Welke mortel je moet gebruiken, hangt af van de klus. Voor palen of kleine snelle plaatsingsklussen gebruik je snelbeton. Voor een cementdekvloer gebruik je zandcement. Mortel wordt ook wel specie genoemd. Het is een mengsel van bindmiddel, toeslagstof en water. Het bindmiddel is vaak cement, kalk of een combinatie daarvan. De toeslagstof is meestal zand. Zo kies je snel de juiste mortel voor jouw klus.
Overzicht van morteltypen en hun toepassing
Clausule: Klus Welke mortel? Gebruik muur metselen met baksteen of betonsteen. Metselmortel Voor metselwerk met normale voegbreedte. Cellenbeton of lijmblokken verlijmen. Lijmmortel Voor dunne voegen tussen maatvaste blokken. Metselwerk afvoegen. Voegmortel Voor het vullen en afwerken van voegen. Betonvloer, poer of fundering maken. Betonmortel Voor betonklussen met cement, zand en grind. Paal, hekwerk of pergola vastzetten. Snelbetonmortel Voor kleine klussen waarbij snelle verharding nodig is. Ruimte onder een voetplaat of constructie volgieten. Gietmortel Voor aangieten, ondergieten en het vullen van ruimten. Constructie of prefab element handmatig ondersabelen. Ondersabelingsmortel Voor aardvochtig ondersabelen onder staal- en betonconstructies. Cementdekvloer maken. Zandcement Voor dekvloeren en vlakke cementgebonden afwerklagen. Kleine renovatie met meerdere toepassingen. 4-in-1 mortel Voor de toepassingen die op de verpakking staan. Reparatiemortel Voor plaatselijke reparaties aan beton of steenachtige ondergronden. Barbecue, vuurplaats of haard metselen. Vuurvaste mortel Voor toepassingen met hoge temperaturen.
Mortel, specie en beton: wat is het verschil? Mortel en specie worden vaak door elkaar gebruikt. Betonmortel bevat naast cement, zand en water ook grind. Daardoor is beton geschikt voor grotere en zwaardere constructies, zoals vloeren, funderingen en poeren. Gebruik niet automatisch metselmortel voor elk blok. Materiaal Veelgebruikte mortel Let op Baksteen Metselmortel Kies mortel passend bij steen, toepassing en voegbreedte. Betonblok of betonsteen Metselmortel of lijmmortel volgens productvoorschrift. Gebruik bij maatvaste lijmblokken geen gewone dikke metselvoeg. Cellenbetonblok Ytong lijm of cellenbetonlijm. Cellenbeton wordt vaak met dunne lijmvoeg verwerkt. Kalkzandsteen lijmblok Kalkzandsteen lijm. Gebruik lijm die bij het kalkzandsteensysteem hoort. Natuursteen Mortel die geschikt is voor de betreffende natuursteen. Let op verkleuring, vochtbelasting en productsysteem. Vuurvaste steen Vuurvaste mortel. Gebruik geen gewone cementmortel bij hoge temperaturen.
Metselmortel, lijmmortel en voegmortel: wanneer welke gebruiken?
Metselmortel gebruik je voor het metselen van stenen, betonblokken en metselwerk met een normale voegbreedte. De mortel moet goed hechten, prettig verwerken en passen bij de steen die je gebruikt. Voor standaard metselwerk kun je kiezen voor kant-en-klare metselmortel zonder kalk, metselmortel met kalk of metselcement met zand. Kalk kan de mortel soepeler maken en de waterretentie verbeteren. Een mortel zonder kalk heeft andere verwerkingseigenschappen, maar is niet automatisch sterker of geschikter voor iedere toepassing. Kies de mortel op basis van de steen, mortelklasse en toepassing.
Lijmmortel gebruik je voor maatvaste blokken die met een dunne voeg worden verwerkt. Denk aan cellenbetonblokken en kalkzandsteen lijmblokken. Gebruik hiervoor geen gewone metselmortel, tenzij de fabrikant van de blokken dit voorschrijft. Gewone metselmortel is bedoeld voor een dikkere voeg en past niet automatisch bij een lijmblokkensysteem. Bekijk hiervoor Ytong lijm of kalkzandsteen lijm.
Voegmortel gebruik je voor het vullen en afwerken van voegen in metselwerk. Bij voegmortel bepaalt men de sterkte van de voeg en de uitstraling van de muur. Wil je zelf voegmortel maken? Lees dan ook de blog over de verhouding cement en zand om te voegen.
Kalkmortel en trasmortel: trasmortel wordt gebruikt bij specifieke toepassingen, zoals traditioneel stukadoorswerk binnen, renovatie of situaties waarin een kalkgebonden mortel gewenst is. Trasmortel wordt gekozen wanneer de eigenschappen van tras belangrijk zijn voor het gekozen steen- of vloersysteem. Stem de mortel altijd af op de ondergrond, toepassing en productvoorschriften.
Mortel voor beton en constructies
Betonmortel gebruik je voor betonklussen zoals poeren, funderingen, kleine vloeren, opstorten en stevige constructies. Betonmortel bevat cement, zand, grind en water. Gebruik betonmortel wanneer je een constructieve betonmassa wilt maken. Voor grotere hoeveelheden kun je ook zelf beton samenstellen met cement, zand en grind. Bereken de hoeveelheid cement, zand en grind met de beton maken calculator.
Snelbetonmortel gebruik je wanneer de mortel snel moet verharden. Denk aan het vastzetten van palen, hekwerken, pergola’s, droogmolens, speeltoestellen of kleine tuinconstructies. Snelbetonmortel is handig bij kleine plaatsingsklussen. Gebruik snelbeton niet zomaar als vervanger voor gewone betonmortel bij grote of zwaar belaste constructies.
Reparatiemortel gebruik je voor het herstellen van beschadigingen in beton, steenachtige ondergronden of cementgebonden lagen. Denk aan gaten, afgesprongen randen of plaatselijke betonreparaties. Kies reparatiemortel op basis van de ondergrond, laagdikte, binnen- of buitengebruik en gewenste sterkte. Gebruik geen gewone metselmortel voor elke betonreparatie.
Gietmortel en ondersabelingsmortel lijken op elkaar, maar de verwerking is anders. Gietmortel gebruik je wanneer een ruimte goed gevuld moet worden door aangieten of ondergieten. Denk aan het ondergieten van constructies, installaties of verankeringen. Ondersabelingsmortel is aardvochtig en wordt handmatig stevig onder een constructie aangebracht. Denk aan het ondersabelen van staal- en betonconstructies. Gebruik deze mortels dus niet zonder meer door elkaar. Kies gietmortel als de mortel moet vloeien en ruimten moet vullen. Kies ondersabelingsmortel als je handmatig en aardvochtig moet onderstoppen.
Mortel voor vloeren en speciale toepassingen
Zandcement gebruik je voor cementdekvloeren en vlakke cementgebonden afwerklagen. Het mengsel bestaat uit cement, zand en water. Gebruik zandcement wanneer je een dekvloer of uitvlaklaag wilt maken. Let goed op laagdikte, verwerking en droogtijd. Lees ook de blog over de verhouding zand cement voor dekvloer.
Vuurvaste mortel gebruik je bij hoge temperaturen, bijvoorbeeld voor een barbecue, vuurplaats of open haard. Een gewone cementmortel is niet automatisch geschikt voor hitte. Gebruik bij hittebelaste toepassingen altijd een mortel die daarvoor bedoeld is. Controleer ook of de stenen of vuurvaste materialen geschikt zijn voor dezelfde toepassing.
4-in-1 mortel is handig voor kleinere renovaties en verbouwingen waarbij je één veelzijdige mortel wilt gebruiken. De 4-in-1 mortel is bedoeld voor metselen, stukadoren, cementdekvloeren leggen en tegels in de mortel zetten. De naam betekent niet dat de mortel voor iedere klus geschikt is. Controleer altijd of de mortel geschikt is voor jouw specifieke toepassing.
Zelf mortel mengen of kant-en-klaar kopen
Kant-en-klare mortel is de beste keuze als je snel, schoon en met constante kwaliteit wilt werken. Je hoeft alleen de juiste hoeveelheid water toe te voegen volgens de verpakking. Zelf mengen is handig bij grotere hoeveelheden of wanneer je bewust met losse cement, zand en grind werkt. Meet cement, zand en grind steeds op dezelfde manier af en voeg water geleidelijk toe. Meng je zelf metselmortel? Houd dan de mengverhouding van het gebruikte cement of metselcement aan. De juiste verhouding hangt af van het cement, de steensoort, de toepassing, de gewenste mortelklasse en de belasting. Wil je precies berekenen hoeveel metselcement en zand je nodig hebt? Gebruik dan de metselcement en zand calculator.
Hoeveel mortel heb je nodig? Hoeveel mortel je nodig hebt, hangt af van de klus. Bij metselwerk spelen steensoort, steenformaat en voegdikte een grote rol. Bij vloeren en reparaties gaat het vooral om oppervlakte, laagdikte en materiaalverlies. Let op factoren zoals steensoort en formaat, voegbreedte, laagdikte, productverbruik volgens verpakking, snijverlies en oneffenheden. Voor beton gebruik je de beton maken calculator. Voor metselwerk gebruik je de metselcement en zand calculator. Voor Ytong blokken gebruik je de Ytong blokken calculator. Voor kalkzandsteen gebruik je de kalkzandsteen calculator.
Materialen en fouten bij mortelgebruik
Mortel bestaat uit bindmiddel, toeslagstof en water. Daarnaast kunnen hulpstoffen of toevoegingen worden gebruikt. Maak onderscheid tussen grondstoffen en toevoegingen. Bindmiddelen en toeslagstoffen: Portlandcement en metselcement als bindmiddel voor cementgebonden mortels; trascement voor specifieke morteltoepassingen; Zand en grind als toeslagstoffen voor mortel en beton. Voegingen zoals cementkleurstof en polypropyleenvezels kunnen helpen om plastische krimpscheuren te beperken, maar polypropyleenvezels vervangen geen constructieve wapening wanneer die nodig is. Gebruik wapening altijd volgens de constructieve eisen van de vloer, fundering of betonconstructie.
Veelgemaakte fouten bij mortelgebruik: dezelfde mortel voor elke klus, te veel water toevoegen, mortel buiten verwerkingstijd gebruiken, niet letten op laagdikte, snelbeton gebruiken in plaats van constructieve mortel, voegmortel gebruiken als metselmortel, metselspecie voor lijmblokken, gietmortel en ondersabelingsmortel door elkaar gebruiken, geen rekening houden met vorst, regen of zon tijdens verwerking, te veel mortel tegelijk aanmaken. Vermijd deze fouten door de juiste mortelkeuze aan te houden en volgens de verpakking te werken.
Projectvoorbeelden en duurzaamheid
In Zeewolde wordt cement onder andere vervangen door geopolymeren bij wegdekken, wat leidt tot lagere CO2-footprints. In Gelderseweg, Zeewolde, is cement vervangen door bindmiddelen gebaseerd op silicium en aluminium. Ook wordt er wereldwijd gekeken naar duurzame alternatieven zoals gerecyclede cellulose in asfalt om prestaties te verbeteren. Geopolymeerbeton bevat geopolymeren als cementvervanger, waardoor het een duurzamer alternatief vormt voor traditioneel beton; het heeft minder krimp- en scheurvorming en is slijtvaster.
Tabel: Vergelijking van morteltypen
| Morteltype | Hoofdtoepassing | Belangrijkste kenmerken |
|---|---|---|
| Metselmortel | Metselwerk bij bakstenen/betonstenen | Goede hechting, voegbreedteNormaal |
| Lijmmortel | Maathvlo blokken (Dunne voeg) | Voor maatvaste blokken, dunne voeg |
| Voegmortel | Vullen/afwerken voegen | Beïnvloedt uitstraling en sterkte van voeg |
| Betonmortel | Funderingen, poeren, vloeren | cement, zand, grind, water; constructieve massa |
| Snelbetonmortel | Kleine klussen, snelle verharding | Snelle uitharding |
| Gietmortel | Aangieten/ondergieten | Vloeit ruimten vullen |
| Ondersabelingsmortel | Aardvochtig ondersabelen | Handmatige onderstoppen onder constructie |
| Zandcement | Dekvloeren, vlakke afwerklagen | cementzand-water; laagdikte en droogtijd |
| Vuurvaste mortel | Hittebestendige toepassingen | Bestand tegen hoge temperaturen |
| 4-in-1 mortel | Renovaties met meerdere toepassingen | Meerdere functies per verpakking |
Kant-en-klare mortel vs. zelf mengen
Kant-en-klare mortel bespaart tijd en zorgt voor constante kwaliteit. Zelf mengen is handig bij grotere hoeveelheden of specifieke verhoudingen. Volg de verpakking voor waterhoeveelheid en mengvolgorde. Gebruik de juiste calculators voor exacte hoeveelheden (metselcement, zand, betonmix, kalkzandsteen, Ytong blokken, etc.).