in welke vorm dan ook.
Duurzaam en Circulair Boekbinden
De focus ligt steeds meer op circulair en duurzaam boekbinden, waarbij gerecyclede en milieuvriendelijke materialen worden gebruikt. Dit wordt aangeboden in workshops, waar deelnemers onder begeleiding leren hoe ze hun eigen unieke notitieboekje of agenda kunnen maken. Deze workshops bieden een creatieve en decoratieve boekbindtechniek en duren doorgaans 2 tot 3 uur.
Materialen voor Omslag en Vulling
Voor de omslag van het boekje kunnen diverse circulaire of duurzame materialen worden ingezet. Denk hierbij aan oud papier zoals tijdschriften, kaarten, folders, behang of gebruikte verpakkingen. Ook vilt, leer (bijvoorbeeld van een oude bank of laarzen), 'vegan leather' en jeans- of cacaopapier zijn geschikte opties. Sommige workshops bieden de mogelijkheid om eigen materiaal mee te nemen.
Voor de vulling van het notitieboekje wordt vaak gebruikgemaakt van circulair en lokaal geproduceerd papier. Dit duurzame papier kan gemaakt zijn van bermgras, olifantsgras, tomatenplanten, tulpenbollen of suikerbietenpulp, allemaal van Nederlandse bodem. Dit papier is niet alleen goed beschrijfbaar, maar heeft ook een unieke uitstraling door subtiele vezeltjes. Daarnaast is er vaak keuze uit biotop papier (gelinieerd of met dots), papier van landbouwafval en ander kringlooppapier, en zelfs handgeschept papier.
Verschillende Bindtechnieken
Tijdens een workshop circulair boekbinden maakt men kennis met diverse bindwijzen, die elk hun eigen karakteristieken en toepassingsmogelijkheden hebben:
- De Japanse binding: Een mooie basissteek om losse vellen op een inspirerende manier te binden tot een bijzonder boekje.
- De cahiersteek: Een vrij eenvoudige steek waarmee je veel kanten op kunt. Je kunt een eenvoudig schriftje maken met één katern, een duo-boekje met twee katernen, of een notitieboekje met meerdere katernen.
- De kruisjessteek: Iets ingewikkelder dan de cahiersteek, maar zeer decoratief. Bij deze steek worden de katernen direct in het omslag genaaid, met veel variatiemogelijkheden.
- De Franse kruissteek: Ideaal voor het creatief verwerken van verschillende omslagmaterialen. Deze steek resulteert in veelzijdige en unieke notitieboekjes met een decoratieve en flexibele rug die goed open blijven liggen.
- De Koptische binding: Een decoratieve en divers toepasbare klassieke bindwijze. Hiermee kunnen verschillende soorten omslagmateriaal worden verwerkt tot een boekje met een mooie en flexibele rug die goed open blijft liggen.
Oude beroepen: boekbinder
Thema Workshops
Naast de algemene workshops zijn er ook specifieke thema workshops die zich richten op bijzondere projecten:
- Basisworkshop: Kennismaking met circulair boekbinden en het maken van leuke boekjes met simpele technieken van oud papier.
- Een boekje van bierviltjes: Een notitieboekje maken met de Koptische steek uit twee bierviltjes.
- Een boekje van een verpakkingsdoosje: Een origineel en uniek boekje creëren uit een klein of groter verpakkingsdoosje.
- Een leren journal: Een stoer dagboek maken met een lapje leer en een bijzondere kruisteek.
- Je eigen agenda binden: In het najaar kunnen agenda's worden gebonden met speciaal bedrukte katernen.
Praktische Informatie over Workshops
De kosten voor een workshop op basis van de kalender bedragen €50 per persoon, terwijl een workshop op maat €65 per persoon kost. Inbegrepen zijn het gebruik van basismateriaal en thee met iets lekkers. Voor bedrukt papier, zoals agenda-inhoud of papier met lijntjes/dots, worden extra kosten in rekening gebracht.
Het is ook mogelijk om papier, materiaal en gerei aan te schaffen om thuis zelf aan de slag te gaan met het maken van notitieboekjes. Sommige workshops vinden plaats op bijzondere locaties, zoals in de H-vleugel van de voormalige gevangenis de Blokhuispoort in Leeuwarden, of in een creatieve hotspot in Groningen.
DIY Boekbinden: Stap-voor-Stap Gids
Voor degenen die thuis aan de slag willen, wordt het proces van boekbinden stap voor stap uitgelegd. Hierbij wordt een methode beschreven om zelf een boek te binden, waarbij de pagina's verwisselbaar zijn. Dit voorkomt de noodzaak van metalen schroeven of dure navullingen, en het knoeien met nietjes of elastieken.
Voorbereiding van Materialen
Als voorbeeld wordt het gebruik van een blok tekenpapier genoemd, waarvan de spiraalbinding is verwijderd en de geperforeerde randen zijn afgesneden. Boekbinderslinnen, verkrijgbaar in winkels voor kunstenaarsbenodigdheden of online, kan ook zelf worden gemaakt.
Vervolgens is het bepalen van de plaatsing van de gaatjes cruciaal. Het is belangrijk dat deze op alle pagina's en op de kaft mooi overeenkomen om scheuren van het papier te voorkomen. Dit kan worden gedaan met behulp van een sjabloon gemaakt van een blad uit het papier.
Het Maken van de Kaft
Voor de kaft worden twee stukken karton gebruikt. Deze worden op het boekbinderslinnen uitgelijnd en op maat gesneden. De uiteinden van het lint dat gebruikt zal worden voor de binding, worden in lijm gedoopt om rafelen te voorkomen.
Een deel van het rugstuk wordt op het boekbinderslinnen geplaatst, waarna het grootste stuk karton met lijm wordt bekleed en op het linnen wordt bevestigd. De dikte van het karton wordt afgemeten om de stof correct af te snijden, waarbij de stof over de hoeken wordt gevouwen voor een nette afwerking. De bovenste en onderste stroken stof worden vervolgens gelijmd en gevouwen.
Het Inbinden van het Boek
Het daadwerkelijke inbinden begint met het leggen van de afgewerkte kaften en de pagina's als een open boek. Het lint wordt door het onderste gaatje van de voorste kaft gestoken en vervolgens door hetzelfde gat van alle pagina's.
Vervolgens wordt het uiteinde van het lint dat uit de voorkaft steekt, door het eerstvolgende gaatje van de achterkaft geregen. Door het lint aan te trekken, ontstaat een X-vorm. Eenmaal de bovenkant bereikt, kan het lint iets worden losser gemaakt en kan het boek worden gesloten. De onderste steek wordt over de hoek getrokken zodat deze loodrecht op de andere steken staat. Het lint wordt stevig aangetrokken om de pagina's goed bijeen te houden.
Mochten de pagina's niet in de gewenste volgorde zijn, dan kan de binding worden ontrafeld en opnieuw worden samengebonden.
Genaaid Gebrocheerd: Een Traditionele Techniek
Een andere traditionele en hoogwaardige bindwijze is genaaid gebrocheerd. Bij deze techniek worden de katernen (gevouwen vellen papier) met garen aan elkaar genaaid. Dit resulteert in een sterke en duurzame basis die het boek lang mooi houdt, zelfs bij intensief gebruik. Na het naaien wordt het boekblok voorzien van een omslag.
Werkwijze van Genaaid Brocheren
De vellen papier worden eerst gevouwen tot katernen. Deze katernen worden vervolgens met een garennaad met elkaar verbonden, wat zorgt voor een flexibele maar stevige ruggengraat. Daarna wordt het geheel gelijmd en wordt er een omslag om het boekblok geplaatst. Bij luxe uitgaven kan een kapitaalbandje worden toegevoegd, een herkenbaar detail bij gebonden boeken.
