Woningcorporaties kunnen hun gebouwen renoveren en verduurzamen zonder alleen nieuwe grondstoffen te gebruiken, maar door ook bestaande grondstoffen te hergebruiken. Hoe ze dat aanpakken? Het Handboek maakt de complexiteit van het onderwerp ‘circulair renoveren’ behapbaar voor woningbouwcorporaties. Voor iedere fase van het renovatieproces zijn kennis, handvatten en voorbeelden gebundeld om woningbouwcorporaties te helpen hun verbouwingen en renovaties op een circulaire manier uit te voeren.
“Woningcorporaties bezitten 30% van de woningen in Nederland. Als je dan bedenkt dat de bouwsector verantwoordelijk is voor 40% van het grondstoffengebruik wereldwijd, 40% van het afval en 33% van de uitstoot, valt er enorm veel winst te behalen in deze sector. Om gebouwen te onderhouden, uit te breiden en energie-efficiënt te maken, worden ook veel niet hernieuwbare grondstoffen gebruikt. We hopen dat dit Handboek helpt om de renovatie en verduurzaming van woningen op een circulaire manier te doen.” In samenwerking met de TU Delft en Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions (AMS Institute) is op basis van zowel bureau- als veldresearch de procesaanpak voor woningcorporaties geformuleerd.
Inzicht en integratie van circulariteit
In elk hoofdstuk van het handboek staat een heldere uitleg over de integratie van circulariteit, in iedere processtap. Circulariteit is daarbij niet het doel, maar een middel om te komen tot een duurzame gebouwde omgeving. “We willen met dit handboek corporaties helpen om circulair renoveren in te bedden in het renovatieproces.”
“Als de focus bij renovatie en ook bij bouw uitsluitend op energiebesparing ligt, beland je uiteindelijk op een punt dat er zoveel materialen nodig zijn, dat de milieulast van de productie hiervan de milieubaten van de energiebesparing overtreft. Circulair bouwen en renoveren moet zich daarom richten op het vinden van een gezonde balans tussen energiebesparing en het inzetten van materialen.”
“In feite wordt de vraag: hoe kan ik op een zo circulair mogelijke wijze (ook) de energiedoelstellingen halen als men praat over een duurzame woning?”
Praktische aanpak en lespunten
Omgevingen evolueren naar circulair bouwen vereist openheid van klanten en testen van verschillende benaderingen. Zoek een team met de juiste knowhow en capaciteiten, klaar om te innoveren. De circulaire economie is een nieuw model voor de bouwsector, het vereist innovatie en samenwerking. Beoog een minimale ontwerp-levensduur voor de verschillende lagen van het gebouw (structuur, gevel, diensten, inrichting).
Kijk steeds naar het volledig kostenplaatje van een materiaal, product of bouw/activa voor de gehele levensduur van het project. Hou rekening met de initiële kapitaalkosten, de operationele, de onderhouds-, de reparatie- en upgradekosten tot en met het einde van de levensduur. De toeleveringsketen in de bouwsector heeft de nodige expertise om je te helpen innoveren. Communiceer wat je wil bereiken en vind de mensen en bedrijven die jouw ambitie delen. Bouw vertrouwen op.
Heb je een nieuw gebouw nodig of kan je een bestaand gebouw renoveren? Laat een uitgebreide pre-renovatie- of pre-sloop-audit uitvoeren. Zo weet je op voorhand welke materialen en producten je kan behouden en hergebruiken.
Demontabel ontwerpen en modulair bouwen
Demontabel ontwerpen is een cruciale strategie in het circulair bouwen. Het principe van circulariteit draait om hergebruik en het minimaliseren van afval. Bij demontabel ontwerpen wordt dit principe toegepast door gebouwen zo te ontwerpen dat ze gemakkelijk kunnen worden gedemonteerd en de materialen kunnen worden hergebruikt in nieuwe projecten.
Modulaire constructie vormt een essentieel onderdeel van de circulaire bouw. Ontwerp met standaardisatie in gedachte. Dit biedt een scala aan mogelijkheden voor flexibiliteit en aanpasbaarheid gedurende de levensduur van een gebouw. Dankzij modulaire constructie kunnen gebouwen eenvoudig worden aangepast aan veranderende behoeften en functies, waardoor ze langer bruikbaar blijven en de kans op sloop en afval wordt verminderd. Daarnaast kunnen de modules en componenten die uit een gebouw worden gehaald, worden hergebruikt in nieuwe projecten, waardoor de levensduur van materialen wordt verlengd.
Daarnaast kan modulaire constructie leiden tot efficiëntieverbeteringen en kostenbesparingen in het bouwproces. Het gebruik van gestandaardiseerde modules kan de bouwtijd verkorten en de bouwkosten verlagen. Een van de voordelen is dat modules off-site kunnen worden geprefabriceerd, waardoor het bouwproces efficiënter wordt en de verstoring van de bouwplaats wordt verminderd.
Samenwerking, kennis en educatie
Zoals eerder aangegeven in dit artikel is samenwerking met toeleveranciers, producenten en partners cruciaal. Het is niet mogelijk om dit alleen te bereiken; de hele bouwketen moet betrokken worden. Het is belangrijk om samen te werken met leveranciers en producenten die bereid zijn om circulaire materialen en producten te leveren. Dit omvat het verkennen van mogelijkheden om gerecyclede en hernieuwbare materialen te gebruiken, het bevorderen van de ontwikkeling van circulaire producten en het ondersteunen van innovatieve oplossingen die bijdragen aan de circulaire economie.
Het aangaan van langdurige partnerschappen en het betrekken van producenten bij het ontwerpproces kunnen leiden tot betere afstemming en optimalisatie van circulaire bouwoplossingen. Samenwerking stimuleert ook het delen van kennis, het uitwisselen van best practices en het gezamenlijk ontwikkelen van nieuwe ideeën om circulair bouwen naar een hoger niveau te tillen.
Dit brengt ons bij de vierde en laatste tip; bijscholing en educatie. Circulair bouwen vereist een verandering in de manier waarop we dingen doen en bouwen. Het is niet vanzelfsprekend dat iedereen direct over de juiste vaardigheden en kennis beschikt. Daarom is het van belang om op de hoogte te zijn van de nieuwste ontwikkelingen, technieken en innovaties op het gebied van circulair bouwen. Dit kan worden bereikt door deel te nemen aan bijscholingsprogramma’s, trainingen en workshops die gericht zijn op circulaire ontwerpstrategieën en duurzame bouwmethoden.
Door het vergaren van kennis en het ontwikkelen van vaardigheden kunnen professionals in de bouwsector de principes van circulariteit effectief integreren in hun werk. Bovendien is het belangrijk om kennis te delen en bewustwording te creëren binnen de gehele bouwsector, zodat circulair bouwen als een standaardpraktijk wordt omarmd.
Houtbouw als kern van circulaire transitie
De gebouwde omgeving staat voor een grote uitdaging: meer woningen bouwen, sneller én duurzamer. Tegelijkertijd worden grondstoffen schaarser en neemt de druk op het klimaat toe. Gelukkig zijn er mogelijkheden om anders en slimmer te bouwen, met minder afval, minder CO₂-uitstoot en meer aandacht voor gezondheid en leefbaarheid. Eén van de kansrijke oplossingen? Houtbouw.
Houtbouw wordt vaak onterecht geassocieerd met vakantiehuisjes of tijdelijke woningen. In werkelijkheid is hout een modern, veelzijdig en duurzaam bouwmateriaal. Wat zijn de voordelen? Om te beginnen is houtbouw sneller en schoner. Prefab bouwen in hout betekent minder overlast voor omwonenden, kortere bouwtijden en minder bouwafval. Daarnaast is hout een natuurlijk ademend materiaal dat bijdraagt aan een gezond binnenklimaat: het reguleert vocht, bevat minder schadelijke stoffen dan traditionele bouwmaterialen en draagt bij aan wooncomfort. En misschien wel het belangrijkste: houtbouw heeft een veel lagere milieu-impact dan beton of staal. Je bouwt niet alleen met minder CO₂-uitstoot, je slaat ook CO₂ op in de gebouwen die je neerzet.
Door deze boodschap consistent uit te dragen, neem je koudwatervrees weg en creëer je ruimte voor verbeelding. Als overheid kun je veel bereiken, maar je bouwt zelden zelf. Daarom is het essentieel om de markt mee te nemen in de circulaire transitie. Begin bij de partijen die veel bouwen of beheren: woningcorporaties, ontwikkelaars en vastgoedeigenaren.
Veel woningbouwconcepten in hout hebben hun waarde bewezen, van gestapeld tot grondgebonden, van sociale huur tot koop. Denk aan modulaire systemen, conceptwoningen en industriële prefab-producten. Deze bieden niet alleen duurzaamheid, maar ook schaalbaarheid en snelheid. Maak partijen bewust van de mogelijkheden en speel een actieve rol in het verbinden van vraag en aanbod. Organiseer een kennissessie, breng ze in contact met innovatieve bouwers, of faciliteer een inspiratiebezoek aan een houten gebouw.
De echte versnelling komt pas als houtbouw niet afhankelijk is van toeval of enthousiasme, maar verankerd wordt in beleid en uitvoeringsinstrumenten. Begin bij stedenbouwkundige plannen. Daarin kun je ruimte geven aan houtbouw door technische randvoorwaarden mee te nemen die aansluiten bij circulaire concepten. Denk aan een iets hogere verdiepingshoogte (bijvoorbeeld 30 cm extra) om ruimte te maken voor houten vloeren en installaties. Ook in aanbestedingen, gronduitgifte en prestatie-eisen voor gebiedsontwikkeling kun je sturen op circulaire bouw. Neem bijvoorbeeld criteria op rond milieu-impact, herbruikbaarheid van materialen en biobased bouw. En laat zien dat je hierop gaat toetsen.
Daarnaast kun je houtbouw expliciet benoemen in de omgevingsvisie en (omgevings-) programma’s en uitvoeringsplannen. Vergeet de interne organisatie niet. Bouw aan kennis bij collega’s in vastgoedbeheer, vergunningverlening en ruimtelijke ordening. Hout biedt een verrassend concreet en effectief startpunt om circulair te gaan bouwen. Door het verhaal actief te vertellen, anderen uit te nodigen om mee te doen en het onderwerp stevig te verankeren in beleid, kun je als ambtenaar de beweging helpen versnellen.
Praktische voorbeelden en statistieken
Woningcorporaties kunnen hun gebouwen renoveren en verduurzamen zonder alleen nieuwe grondstoffen te gebruiken, maar door ook bestaande grondstoffen te hergebruiken. Hoe ze dat aanpakken? Het Handboek maakt de complexiteit van het onderwerp ‘circulair renoveren’ behapbaar voor woningbouwcorporaties. Voor iedere fase van het renovatieproces zijn kennis, handvatten en voorbeelden gebundeld om woningbouwcorporaties te helpen hun verbouwingen en renovaties op een circulaire manier uit te voeren.
In Tilburg en Kampen zijn in 2023 winkels opgeleverd met hoge hergebruikscijfers: ruim 70% van de inventaris en ruim 60% van de bouwmaterialen hergebruikt in Tilburg, en ruim 70% inventaris en 50% bouwmaterialen in Kampen. Alle materialen en inventaris uit deze winkels zijn vastgelegd in een materialenpaspoort, zodat er 100% inzicht is in bronnen, productie en CO2-impact.
Demontabel ontwerpen, modulaire constructie en samenwerking vormen sleutelprincipes van circulair renoveren. De 7R-ladder (Reuse, Repair, Recycle) biedt richting bij het minimaliseren van afval en maximaliseren van hergebruik.
Instrumenten en monitoren
De MilieuPrestatie Gebouwen (MPG) geeft de milieubelasting aan van materialen in een gebouw. Monitoren van MPG en biobased materialen helpt bij het sturen op duurzamer bouwen. De monitor naar biobased bouwen is onderdeel van bredere ramingen en houdt rekening met materialen die CO2 opslaan of vastleggen.
Meta beschrijving en zoekwoorden
tags: #circulair #verbouwen #particulieren