Je ontdekt een hommelnest in je muur omdat er heel veel hommels af- en aan vliegen. De vraag die zich dan direct voor doet is: Moet ik dit hommelnest weg laten halen? Het beste antwoord op deze vraag is ‘nee’. Hommels zijn in de kern vriendelijke beesten en richten (ook in je spouwmuur) geen schade aan. Bovendien zijn ze erg nuttig bij de bestuiving van planten.
Hommelnest in onze spouwmuur
Vlak naast onze voordeur bevindt zich een opening in de buitenmuur naar de spouw. Bedoeld om vocht dat in de muur zit de kans te geven om naar buiten te gaan. Al enige tijd is het hier een af- en aanvliegen van hommels. Aan zijn grote witte achterste te zien, onmiskenbaar de algemeen voorkomende aardhommel (Bombus terrestris).
Hommels zijn geen wespen. In tegenstelling tot wespen heb je nooit last van hommels als je buiten op je terras zoetigheid zit te nuttigen. Ze kunnen wel degelijk steken, maar als je ze niet verstoort is er helemaal niets aan de hand en gaan ze lekker hun eigen gang. Overigens zijn het alleen de werksters (ca 20-25 mm) die steken. De mannetjes (ca 15 mm), ook wel darren genoemd, kunnen dat niet.
Het hommelnest kan wel eens op een vervelende plek zitten, bijvoorbeeld in een hol aan de rand van een gazon, waar vaak kinderen spelen. Verhuizen (van het hommelnest, uiteraard), is dan de beste optie. De hommels keren niet terug naar de oude locatie, maar oriënteren zich direct op de nieuwe. Er is altijd wel een plaatselijke imker die hier een handje bij wil helpen. Bijna alle informatie over hommels die je googelt maken melding van het feit dat de hommel een beschermde diersoort is. Ik kan de hommel niet vinden op de lijst van beschermde soorten die hoort bij de Flora en Faunawet. Dus volgens mij mag het verplaatsen of eventueel verdelgen van een hommelnest dat echt in de weg zit, wettelijk gezien.
Opkomst en ondergang van het nest
Van maart tot half mei zoekt een vrijvliegende koningin een geschikte nestruimte om een nieuwe kolonie te beginnen. Verlaten holen in de grond, nestkasjes (het liefst met het vogelnest van vorig jaar er nog in) en dus ook spouwmuren zijn geschikt. De aardhommel houdt het het liefst dichtbij de grond. Eenmaal een geschikte plek gevonden maakt ze van nectar en stuifmeel het nest dat uit was bestaat. In ieder compartiment legt ze circa tien eitjes. Zo worden de eerste werkster geboren en gaat door totdat de kolonie tussen de 40 en 80 werksters omvat. Later in het seizoen gaat de koningin over tot het leggen van onbevruchte eitjes, waar de darren uit voortkomen. De laatste heroïsche daad is het zorgen voor nieuwe koninginnen.
Als dat gebeurd is en de darren uitgevlogen zijn, gaan de werksters ook eitjes leggen. De koningin voelt zich in haar positie als alleenheerser bedreigd en zal proberen dit te verstoren en deze eitjes op te eten. Uiteindelijk gaat het koninkrijk ten gronde. De jonge koninginnen vliegen ook uit en ontmoeten een dar voor een romantisch moment en zoeken daarna een plek om de winter door te komen om het volgend jaar zelf een kolonie te starten. De werksters sterven van ouderdom evenals de uitgewoonde en zo goed als kale oude koningin. Het is eind juli/begin augustus geworden. Het eens zo florerende hommelnest is ten onder gegaan.
Wil je volgend jaar geen hommelnest meer terug in de spouwplaats dan een speciaal roostertje (verkrijgbaar bij iedere bouwmarkt) of maak de nestkast goed schoon. Wil je het hommelnest toch echt kwijt, dan kun je contact opnemen met een imker in je buurt. Mogelijk kan de imker het nest voor je verplaatsen. Hou er rekening mee dat het verplaatsen van een hommelnest vrij lastig is, vooral als het zich in de grond bevindt. Een vogelnestkast kan vaak wel gemakkelijk verplaatst worden; verplaats hiervoor de nestkast maximaal 50 centimeter per dag van de oude locatie, tot je het ver genoeg weg vind hangen.
Een hommelnest zit meestal maar één seizoen op een bepaalde plek. In het najaar raakt het nest leeg en verdwijnen de hommels. Diezelfde plek zal het volgende seizoen niet opnieuw gebruikt worden.
Hommels zijn geen wespen
Hommels zijn interessante insecten. Wil je er wat meer over weten en ze kunnen herkennen? Bestel dan de Minigids Hommels en Bijen, je herkent dan meteen de wilde bijen. Je kunt je kennis verdiepen met de Veldgids Hommels van de KNNV. Op 7 april 2016 was er een leerzame aflevering van het NPO programma De Kennis van Nu over wilde bijen en hommels.
Bescherming en handelen
LET OP! Een ongediertebestrijder inschakelen kan alleen als hommels of een hommelnest ERNSTIGE overlast veroorzaakt. Hommels worden soms verward met bijen of wespen. Waar wespen bekend staan om hun agressieve karakter is de hommel een heel aaibaar en vriendelijk insect. Door het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de landbouw en het verdwijnen van de natuurlijke habitat heeft de hommel het moeilijk. Steeds vaker wordt dit nuttige dier gedwongen om zijn nest in de bebouwde omgeving te bouwen. Eigenlijk is dat geen probleem.
Hommels hebben niet, zoals wespen, de neiging om de hele tijd rond je hoofd te zoemen. Ze proberen ook niet de zoetigheid van tafel te eten. En ze zijn al helemaal niet agressief. Steken doen hommels eigenlijk nooit, tenzij ze zich echt in het nauw gedreven voelen. Dat komt echter zelden voor. Alleen wanneer het hommelnest, bijvoorbeeld in de spouwmuur zit kan het wenselijk zijn actie te ondernemen. Bijvoorbeeld omdat de uitvliegopening precies uitkomt op je terras en je dus recht in de vliegroute zit. Of vlakbij de voordeur.
Omdat de hommel met uitsterven wordt bedreigd, is het echter verboden om hommels te doden. Wel kun je ervoor kiezen om een hommelnest te laten verplaatsen. Het is niet aan te raden om dit zelf te doen, aangezien het verhuizen van een nest net die uitzonderlijke situatie kan zijn waarbij de hommel zich genoodzaakt ziet zich te verdedigen. Laat het verplaatsen van het nest altijd over aan een deskundige, bijvoorbeeld een imker. Het verplaatsen van een hommelnest laat je het beste doen door iemand met verstand van hommels. Iemand die weet hoe je een nest verplaatst zonder het dier schade toe te brengen.
Hommels zijn niet agressief. Als de ingang van het hommelnest vlak bij een deur of raam zit, kun je bijvoorbeeld een hor plaatsen. Als de aanvliegroute van een nest een tuinpad kruist, bestaat de kans dat een opstijgende hommel per ongeluk tegen je opvliegt. Dat kun je als storend ervaren of spannend vinden. Een oplossing voor dit probleem is een emmer over de ingang van het nest te plaatsen. Snijd aan één kant van de emmer een flink rond gat uit de rand, zodat de hommels er gemakkelijk doorheen kunnen vliegen. Als je een steen op de emmer legt, voorkom je dat deze omwaait. De opening laat je wijzen naar de kant waar je het minste last hebt van de uitvliegende hommels. Eventueel kun je in de buurt van de opening ook nog een pot met lavendel neerzetten. De hommels zullen dan al gauw die kant op vliegen omdat ze daar nectar en stuifmeel kunnen halen.
Is een hommelnest schadelijk voor je muur?
Hommels (vooral Steenhommels en Aardhommels) vestigen zich graag in een spouwmuur. Een ruimte in een spouwmuur kan precies groot genoeg zijn voor een bescheiden hommelvolk. Hommels brengen geen schade aan de constructie of isolatie van huizen. Ze nestelen alleen in een holte die er al is. Je zult verder niets van de hommels merken: geen onaangename geuren of ongedierte.
Wil je in de toekomst toch geen hommels meer in de spouwmuur wacht dan tot het najaar als alle hommels zijn uitgevlogen en plaats dan 'bijenbekjes' in de ventilatie-openingen. Deze roosters voorkomen dat hommels naar binnen kunnen. Je kunt ze bij bouwmarkten en via het internet kopen. Wil je het hommelnest toch echt kwijt, dan kun je contact opnemen met een imker in je buurt. Mogelijk kan de imker het nest voor je verplaatsen. Hou er rekening mee dat het verplaatsen van een hommelnest vrij lastig is, vooral als het zich in de grond bevindt.
Wat als je last hebt maar niet wilt verwijderen?
Overlast? Wat moet je doen als je toch erg veel last hebt van een hommelnest, bijvoorbeeld als de hommels steeds je huis binnen vliegen. Als de ingang van het hommelnest vlak bij een deur of raam zit, kun je bijvoorbeeld een hor plaatsen. Als de aanvliegroute van een nest een tuinpad kruist, bestaat de kans dat een opstijgende hommel per ongeluk tegen je opvliegt. Een oplossing is een emmer over de ingang te plaatsen met een gat aan de zijkant waar de hommels doorheen kunnen vliegen. Een steen erop zodat het niet omwaait. Plaats ook een geurige attractie zoals lavendel om de hommels in een gewenste richting te sturen.
Een imker kan meestal helpen bij verplaatsing of advies. Een nest in de spouwmuur kan lastig zijn; laat de verplaatsing over aan een deskundige. Een nest in een tuinhuis of vogelnestkast kan soms makkelijker verplaatst worden met minimale schade aan de omgeving.
Statistieken en soorten
Van de 29 soorten hommels in Nederland komen 17 op de Rode Lijst voor, wat betekent dat sommige soorten bedreigd of kwetsbaar zijn. Voorbeelden van algemeen voorkomende soorten zijn de Aardhommel, Akkerhommel, Weidehommel, Tuinhommel en Boomhommel. Er bestaan verschillende nestplaatsen: ondergronds, in holle bomen of spouwmuren, en sommige soorten geven de voorkeur aan nestkasten met oud mezennest erin.
| Onderwerp | Essentie |
|---|---|
| Bescherming | Hommels zijn beschermd; doden is verboden; verdragen of verplaatsen mogelijk via een imker |
| Nestlocaties | Spouwmuur, onder dakbeschot, muizenholen, holle bomen, nestkasten |
| Voedsel en gedrag | Nuttig bij bestuiving; steken zeldzaam; nestgedrag seizoensgebonden |
| Preventie | Ventilatieopeningen afsluiten met bijenbekjes; horren bij ingangen; emmertechniek |
Praktische samenvatting
Hoofdboodschap: laat een hommelnest in de spouw vaak met rust; het veroorzaakt zelden schade en is nuttig. Verplaatsing via een imker is een lastige maar mogelijke optie wanneer er serieus gevaar of overlast is. Gebruik preventieve maatregelen zoals ventilatieroosters met bescherming en horren bij deuren/ramen om toekomstige overlast te voorkomen.