Boerendeuren hebben een extra'tje dat reguliere buitendeuren niet hebben: waarbij het bovenste gedeelte van de deur apart geopend kan worden. Een boerendeur of duodeur is meestal een buitendeur, bestaande uit twee delen, een onder- en bovendeur. Het bovenste gedeelte kan afzonderlijk of gelijktijdig met de onderste helft geopend en gesloten worden. Omdat dit type deur voornamelijk voorkomt bij boerderijen, spreekt men van een boerendeur. Door de bovenste helft open te doen en de onderste helft gesloten te houden, kan de woning gelucht worden, terwijl straatvuil en dieren buiten gehouden worden.
Fundamentele werking en kenmerken
Functioneel is een boerendeur te vergelijken met een deur waar een raam in zit. De onderdeur wordt op de gebruikelijke wijze met een slot gesloten. De bovendeur kan met een of meer grendels aan de onderdeur gekoppeld worden, zodat er één deur ontstaat die als een gewone deur gebruikt kan worden. De onderdeur is niet afzonderlijk te gebruiken. Een Select Windows boerendeur wordt op maat gemaakt naar jouw wensen. Naar binnen draaiend als een voordeur of naar buiten draaiend als een achterdeur.
Historische en regionale context
De boerendeur komt aan zijn naam omdat dit type deur vooral voorkomt bij (oudere) boerderijen. Het soort deur is typisch Hollands. In het buitenland spreekt men vaak over een Hollandse deur (Dutch door, hollandsk dør, hollantilainen ovi). Tegenwoordig wordt de boerendeur niet meer alleen op boerderijen toegepast, maar plaatsen we deze deurvariant ook in reguliere woonhuizen.
Breder gebruik en varianten
Fermates werden al gebruikt in de vijftiende eeuw. In barokcantates duidt een fermate meestal op het eind van een muzikale frase: op dat punt kunnen zangers ademhalen zonder de continuïteit van de melodie te verstoren. Bij instrumentale composities uit de klassieke periode was een fermate ook een uitnodiging tot improvisatie, in de vorm van een cadens. Sommige componisten zetten fermates in op een creatieve manier. Fermates werden al gebruikt in de vijftiende eeuw.
Architecturale beschrijvingen die relevant zijn voor deuren
In de beschrijvingen van Berghse monumenten en andere gebouwen komen de woorden ontlastingsboog, rollaag, strek, hanenkam en latei voor. Een ontlastingsboog is een gemetselde boog van rechtopstaande bakstenen boven een deur of raam. De boog is meestal één of anderhalve steen hoog en kan geheel uit bakstenen bestaan, maar vaak liggen er aan weerszijden aanzetstenen en bovenin een sluitsteen. Aanzet- en sluitstenen kunnen blokken natuursteen zijn, maar ook gemetseld van bakstenen. Alleen een gemetselde sluitsteen die hoger is dan de ontlastingsboog, versterkt de ontlastingsboog. Als hij net zo hoog is, heeft hij alleen een decoratieve functie (zei 2.3 Hanenkam).
De term ontlastingsboog heeft betrekkingen op de functie van de boog. Ontlastingsbogen vergelijkbaar met die van het Olde Posthuus in ’s-Heerenberg zijn vrij algemeen. Huize De Beuk aan de Emmerikseweg in ’s-Heerenberg heeft op de begane grond ontlastingsbogen met alleen een sluitsteen. De voorgevel van Leppestraat 8 in Azewijn heeft ontlastingsbogen zónder aanzet- en sluitstenen. Een rollaag is net als een ontlastingsboog een gemetselde constructie van rechtopstaande bakstenen, maar is recht aan de onderkant en ligt direct op het raam- of deurkozijn. Een rollaag heeft minder draagkracht dan een ontlastingsboog. Het komt daarom vaak voor dat de begane grond van een gebouw ontlastingsbogen heeft, terwijl de verdieping rollagen heeft. De basisvorm van de rollaag wordt sterker door de stenen iets te laten uitwaaieren tot een strek. Oude r.-k. De begane grond van Langestraat 10 in Braamt. De gemetselde aanzet- en sluitstenen zijn slechts decoratief. Nog meer draagkracht wordt bereikt door het midden van de constructie te verhogen tot een hanenkam. De verhoging komt dan overeen met een sluitsteen in een ontlastingsboog. Een latei is een balk van natuursteen, beton, hout of ander sterk materiaal, die over de bovenkant van een deur- of raamopening ligt. De functie is dezelfde als die van een ontlastingsboog of rollaag. Een latei kan in de muur verwerkt worden. In zo'n geval is hij niet zichtbaar. Door verbouwingen kunnen oude panden al dan niet dichtgemetselde ramen met zowel ontlastingsbogen als lateien hebben. De Noordwalwoningen hebben zowel ramen met rollagen van slechts een halve steen als ramen met ontlastingsbogen. De deuren hebben strekken.
Relatie tussen deuren en bredere beschrijvingen
De deur wordt in diverse definities en bronnen beschreven. De deur volgens Wikipedia: Een deur is een beweegbaar (bouwkundig) element ter afsluiting van een ruimte. In een gebouw is een deur meestal bevestigd (afgehangen) in een kozijn, dat weer in een muur of wand is aangebracht. Een deur vormt een afscheiding tussen twee vertrekken of ruimten, of tussen een binnen- en buitenruimte. Met een slot kunnen deuren worden afgesloten en ruimten ontoegankelijk worden gemaakt. Vaak geeft het uiterlijk van een deur de functie ervan weer. De toegangsdeur aan de voorzijde van een gebouw noemen we de voordeur, deze deur vormt het deel van het gebouw dat bezoekers als eerste van dichtbij zien.
- Een deur kan naar binnen of naar buiten draaien.
- Dubbele deuren bestaan vaak uit twee delen die samen één deur vormen.
- De term "boerendeur" verwijst naar de dubbele structuur met een apart te openen bovendeel.
Samenvatting van functionele aspecten
De bovendeur kan met meerdere grendels aan de onderdeur gekoppeld worden, zodat er één deur ontstaat die als een gewone deur gebruikt kan worden. De onderdeur blijft de primaire sluiting met een slot, terwijl het bovendeel flexibel kan openen voor ventilatie zonder straatvuil of dieren toe te laten. Tegenwoordig worden boerendeuren ook toegepast in reguliere woonhuizen en niet uitsluitend op boerderijen.
Douglas houten dubbele deur plaatsen — Houthandelonline #30
De boerendeur wordt vaak gezien als een typisch Hollands fenomeen en dient zowel praktisch als esthetisch in moderne interieurs. De combinatie van ventilatie en beveiliging maakt dit type deur uniek ten opzichte van standaard deuren.
Tabel: Belangrijke termen en hun omschrijving
| Term | Omschrijving |
|---|---|
| Boerendeur | Deur bestaande uit onder- en bovendeur waarvan bovendeel apart geopend kan worden |
| Grendel | Mechanisme om het bovendeel aan de onderdeur te koppelen |
| Ventilatie | Doel van het bovendeel openen zonder volledige opening |
| Hollandse deur | Algemene benaming buiten- of voordeur in Nederland, vaak verwant aan boerendeur |