Houten vloeren zijn van alle tijden. Zowel vloeren van massief houten planken als parketvloeren worden al eeuwen toegepast. In dit artikel combineren we historische toelichtingen met moderne inzichten over massieve en samengestelde vloeren, met speciale aandacht voor Bruynzeel als een prominente naam in de Nederlandse parketindustrie.
Van massief naaldhout tot parket: de evolutie van de houten vloer
De simpelste variant is een houten vloer van massief naaldhout, ook wel withoutvloer genoemd. Deze werd ook in de twintigste eeuw nog vaak gelegd, als ondervloer of als dekvloer. De houten planken van deze vloeren waren geschaafd en aan beide zijden voorzien van een mes en groef; zogeheten geschaafde en geploegde delen. Indien goed gelegd kon hiermee een vlakke en dichte houten vloer worden verkregen die licht veerde en goed warmte isoleerde. Met een was of kleurbeits kon de vloer worden gekleurd en tegelijkertijd worden beschermd tegen slijtage. Tot en met de jaren vijftig werden veel van deze massief naaldhouten vloeren gelegd. Daarna liep het gebruik ervan terug en kwamen de parketten op.
De functie van naaldhouten vloerdelen verschoof naar de ondervloer. In de jaren zeventig kwam het underlayment op de markt, een negentien millimeter spaanplaten constructieplaat die met mes en groef gemakkelijk op de balklaag kon worden gemonteerd. Dit verving grotendeels het gebruik van naaldhouten ondervloeren. In de twintigste eeuw konden steeds meer mensen het zich veroorloven parket te laten leggen. Door meer machinale en gestandaardiseerde productiemethoden en de algemene welvaartsstijging werden parketten niet langer alleen aangebracht in kastelen, paleizen en landhuizen, maar ook in kantoren, kerken, fabrieken, woonhuizen en flats.
Met een groot scala aan houtsoorten en legpatronen konden veel verschillende designs worden gelegd. Veelgebruikte patronen waren het strokenparket, de visgraat of simpele panelen, maar de patronen konden zo complex worden als de opdrachtgever zich kon veroorloven. Men kon kiezen uit een grote diversiteit aan hardhoutsoorten, elk met zijn eigen kleur en karakter: eiken (Frans en Oost-Europees), teak, iroko, mahonie, afzelia, peroba de campos, yang, wengé, yarrah en bangkiray. Vrijwel al het vloerhout moest worden geïmporteerd.
Van triplex tot hardboard: goedkope alternatieven en ingrepen in de markt
Toen eind jaren dertig de internationale houthandel stokte, viel men terug op houtbesparende materialen als triplex en hardboards, al dan niet bekleed met een dunne laag hardhout fineer. Zo leverde de firma Van Epen in Amsterdam Walvisply vloerplaten, een in 1948 op de markt gekomen gefineerd triplexparket. Dit waren goedkope vloeren die (deels) werden gemaakt van afvalstroken van triplex- en deurenfabrieken en gemakkelijk konden worden geplaatst en herplaatst. In deze periode werden ook gefineerde multiplex platen van Rowi, Plastwood en Trivlor en (gefineerde) hardboardplaten van onder meer Masonite als dekvloer gebruikt. Naast normale hardboard platen werden er super/ultrahardboard tegelvloeren gemaakt. Dit waren met lijnolie geïmpregneerde hardboard tegels, die tot een zeer hoge dichtheid waren geperst en daardoor slijtvaster waren. Ten opzichte van hardhout waren de vloeren van multiplex en hardboard echter sterk onderhevig aan slijtage.
Toen eind jaren veertig de internationale handel in hardhout zich herstelde en er weer parketten konden worden gemaakt, stapte men dan ook snel daar op over. Zo leverde de Houtbedrijf Doetinchem Indra-Mosa parketten, die op ruw beton of estrich-dekvloeren konden worden gelegd. Als gevolg van de zich snel ontwikkelende woningbouw waren er medio jaren vijftig meerdere bedrijven die op relatief grote schaal vloeren produceerden. Marktleiders waren Bruynzeel in Zaandam en Aug. Lachappelle Parketfabrieken in Breda, maar ook Vloerenfabriek Nanninga in Winneweer, Van Epen en Co. in Amsterdam en Conijn in Alkmaar produceerden parketten. Hierdoor ontstond al snel een grote diversiteit aan opties: van traditionele strokenvloeren en blokparketten tot met hardhout gefineerde triplexparketten.
Multiplank en massief: wat is wat?
Het was langer populair om houten vloeren te kiezen die niet puur massief zijn. De massief eiken houten vloer bestaat uit 100% puur eiken en planken uit één stuk natuurlijk hout. Dit type vloer is stevig maar wordt sterk beïnvloed door vocht en temperatuurverschillen en is vaak duur. Een modern alternatief is de multiplankvloer, opgebouwd uit twee houtlagen die kruislings zijn verlijmd, met een toplaag van massief hout. De onderlaag is meestal multiplex, vaak berkenplex. Net als bij massief eiken parket biedt een multiplankvloer veel variatie: knoesten, nerven, kleurverschil en patronen zijn in ruime mate aanpasbaar. Doordat de bovenste laag van de vloer uit massief hout bestaat maar de onderlaag uit multiplex, is er aanzienlijk minder houtgebruik en een betere milieubelasting.
Met een multiplankvloer kun je dezelfde elegantie en duurzaamheid bereiken als bij massief eiken, maar tegen een lagere kost en met betere stabiliteit bij werking. Voor wie graag een visgraat- of andere patroonpatronen wil leggen, biedt multiplank veel flexibiliteit: van patroonkeuzes tot lengte/ breedte en legpatronen zoals visgraat of blokken. Het gebruik van multiplank in combinatie met moderne afwerkingen maakt het een volwaardig alternatief voor massief parket, met voordeel voor prijsbewuste consumenten en voor het milieu.
Bruynzeel en de markt van parket en laminaat
Vanaf eind jaren tachtig kwamen verschillende fabrieken met laminaatvloeren, bestaand uit een MDF onderlaag met een melamine toplaag. Vroege voorbeelden hiervan waren de watervaste laminaten Floorkett A en B van Interholz in Tolbert en de Rowica 3000 van Rowi parket. De populariteit van laminaat was onder meer te danken aan het feit dat het gemakkelijk te leggen is door het kliksysteem, waardoor doe-het-zelvers ermee uit de voeten kunnen. Bruynzeel en andere aanbieders boden laminaat varianten aan die gericht waren op duurzaamheid, onderhoudsgemak en gelijkblijvende waterbestendigheid.
Een massieve houten vloer blijft in de collectie van Bruynzeel en verwante aanbieders vooral geliefd bij wie de langetermijnpatronen en de warmte van echt hout willen ervaren. Een lamelparketvloer, met meerdere lagen en een toplaag van massief eiken, biedt een compromis: minder werk en onderhoud, maar toch de look en feel van echt hout. Voor wie een vloer kiest voor vloerverwarming zijn er tegenwoordig varianten met massieve toplaag die voldoende stabiliteit beloven. Het onderscheid blijft echter: massieve houtvloeren bestaan uit planken uit één stuk, terwijl lamel- of multiplankvloeren bestaan uit meerdere lagen die samen een sterk en stabiel geheel vormen.
Praktische overwegingen bij leggen en onderhoud
Bij het leggen van een vloer spelen velen factoren mee: acclimatisatie van de vloer in de ruimte, de ondervloer, en speling tussen muur en vloer om werking te minimaliseren. Een belangrijke tip uit de discussies is om de vloer minimaal 48 uur, of beter enkele weken, te laten acclimatiseren voordat hij geplaatst wordt. Bij lijmwerk dient de ondergrond vlak en egaal te zijn; bij lijmloze systemen is een stabiele ondervloer cruciaal om kiervorming en omhoogkomende hoeken te voorkomen. Daarnaast is zaagverlies bij het uitrekenen van benodigde oppervlakte altijd aanwezig; bij rechthoekige ruimten wordt circa 5% zaagverlies verwacht, bij ruimten met schuine hoeken kan dit oplopen tot circa 10%.
Andere veelgemaakte fouten zijn het niet lezen van specifieke leginstructies per product en het verkeerd toepassen van verbindingen bij verschillende systemen zoals Visgraat Laminaat of specifieke kliksystemen. Voor complexe legpatronen kan het verstandig zijn een specialist in te schakelen, zeker bij grote en dure investeringen zoals parket in visgraatverband, die meestal verlijmd op de ondergrond vereist. Voor minder complexe gevallen kan een ervaren doe-het-zelver met duidelijke instructies en de juiste gereedschappen een mooie vloer realiseren.
Samenvattende overwegingen: massief vs. multiplank vs. laminaat
- Massieve houten vloer bestaat uit planken van één stuk hout, heeft authentieke uitstraling en lange levensduur, maar is gevoelig voor vocht en temperatuurverschillen en vaak duurder.
- Multiplankvloer combineert een massieve toplaag met een multiplex onderlaag, biedt betere stabiliteit, minder houtgebruik, en is milieuvriendelijker; geschikt voor vloerverwarming.
- Laminaat is een kosten- en onderhoudsarme optie, met een MDF- of HDF- onderlaag en een decoratieve toplaag; eenvoudig te leggen maar geen echt houtgevoel.
- Bruynzeel biedt zowel parket als laminaatvarianten en heeft een geschiedenis in de ontwikkeling van Nederlandse vloeren, met aandacht voor leggemak, duurzaamheid en design.
- Leg- en onderhoudsadviezen benadrukken acclimatisatie, correcte ondervloeren, voldoende speling, en naleving van instructies per type product.
Typische achtergronden van patroonzoomen bij parket
Veelgebruikte patronen zoals strokenparket, visgraat en simpele panelen blijven populair door hun tijdloze uitstraling en afwerking. De patronen kunnen zo complex worden als de opdrachtgever zich kan veroorloven, zeker in het verleden toen massieve soorten en gepatineerde afwerkingen een statussymbool waren. Tegenwoordig bieden multiplankopties dezelfde visuele impact met verbeterde stabiliteit en vaak lagere kosten.
Tot slot willen we benadrukken dat de keuze tussen massief, multiplank of laminaat sterk afhangt van toepassing, onderhoudsbereidheid, budget en gewenste uitstraling. Voor liefhebbers van authentiek hout, warmte en lange levensduur blijft massief hout een aantrekkelijke optie, terwijl multiplank een duurzaam en milieuvriendelijk alternatief biedt met veel ontwerpmogelijkheden. Laminaat biedt praktische voordelen voor drukke huishoudens en snelle installatie.