Stank uit douche- of schrobputjes. De putlucht is onaangenaam maar ook risicovoll. Om zijn boodschap beeldend te maken, spreekt trainingsmanager Andy van Oijen van Geberit over bacteriën en virussen die het riool bevolken als ‘kleine beestjes’ die we buiten moeten houden. De bekendste problemen bij binnen-riolering zijn verstoppingen. Vaak treft bewoners de nodige blaam, omdat zij het toilet oneigenlijk gebruiken, bijvoorbeeld door de inhoud van de frituurpan erin te lozen. Maar vaak ook ligt de oorzaak van de problemen bij een verkeerd ontwerp of onvakkundige installatie. Een juist ontworpen en aangelegd afvoersysteem voorkomt dat allerlei ziekteverwekkers onze verblijfruimtes in kunnen komen. Goed werkende sifons, goed gedimensioneerde leidingen en een juiste montage zijn van wezenlijk belang voor de volksgezondheid.
Opbouw en ontwerp van de binnenriolering
1. Een heftige regenbui kan door het straatriool lang niet altijd direct worden afgevoerd. De straat fungeert dan tijdelijk als buffer. Gevolg is dat het waterniveau in de binnenriolering in het gebouw even hoog is als op straat. Om nu te voorkomen dat dit afvalwater het gebouw instroomt via bijvoorbeeld een schrobputje, moet het laagste aansluitpunt van de binnenriolering minimaal 15 cm boven de kruin van de straat zitten.
2. Daar waar de hemelwaterafvoer en de verzamelleiding voor vuilwater samenkomen, kan door de forse kracht waarmee het hemelwater door de staande hwa-leiding naar beneden komt, een grote tegenstroming ontstaan. Omdat het hemelwater niet naar het straatriool kan, ontstaat een opstopping waardoor de inhoud van de verzamelleiding en het toilet in de closetpot naar boven komen. Oorzaak van dit probleem is het ontbreken van een ontlastvoorziening aan de buitenkant van de gevel, op het punt waar hemelwaterafvoer en vuilwaterleiding samenkomen.
3. Met de bepaling van de vullingsgraad moet er rekening mee worden gehouden dat tegengesteld aan de stroomrichting van het afvalwater een luchtstroming moet kunnen plaatsvinden náér het sanitairtoestel voor een optimale afvoer. De maximale vullingsgraad in een verzamelleiding mag dan ook maar 70 procent zijn. Wanneer de leidingen een te kleine diameter hebben, is er geen luchtverplaatsing mogelijk en zuigt het leidingsysteem het sifon leeg. Maar als de diameter te groot is, bestaat het risico dat de vaste stoffen (fecaliën) na anderhalve meter blijven liggen omdat de stroming niet krachtig genoeg is. Het is dus zeker niet zo: hoe groter mijn leidingen, hoe beter. Om de meest optimale leidingdiameters te berekenen conform de NTR 3216, kijk je eerst naar het aantal toestellen dat op die leiding uitkomt. Daarna zoek je in de tabel het aantal liters per seconde van die toestellen op.
4. Alle sanitaire toestellen moeten worden aangesloten mét sifon. In Nederland moet het sifon een waterslot van minimaal 5 cm hebben. 1,5 cm is nodig om het drukverschil op te vangen en 3 cm voor verdamping wanneer het toestel langere tijd buiten gebruik is. Komt het sifon droog te staan, dan geeft dat stankoverlast. En stankoverlast betekent dat beestjes, ziekteverwekkers de kans hebben gekregen zich te nestelen. Een doucheafvoer die stankoverlast geeft, is vaak toe te schrijven aan een waterslot dat niet aan de minimale eisen voldoet.
5. Bij overgangen naar een andere diameter bij een liggende leiding moeten excentrisch verloopstukken worden toegepast om de overgang mogelijk te maken van bijvoorbeeld 50 naar 90 mm. Het gebeurt nogal eens dat de loodgieter zo’n verloopstuk niet of onjuist aanbrengt. De monteur zal geneigd zijn het verloopstuk met de gelijke onderkant op de vloer te leggen omdat de leiding dan stabieler ligt, maar juist de bovenkant moet gelijk zijn. Want aan de bovenkant in de leiding moet de lucht vrij kunnen stromen en niet door de ongelijkheid van het verloopstuk worden geremd.
6. Het toilet is het meest bepalende toestel voor volumestromingen. Dat is met name van belang in badkamers waar meerdere sanitaire toestellen staan opgesteld. Een toiletspoeling is een korte, maar hele heftige spoeling. Daarom gelden er regels voor een minimale afstand tussen de liggende aansluitingen.
7. Vanwege de heftigheid van de closetspoeling mogen stroomopwaarts geen andere sanitairtoestellen worden aangesloten. Oftewel zoals het in de praktijk vaak wordt verwoord: het laatste aansluitpunt in de badkamer moet het toilet zijn. Deze regel wordt nogal eens ‘vergeten’, vooral als bewoners een verbouwing van hun badkamer op zich hebben genomen, of een ongekwalificeerde klusser hebben ingeschakeld.
8. Voorkomen moet worden dat direct na de toiletaansluiting complexe richtingsveranderingen optreden. Elk bochtje haalt de snelheid uit de stroming van het water. Bochten van 45 graden verdienen de voorkeur boven haakse bochten.
9. Afschot wordt volgens de NEN 3215 gemaakt op de verzamelleiding en moet minimaal 0,5 cm/m tot maximaal 2 cm/m bedragen. Bij groter afschot bestaat het risico dat het water te snel stroomt en de fecaliën niet meeneemt. Voor veel monteurs is het nog steeds alledaagse praktijk om het juiste afschot te bepalen door het luchtbelletje van de waterpas tegen de markering te zetten. Daar is niets mis mee als bekend is hoeveel afschot dat bedraagt.
10. Het aansluitpunt op de standleiding in rioolsystemen is het enige punt waarbij 90 graden bochten zijn toegestaan. Eén liter vallend water in de standleiding kan meer dan 30 liter lucht met zich mee zuigen. Die lucht moet uit een ontspanningsleiding worden gehaald. De ontspanningsleiding gaat door het dak naar buiten en moet eenzelfde diameter hebben als de standleiding. Het is dus in feite één en dezelfde leiding die doorgetrokken kan worden.
11. Onderaan de standleiding in het gebouw wordt de aansluiting met de verzamelleiding gemaakt met 2 x 45 graden met 25 cm ertussen zodat het water daar vloeiend doorheen kan en er voldoende ruimte blijft voor lucht. Als in een standleiding een sprongstuk moet worden gebruikt gelden er aansluitvrije zones tussen een halve meter vóór de sprong, tijdens de sprong en een meter na de sprong. Om problemen te voorkomen met het functioneren van rioleringssystemen moeten loodgieters en installateurs voldoen aan het Bouwbesluit. Nen 3215 is onderdeel van het Bouwbesluit en geeft bepalingsmethoden met de daaraan verbonden voorwaarden voor de riolering in bouwwerken voor de afvoer van huishoudelijk afvalwater en hemelwater. In Nen 3215 wordt verwezen naar de NTR 3216, een lijvig document dat handvatten geeft voor ontwerp, uitvoering en beheer van riolering van bouwwerken. Sanitaire installaties zijn onmisbaar waar water wordt aangevoerd, gebruikt en afgevoerd. Elk gebouw bevat wel één of meerdere sanitaire systemen: van toiletten tot warmwatervoorziening. Sanitaire installaties zijn daarmee een kernonderdeel van moderne installatietechniek. Professionele installatiebedrijven zijn verantwoordelijk voor het ontwerp, de aanleg en het onderhoud van deze installaties. Dat vraagt om vakmanschap, actuele kennis van regelgeving en inzicht in nieuwe ontwikkelingen, zoals waterbesparing en slimme badkameroplossingen.
Wet- en regelgeving en duurzaamheid
Sanitaire installaties moeten voldoen aan actuele normen en wetgeving, zoals de NEN 1006 (drink- en tapwater), NEN 1010 (elektra) en NEN-EN 806 (installatie-eisen). Deze voorschriften garanderen veiligheid, duurzaamheid en betrouwbaarheid. Belangrijk is ook de wetgeving rondom legionellapreventie, die voorschrijft hoe installaties ontworpen moeten worden om stilstaand of opwarmend water in leidingen te voorkomen. Duurzaam watergebruik wordt steeds belangrijker. Denk aan: Waterbesparende douches, toiletten en kranen. Grijswatersystemen voor hergebruik. Waterbesparend spoelsysteem voor urinoirs. De inzet van duurzame materialen en slimme leidingsystemen verlaagt niet alleen de milieu-impact, maar verhoogt ook de levensduur en betrouwbaarheid van het systeem. Denk aan gescheiden watercircuits en recirculatieleidingen. Materialen en kwaliteit van sanitair: De kwaliteit van leidingen en koppelingen is essentieel. Installatiebedrijven moeten investeren in producten die bestand zijn tegen corrosie en slijtage. Actueel is het verbod op lood- en zinkhoudende materialen in drinkwatersystemen, dat de veiligheid en gezondheid van gebruikers moet beschermen. Veiligheid en hygiëne: Hygiëne is cruciaal in publieke ruimtes, zorginstellingen en horeca. Installaties moeten zo ontworpen zijn dat ze gemakkelijk schoon te houden zijn en voldoen aan alle hygiënestandaarden. Antibacteriële materialen, gladde afwerkingen en goed geplande leidingtrajecten dragen hieraan bij. Onderhoud en service van sanitaire installaties: Een goed onderhoudsplan voorkomt storingen, lekkages en onnodige vervanging. Regelmatig onderhoud en inspectie verlengen de levensduur van installaties en zorgen voor bedrijfszekerheid, zeker bij grotere installaties in utiliteitsgebouwen.
Renovatie en trends
Badkamers: techniek en trends achter en voor de muur. Sanitair stopt niet bij techniek: ook het zichtbare deel van badkamers vraagt aandacht. Steeds meer installatiebedrijven leveren en plaatsen ook meubels, kranen en sanitair. Enkele trends: Slimme technologie: van digitale douchesystemen tot geïntegreerde verlichting. Waterbesparing: kranen en toiletten met lager verbruik. Inloopdouches: toegankelijk, onderhoudsvriendelijk en ruimtelijk. Douche-wc’s: meer hygiene, minder papiergebruik. Luxe elementen: regendouches, vrijstaande baden en designradiatoren. Minimalistisch ontwerp: strak en onderhoudsvriendelijk. Maatwerk en personalisatie: van kleur tot opstelling. Toegankelijkheid: oplossingen voor ouderen en mindervaliden. Natuurlijke materialen: hout, natuursteen en aardetinten voor warme sfeer.
Veiligheid, onderhoud en nazorg
Onderhoud en service van sanitaire installaties: Een compleet veilig plan voorkomt storingen en blootstelling aan stank. Direct handelen is verstandig bij zichtbare lekkage, schimmel die terugkomt of een vloer die veert; dat zijn signalen dat er achter de tegels al iets misgaat. Een complete badkamerrenovatie kan door als je drie dingen op orde hebt: vochtbeheersing, elektrische veiligheid en bouwkundige ondergrond. Waterdichting natte zones: kimband, manchetten, afdichtlaag. Ventilatie faalt vaak door te weinig capaciteit of doordat er geen toevoer is, waardoor afzuiging niet doorpakt. Een praktische richtwaarde is 50-75 m³/uur, maar zonder kier/rooster blijft het alsnog klam. Smart home technologie kan een grote rol spelen in een badkamerrenovatie door het toevoegen van slimme verlichting, thermostaten en waterbesparende systemen. De juiste diameter van een afvoer bepaalt de efficiëntie en betrouwbaarheid van je sanitaire installatie. Als professional weet je dat een verkeerde keuze leidt tot verstoppingen, geluidsoverlast en kostbare herstelwerkzaamheden. Een goed gedimensioneerd afvoersysteem met hoogwaardige componenten bespaart je opdrachtgever jarenlang onderhoudskosten en voorkomt reputatieschade door terugkerende problemen.
Praktisch plan en kostenbepaling
Een tweede beslismoment: stop met bestellen als je budget alleen “sanitair + tegels” dekt. Reken minimaal 20-35% van je totale budget voor werk dat je straks niet ziet (ondergrond, installaties, waterdichting, ventilatie). Een herkenbaar scenario: een jaren-70 eengezinswoning in Delft met een badkamer van 2,1 × 2,4 meter en een houten verdiepingsvloer. In de winter beslaan de spiegels lang en ruik je na het douchen nog uren vocht, terwijl de mechanische afzuiging alleen via een oud ventiel werkt. Een logische aanpak is dan eerst de vloeropbouw en stijfheid beoordelen, ventilatie op capaciteit brengen (bijvoorbeeld 50-75 m³/uur als richtwaarde), en pas daarna de drainpositie en waterdichting uitwerken met kimband en manchetten.
Verleggen van leidingen of herstel van ondergrond kan extra dagen toevoegen. Een standaard renovatie duurt vaak 1-3 weken, vooral door droogtijden en afstemming tussen installaties en afwerking. Een volledige badkamerrenovatie draait uiteindelijk om rust: je wilt douchen zonder nadenken over lekkage, elektra of schimmel. Een nieuwbouw of renovatieplan kan een hydraulische berekening vereisen bij complexere installaties met meerdere verdiepingen of commerciële toepassingen. Als jij graag zelf afwerkt, kan dat prima, zolang de “onzichtbare” laag eerst klopt. Voorkomen begint met controleren op drie momenten: vóór je dichtzet, tijdens waterdichting, en bij de eindtest. Een douchehoek met drie doorvoeren heeft meer risico dan een vlakke wand. Ventilatie wordt regelmatig “op papier” goed gevonden, maar in de ruimte zelf blijft het vochtig omdat er geen toevoer is. Afzuigen zonder toevoer is als drinken met een rietje in een dicht blikje: het stopt snel.
Ons watersysteem werkt té goed
Samenvatting en checklists
- Controleer de afstand van het laagste aansluitpunt tot kruin straat bij flinke regenbuien.
- Zorg voor juiste vullingsgraad en diameter per toestel volgens NTR 3216.
- Alle toestellen met sifon en voldoende waterslot (minimaal 5 cm) aansluiten.
- Excentrische verloopstukken gebruiken bij dia overgang, met juiste oriëntatie van bovenkant.
- Voorzieningen treffen om lucht te laten stromen en sifons niet leeg te zuigen.
- Hoofdafvoer en standleiding correct dimensioneren en beluchten.
- Installaties ontwerp- en bouwbesluitconform uitvoeren en controleren op lucht, afschot en bereikbaarheid.
- Bij renovatie rekening houden met duurzaamheid en slimme technieken.
Klantgericht advies en dienstverlening
Bij Bouwmaat begrijpen we dat jouw naam staat voor vakmanschap en betrouwbaarheid. Of je nu werkt aan een renovatieproject, nieuwbouw of een commerciële installatie - met de juiste diameter en professionele uitvoering leg je de basis voor een probleemloze installatie. Heb je vragen over dit onderwerp of wil je persoonlijk advies van onze specialisten? Ons team staat klaar om je te helpen met vakkundig advies op maat. Wil je weten hoe je in jouw situatie de optimale plaatsing van afvoer en aanvoer bepaalt voor jouw nieuwe badkamer?
Veelgestelde vragen en extra aandachtspunten
- Hoe weet je waar je de afvoer en aanvoer het beste kunt plaatsen in je nieuwe badkamer?
- Welke regels en richtlijnen gelden voor de plaatsing van afvoeren en waterleidingen in de badkamer?
- Een nieuwe badkamer creëren begint altijd met het correct plaatsen van de afvoer en aanvoer. Dit is de basis voor comfort, gemak, én een storingsvrije werking van je sanitaire installaties.
tags: #bouwvoorschrift #waterafvoer #badkamer