Asbest: gezondheidseffecten, verspreiding en procedures bij incidenten in Lisse en omgeving

Asbest is een mineraal dat bestaat uit kleine vezels. Het werd vooral tussen 1940 en 1970 gebruikt als bouwmateriaal. Het materiaal was populair omdat het goed tegen hitte kan, isoleert en sterk is. Asbest kan in verschillende vormen voorkomen, zoals asbestcement, spuitasbest, en losse isolatielagen. Het is een kankerverwekkende stof en het inademen van losse vezels kan kanker veroorzaken, waaronder longkanker en mesothelioom (long- of buikvlieskanker).

Waarom asbest een gezondheidsrisico vormt en wanneer dit verandert

Asbest is bestand tegen zeer hoge temperaturen en sterke krachten. Het bindmateriaal kan bij incidenten zwaar beschadigd raken en het verbrandt of versplintert tot kleine stukjes. Asbest verandert pas boven de 1200 °C van structuur, maar tijdens branden bereiken gebouwen zelden zulke temperaturen. Na circa 1 uur brand kan de temperatuur ongeveer 925 °C bedragen. Desondanks wordt aangeraden om rook en asbestdeeltjes te vermijden omdat blootstelling gezondheidsrisico’s kan opleveren.

Huidige standpunten en zorgplicht

In artikel 1.6 van de Omgevingswet is de zorgplicht genoemd: Een ieder draagt voldoende zorg voor de fysieke leefomgeving. Het opruimen van asbesthoudende resten, vrijgekomen door stormschade, vandalisme en illegale sloop, kan praktisch veel moeite kosten en lijkt vaak op het opruimen na een asbestbrand. De eigenaar van het terrein (de opstalbezitter) waar het incident plaatsvond, is meestal verantwoordelijk voor verwijdering van asbest op het terrein en in de omgeving. Afhankelijk van de situatie kan het bevoegd gezag ook het initiatief tot verwijdering nemen.

Rechtspositie en toezicht

De Hoge Raad heeft in diverse uitspraken bepaald dat een opstalbezitter in beginsel geen verplichting heeft om een asbestdak te verwijderen, aangezien het bezit van een asbestdak niet onrechtmatig jegens derden is en geen gebrek vormt. Een brand verandert hier niets aan, tenzij het een bijzonder brandgevoelige loods betreft, wat niet voorshands aannemelijk is. In bedrijfsmatige situaties kan mogelijk worden opgetreden op basis van hoofdstuk 17 van de Wet milieubeheer, die gericht is op preventie van milieuschade en door de overheid geïnduceerde kostenvergoeding bij veroorzaking van schade.

Regelgeving en handvatten voor verantwoord optreden

Het toezicht en de aanpak van asbestincidenten worden ondersteund door Handreiking aanpak asbestincidenten werkversie 1.1 en de bijbehorende bestuurlijke oplegger 1.1. De Brancherichtlijn Brandweeroptreden bij asbestincidenten en de publicatie Brandweeroptreden bij asbestincidenten zijn ontwikkeld om brandweeroptreden te stroomlijnen. Het Instituut Fysieke Veiligheid (IFV), tegenwoordig het NIPV, heeft deze handreiking ontwikkeld met multidisciplinaire input van Brandweer Nederland, GGD GHOR Nederland, Nationale Politie, RIVM en andere partners. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) vindt deze handreiking van groot belang voor effectief gezamenlijk optreden.

Wat te doen bij een asbestincident in de buurt

Wat moet je doen als er een asbestbrand in de buurt is? Ga naar binnen, sluit ramen en deuren en schakel het ventilatiesysteem uit. Help mensen in jouw omgeving om uit de rook te blijven. De rook kan asbestvezels en asbestresten bevatten, dus blijf uit de rook en vermijd inademing in en rondom je woning. De wind kan de rook verspreiden, dus wees alert op rookontwikkeling en volg officiële berichten.

Herkennen en meten van asbest

Alleen een laboratorium kan met 100% zekerheid vaststellen of een materiaal asbest bevat. Asbest is ook niet op kleur te herkennen. Producten en gebouwen geproduceerd na 1993 bevatten geen asbest, omdat het gebruik van asbest sinds dat jaar verboden is. Vaak gaat het om asbestcement in vlakke platen, gevelplaten met coating, schoorstenen, luchtkanalen, bloembakken, standleidingen, golfplaten, dakgoten en regenpijpen.

Gebouwen van voor 1994 kunnen asbest bevatten. Als niet zwart op wit vaststaat of een object van voor 1994 volledig is gesaneerd, is het object potentieel ‘asbestverdacht’. Een Adviseur Gevaarlijke Stoffen van de brandweer bepaalt of het pand asbestverdacht is. Bij verdenking kan een gecertificeerd bedrijf met een mobiel laboratorium ter plaatse komen om te onderzoeken of het daadwerkelijk asbest betreft en welk type vezels aanwezig zijn, en om te bepalen tot waar de deeltjes zijn verspreid.

Gezondheidseffecten bij inademing en handelen bij blootstelling

Inademing van asbestvezels kan leiden tot longkanker, mesothelioom en andere kankers. Velen vragen zich af of zwangere vrouwen en hun ongeboren kind extra risico lopen; hier is geen extra risico vastgesteld. De kans op aanzienlijke blootstelling bij incidentele blootstelling is klein, vooral bij korte blootstelling.

Wat te doen met besmette kleding en schoenen? Verontreinigde kleding kan worden gewassen; schoeisel moet worden schoongemaakt of buiten de woning worden gehouden. Als rooksymptomen en irritatie optreden, raadpleeg een huisarts, vooral bij bestaande luchtwegklachten.

Inademing, blootstelling en medische vervolging

Iedereen ademt van nature asbestvezels in. De totale hoeveelheid ingeademde vezels bepaalt het risico op kanker; type vezel speelt ook een rol. De kans op ernstige klachten na korte blootstelling is verwaarloosbaar klein. Niet alle mensen worden blootgesteld, en in de buitenlucht verdunt de damp nauwelijks; de blootstelling die hieruit voortvloeit is meestal beperkt.

Regionale situatie in en rondom Lisse

Na een incident kunnen asbestdeeltjes op de grond en op (museale) voorwerpen terechtkomen. Bij aanraking of kapottrappen kunnen deze deeltjes opnieuw in de lucht komen. Het gebied rondom Lisse en Sassenheim werd als getroffen gebied gemarkeerd met specifieke postcodes. Verontreiniging wordt opgespoord en gespecialiseerde bedrijven verwijderen asbest zo snel mogelijk, te beginnen met openbare wegen en daarna overige ruimten. Inwoners wordt geadviseerd om asbest niet op te rapen en schoenen buiten te houden. Het risico voor inwoners wordt als zeer klein beschouwd, maar het blijft belangrijk om contact met asbest te vermijden en niet self-cleaning te proberen.

Bij grote incidenten kan de brandweer verkeer- en gebiedsmaatregelen nemen om verspreiding tegen te gaan. Een NL-Alert kan worden verzonden om bewoners tijdig te informeren. De brand in de loods met een asbestdak werd als verloren beschouwd; rookwolken trokken richting Sassenheim, en aangrenzende panden werden nat gehouden om overslag te voorkomen. Het bedrijf dat asbest opruimt, draagt beschermende kleding vanwege directe blootstelling aan asbest. De gemeente communiceert het vervolgtraject en de planning voor reiniging aan inwoners.

Watertaken voor bewoners en huursituaties

Als huurder kun je asbest in huis tegenkomen; het is cruciaal om kalm te blijven en geen overhaaste beslissingen te nemen. Laat asbest verwijderen door gecertificeerde bedrijven; zelf verwijderen kan extra gezondheidsrisico’s opleveren, vooral bij beschadigd materiaal. Voor niet-hechtgebonden asbest in de buitenlucht geldt extra voorzichtigheid: laat definitieve verwijdering over aan experts. Hemelkanten en daken met asbest dienen regelmatig te worden geïnspecteerd, en het verwijderen van asbestdaken wordt aanbevolen om toekomstige risico’s te beperken. Bij renovaties of ingrepen in woningen gebouwd voor 1994 kan asbest aanwezig zijn, en laten onderzoeken door asbestinventarisatiebedrijven wordt aangeraden. Voor monumentale gebouwen geldt dat de gemeente kan adviseren over vergunningen en sanering bij restauratiewerkzaamheden.

Bescherming van dieren en publieke ruimte

Voor dieren in het getroffen gebied geldt het advies om ze binnen te houden totdat duidelijk is dat het gebied veilig is. Dieren buiten houden is mogelijk zodra de gemeente meldt dat het gebied schoon is. Bij aanwezigheid van asbest in bodem aantallen geldt dat de kans op ziekten extreem klein is, maar alle mogelijk vrijgekomen vezels moeten worden opgeruimd. Bodemvervuiling met asbest vereist afstemming met GGD en lokale autoriteiten voor de passende opvolging.

Verantwoordelijkheden bij sanering en verwijdering

Asbestverwijdering is onder strikte regelgeving aan gecertificeerde bedrijven gebonden. Als de werkzaamheden de monumentale waarde van een pand raken, dient contact opgenomen te worden met de gemeente voor vergunningen en afweging. Voor sandering of verwijdering in de context van branden geldt dat het uitgebreide werk vergt en zorgvuldige afstemming vereist tussen alle betrokken partijen.

• Bij verdenking of detectie: laat een gecertificeerd asbestbedrijf ter plaatse komen voor inspectie en mogelijk laboratoriumanalyse.
• Verwijdering van niet-hechtgebonden asbest moet professioneel gebeuren; zelf verwijderen verhoogt gezondheidsrisico’s.
• In geval van brand: sluit ramen en deuren, schakel ventilatie uit en volg officiële berichtgeving via NL-Alerts en gemeenten.

tags: #brand #lisse #vandaag #asbest