Het Achterhuis is tijdens de Tweede Wereldoorlog twee jaar lang een schuilplaats voor Anne Frank en de andere onderduikers. Na de oorlog dreigt deze te vervallen. Otto Frank keert in juni 1945 als enige van de onderduikers terug uit Auschwitz en probeert samen met zijn medewerkers zijn bedrijven Opekta en Pectacon opnieuw op te bouwen. Het voormalig onderduikpand op Prinsengracht 263 en de aangrenzende panden zijn na de oorlog in slechte staat.
Herbestemming en plannen voor aankoop
Textielfabriek Berghaus wil in 1950 een aantal huizen op de hoek van de Prinsengracht en de Westermarkt kopen, waaronder Prinsengracht 263. Berghaus wil de panden slopen en een nieuw bedrijfsgebouw bouwen. Otto Frank heeft grote moeite met deze aangekondigde sloop en huurt het pand van eigenaar Wessels, met het recht van eerste koop afgesproken. In 1953 koopt Opekta het pand van Wessels, maar geld voor een goede restauratie is er niet. Met tegenzin verkoopt Otto Frank dan ook in 1954 het pand aan Berghaus.
Een comité van belangrijke Amsterdammers neemt het initiatief om het gebouw waar Anne haar dagboek schreef van de sloop te redden. In 1957 wordt de Anne Frank Stichting opgericht, met als doel het onderduikpand te behouden en open te stellen voor publiek. De firma Berghaus ziet af van de plannen voor een nieuw fabrieksgebouw en schenkt in 1957 het voormalig onderduik pand op Prinsengracht 263 aan de Anne Frank Stichting. De aangrenzende gebouwen komen in handen van een projectontwikkelaar. Er volgen gesprekken en onderhandelingen van de Stichting met de projectontwikkelaar om alle panden aan te kopen voor 350.000 gulden. De toenmalige burgemeester van Amsterdam Van Hall zet zich persoonlijk in om dit bedrag bij elkaar te krijgen, wat maar gedeeltelijk lukt.
Onderwijs en financiering voor studentenhuisvesting
In 1958 stelt de gemeente Amsterdam, samen met de Universiteit van Amsterdam, het plan op voor studentenhuisvesting op de hoek van de Prinsengracht en de Westermarkt. De Universiteit zorgt voor de voorfinanciering van dit studentenhuis en kan met dit geld het tekort van de Anne Frank Stichting aanvullen. Het Anne Frank Huis gaat open en het onderduikpand aan de Prinsengracht 263 wordt gerestaureerd. Op 3 mei 1960 geopend voor het publiek waarbij het Achterhuis op verzoek van Otto Frank leeg blijft.
Na de opening groeit het aantal bezoekers aan het Huis bijna onafgebroken. “Nadat het Anne Frank Huis was gerestaureerd, vroegen ze mij of de kamers weer moesten worden gemeubileerd. Maar ik antwoordde: Neen.” De reconstructie biedt antwoorden op vragen als hoe het voorhuis met het Achterhuis verbonden is en vanuit welk raam Anne Frank de kastanjeboom kon zien. Het bouwpakket is bedoeld voor jong en oud (vanaf tien jaar) en is verkrijgbaar in zeven talen in de museum bookshop.
Historische context en ontwikkeling van het gebied
Vanaf 1585 bloeit Amsterdam op dankzij de wereldhandel. Het aantal inwoners groeit in zestig jaar tijd van 50.000 naar 200.000. Ronde grachten dienen voor vrachtvervoer; panden aan het water slaan voorraden op en er ontstaat achterhuis-constructie voor extra woon- en opslagruimte. Het Achterhuis van Anne Frank stamt uit 1739; later wordt het achterhuis vervangen en aangepast voor bedrijfsgebruik met een verbinding naar het voorhuis.
In 1940 huurt Otto Frank het hele pand van Pieron en wordt de onderduik toegankelijk via een geheime ingang achter een draaibare boekenkast. De onderduikers leven vooral op de tweede en derde verdieping, met de begane grond en eerste verdieping verweven met het bedrijfspand. De toegang tot de onderduikruimte werd in 1940-1942 gerealiseerd met een extra trap vanuit het voorhuis.
De ontdekking en nasleep
Op 4 augustus 1944 valt Karl Silberbauer met behulp van vier Nederlandse helpers het pand binnen na een tip; Anne Frank en de overige onderduikers worden gearresteerd. Allen worden gearresteerd, evenals twee helpers, Kugler en Kleiman. Na de oorlog keerde Otto Frank als enige overlevende terug uit de concentratiekampen. Anne Frank overleed eind februari 1945 in Bergen-Belsen.
De sloop van het pand wordt voorkomen door verzet en erkenning van het verhaal van Anne Frank. Halverwege de jaren ’50 wordt de sloop gestopt en kort daarna wordt de Anne Frank Stichting opgericht. Het pand en aangrenzende panden worden gekocht en gerestaureerd. Het voorhuis van 263 wordt een museum; 265 huisvest een internationaal jeugdcentrum. De nieuwbouwvleugel van Benthem Crouwel verruimt de mogelijkheden voor tentoonstellingen en bezoekersfaciliteiten.
Moderne renovaties en museale inrichting
In 1990 krijgt het museum toestemming voor een nieuwe vleugel. De uitbreiding door Benthem Crouwel Architects begon in 1995, met onder meer een tentoonstellingsruimte, kassa, museumwinkel, café en voorzieningen voor studenten. De open binnenruimte en glazen gevels zorgen voor een heldere verbinding tussen oud en nieuw. De route door het museum is ontworpen om de bezoekersstroom te leiden, terwijl de historische integriteit van het Anne Frank Huis behouden blijft.
In 2015 koopt het Anne Frank Huis de studentenwoningen boven de winkel; de entree wordt verplaatst en er komen verschillende vernieuwde tentoonstellingsruimtes, waaronder een dagboekzaal. Sinds 2017 vindt een gerenoveerde opzet plaats in vier fasen; de bezoekteller blijft hoog, met ruimere corridors en verbeterde voorzieningen. In 2020, tijdens de coronacrisis, blijft het bezoek gemodereerd terwijl de nieuwbouw en de reconstructie van Prinsengracht 263 voltooid worden.
Replica en educatieve impact
In Erp bij Swinkels wordt een replica van het Achterhuis gebouwd op ware grootte voor tentoonstelling in New York om de geschiedenis wereldwijd toegankelijk te maken. De replica bevat 800 details en gebruikt identieke sloten en voorwerpen om authenticiteit te waarborgen. Ronald Leopold van de Anne Frank Stichting benadrukt de educatieve missie om antisemitisme en de Holocaust te documenteren en te onderrichten aan jongeren.
Wie is Anne Frank? | Anne Frank Huis
Belangrijke cijfers en feiten
Het Anne Frank Huis trekt jaarlijks meer dan 1 miljoen bezoekers; in 2019 werd een recordaantal van 1,3 miljoen gehaald uit 95 landen. De uitbreiding en reconstructie kosten circa 23 miljoen gulden. De nieuwe ruimtes bieden meer contextinformatie en beleving; de voorgevel en indeling zijn gerestaureerd zoals in Annes tijd, inclusief de originele meubels en de verborgen gang via de draaikast.
| Onderdeel | Beschrijving | Jaar |
|---|---|---|
| Achterhuis | Tweede en derde verdieping als onderduikplek; toegang via geheime ingang | 1940-1942 |
| Openstelling | 3 mei 1960; Achterhuis leeg gelaten op verzoek van Otto Frank | 1960 |
| Uitbreiding | Nieuwe vleugel met tentoonstellingen, kassa, café en winkel | 1995-1999 |
| Replica Achterhuis | Replica opgesteld voor expositie in New York | 2025-2026 |
Het Anne Frank Huis is een museum aan de Westermarkt 20 in Amsterdam, gefinancierd door entreegelden en donaties en beheerd door de Anne Frank Stichting. Het museum trekt bezoekers van over de hele wereld en biedt een cruciale gelegenheid om de geschiedenis van Anne Frank en haar familie te herdenken en te onderzoeken.