Renovatie van het Koninklijk Conservatorium Brussel en Conservatoire royal de Bruxelles: geschiedenis, heden en toekomstplannen

Bij het verschijnen van dit artikel zijn alle containers uit het conservatoriumgebouw op de Regentschapstraat vertrokken. Boeken, partituren, instrumenten, meubilair,… Het oude schoolgebouw en de aanpalende woningen in de Wolstraat, waarmee het conservatorium in de loop der jaren werd uitgebreid, zijn volledig ontruimd. Al jarenlang ijveren Koninklijk Conservatorium Brussel en Conservatoire royal de Bruxelles voor de renovatie van het diverse complex aan gebouwen die allen aan vernieuwing toe zijn en niet voldoende ruimte bieden voor de activiteiten van de twee muziekscholen.

De renovatieplannen van Beliris omvatten ingrijpende veranderingen: de historische interieurs op het gelijkvloers worden in ere hersteld en ingericht voor de bibliotheek en het kenniscentrum. Voor de uitgebreide collectie van historische partituren en artefacten wordt er ondergronds een nieuwe depotruimte gecreëerd. De leeszaal van de nieuwe bibliotheek zal uitkijken over een wintertuin. De monumentale concertzaal met het orgel van Aristide Cavaillé-Coll - de grootste orgelbouwer aller tijden - en de foyers krijgen hun oorspronkelijk glorie terug. Naast de foyer wordt bovendien een patio ingericht.

Hoofdpunten van de renovatie

• In het vernieuwde gebouw komen twee nieuwe concertzalen: een kamermuziekzaal met 150 zitplaatsen en een repetitiezaal tussen de historische concertzaal en de artiestenloges.
• De drie partijen achter het project zijn NV-SA Conservatorium en drie aandeelhouders (FWB, Régie der Gebouwen en NV School Invest), Beliris als gedelegeerd bouwheer, en de studiebureaus Origin-A2RC-FVWW.
• Conservamus zet zich sinds 2007 in om de gebouwen in hun historische luister te herstellen, faciliteert de haalbaarheidsstudies en co-financiering voor het buitenschrijnwerk en bewaart het orgel tot restauratie.
• Tijdens de renovatie blijven de bibliotheekdiensten operationeel; partituren en archiefstukken worden tijdelijk ondergebracht bij KBR, MIM en het Rijksarchief te Leuven.

In aanloop van de renovaties zijn lessen georganiseerd in het bijgebouw van het Koninklijk Conservatorium Brussel op de Kleine Zavel. Tijdens de renovaties wordt Campus Kaai van de Erasmushogeschool tijdelijk de thuisbasis van de studenten Jazz, waar ze de studenten Musical vervoegen. De rijke collectie van de bibliotheek - beheerd door het CrB en de EhB met ondersteuning door Belspo - blijft raadpleegbaar of uit te lenen; deze collectie omvat partituren, briefwisseling van musici, gedrukte werken, concertprogramma’s en affiches, foto’s, geluidsdocumenten, archiefstukken en diverse voorwerpen van middeleeuwen tot heden.

Betrokkenen en samenwerking

Samen met KBR staan er tal van projecten op het programma voor de ontsluiting van de collecties. Die samenwerking heeft al concreet gestalte gekregen met de bewaargeving van het beeld van Irma Sèthe door Paul Du Bois aan de Muziekafdeling van KBR. De dienstverlening van de bibliotheek van de Conservatoria stopt niet tijdens de renovatie; partituren, archiefstukken en muziekwerken worden tijdelijk ondergebracht bij KBR, MIM en Rijksarchief te Leuven.

Beliris fungeert als bouwheer en heeft de publieke verantwoordelijkheid voor Brussel, terwijl Monument Vandekerckhove de uitvoerende aannemer is. Het ontwerpteam bestaat uit Origin Architecture & Engineering, A2RC en FVWW. Het project beoogt een combinatie van restauratie van erfgoed en bouw van moderne infrastructuur voor de twee conservatoria, een prestigieuze muziekbibliotheek en drie concertzalen.

Architectuur, erfgoed en ruimtelijke integratie

Het conservatorium ligt in het hart van Brussel en vormt een geheel waarin muziekcultuur wordt gepreserveerd, gecreëerd en publiek gemaakt. Het neorenaissance-ensemble van Jean-Pierre Cluysenaar (1872-1876), met de monumentale concertzaal en de directe werking met de Wolstraat, wordt gerestaureerd en aangepast aan hedendaagse comfort- en veiligheidsnormen. De oude herenhuizen aan de Wolstraat blijven behouden; ze worden volledig gerestaureerd en krijgen een nieuwe invulling met administratieve functies, backstagevoorzieningen en een gastenverblijf. De twee aanpalende gebouwen aan de Kleine Zavel (directeurswoning en secretariaatswoning) worden geïntegreerd in het vernieuwde complex.

De uitbreiding vervangt het latere bibliotheekgebouw en sluit aan tegen de achtergevel van het conservatorium. Hier komen masterclasslokalen, een ondergrondse bewaarplaats voor de rijke muziekcollectie en een deels ingegraven kamermuziekzaal met 150 zitplaatsen met vaste tribune en houten wandbekleding voor een verfijnde ruimte-akoestiek. Een tweede nieuw volume herbergt de repetitiezaal nabij de artiestenloges en de logistieke circulatie van de site.

Een opvallend kenmerk is de verbinding tussen Regentschapstraat en Wolstraat via een nieuwe monumentale trap die leidt naar de binnentuin en de trechteringang naar de nieuwe leslokalen. Zes tuinen in de niet-bebouwde zones brengen licht, rust en biodiversiteit, terwijl regenwater maximaal geïnfiltreert via groendaken en wateropslag. Een dakterras en fotovoltaïsche panelen dragen bij aan duurzaamheid en gebruikerscomfort.

Duurzaamheid en toekomstbestendige infrastructuur

Het project heeft duurzaamheid expliciet als ambitie: intensieve groendaken, twee regenwatertanks, een geoptimaliseerd warmtepomp- en ventilatiesysteem en energiezuinige installaties van klasse A. De eerste fase bedraagt circa 74,5 miljoen euro en is gepland voor voltooiing in de herfst van 2029; verdere fasen volgen voor de afwerking van de directeurswoning en secretariaatswoning.

Evenementen en toekomstvisie

Om de start van de werkzaamheden te vieren, treedt het Conservamus Symphony Orchestra op ter plaatse in Bozar. Dit orkest brengt muziek uit beide instellingen samen, met onder andere works van Strauss en Ravels Daphnis et Chloé Suite. De persconferentie op 2 februari 2026 markeert het officiële begin van de renovatie en benadrukt het behoud van erfgoed, onderwijs en cultuur in Brussel.

De renovatie benadrukt dat het conservatorium een levendige motor voor cultuur blijft en dat de vernieuwde infrastructuur het hoogwaardig muziekonderwijs en de internationale reputatie zal versterken. Het project is een combinatie van restauratie van monumentaal erfgoed en de bouw van state-of-the-art faciliteiten die hoogwaardig onderwijs mogelijk maken aan een groeiend publiek.

tags: #conservatorium #brussel #renovatie