Elke dag raken ruim 20.000 Belgen besmet met het coronavirus nu de heel besmettelijke omikronvariant steeds meer terrein wint. Dat betekent dus ook tienduizenden mensen die elke week in isolatie moeten om anderen niet te besmetten. VRT NWS krijgt veel vragen binnen rond de isolatieperiode en wat erna te doen, en vroeg viroloog Steven Van Gucht van Sciensano in "De wereld vandaag" naar antwoorden. "Meteen erna gaan werken kan, maar wees extra voorzichtig." Beluister hier het volledige gesprek met Steven Van Gucht, en lees door onder het audiobalkje voor een samenvatting van de verschillende vragen en antwoorden.
Hoe lang is de isolatie en wat na dag 7?
De isolatieperiode is ingekort van 10 naar 7 dagen. Kan je na die 7 dagen gerust zijn dat je niet meer besmettelijk bent? Je kan niet 100 procent zeker zijn, zegt Steven Van Gucht. Maar het is zo dat de meeste mensen het meest besmettelijk zijn in het begin, in de twee dagen vóór de eerste symptomen en de drie dagen erna. "Maar het virus kan toch een tijdje in het lichaam blijven. We zien dat zo'n 20 procent van de mensen ook nog op dag 8, 9 of 10 soms nog kleine hoeveelheden virus kunnen uitscheiden. We weten niet hoe besmettelijk dat nog is, maar je kan het niet helemaal uitsluiten."
Je bent het meest besmettelijk in de twee dagen voor en de drie dagen na de eerste symptomen.
Viroloog Steven Van Gucht (Sciensano)
Hoe pak je het aan als je na dag 7 uit isolatie komt? Wees daarom extra voorzichtig in de eerste dagen na de isolatieperiode, benadrukt Van Gucht. Naar het werk gaan kan, maar draag dan de hele tijd een masker. Ga nog niet op bezoek bij kwetsbare personen of in een woonzorgcentrum.
Mag je meteen opnieuw gaan sporten na dag 7?
Het is belangrijk dat je je goed voelt, omdat je lichaam goed hersteld moet zijn na de besmetting. Je mag je lichaam niet te snel te zwaar belasten: "Zeker als je zware klachten had, is het goed om even een rustpauze in te lassen", zegt Van Gucht. Bij goed herstel kan sporten dus wel, maar wees in de eerste dagen nog voorzichtig in contacten met anderen.
Wanneer kun je uit isolatie als symptomen nog aanwezig zijn?
Moet je volledig vrij zijn van symptomen om je isolatie te beëindigen? Wat als je bijvoorbeeld nog moet hoesten? Het antwoord is niet zo makkelijk, vindt Van Gucht, omdat het gevoel vaak subjectief is. Koorts kan je makkelijk meten: je moet zeker drie dagen koortsvrij zijn om uit isolatie te kunnen komen. Wat hoesten betreft, is het lastiger om een parameter te definiëren. Maar bij andere symptomen is het een ander verhaal. Wat bij een (lichtere) kriebelhoest, zich nog wat vermoeid voelen, of reukverlies dat nog wat aanhoudt? "Dat zijn zaken waar je niet op kan wachten. Ga dan maar uit isolatie na dag 7", zegt Van Gucht. Bij een stevige, diepe hoest na 7 dagen blijf je beter nog thuis. Bij een kriebelhoest of nog wat vermoeidheid kan je weer naar buiten.
Het Covid Safe Ticket en de officiële testen
Het Covid Safe Ticket (CST) gaat nog niet mee met de ingekorte isolatieperiode. Het kleurt pas opnieuw groen op dag 11, en dus niet op dag 8. Sommige mensen laten zich na een positieve zelftest niet "officieel" testen om zo te vermijden dat ze tien dagen uit het officiële circuit moeten stappen, maar Van Gucht raadt aan om dat te vermijden: "Waarom? We gaan nu nog enkele moeilijke weken hebben, maar daarna gaat het opklaren. Als we met ons allen ons best doen, gaan we het voor de zorgsector een stuk draaglijker kunnen houden, en dan hoeven we niet strenger in te grijpen. We doen het nu bijvoorbeeld met zachtere maatregelen dan Nederland, maar rekenen wel op de goodwill van de mensen." In quarantaine zonder een officiële test raad ik af, ook al betekent het langer wachten op een groen CST.
Ben je zelf "veilig" als je na een besmetting uit isolatie komt (en dus antilichamen hebt), en welke regels volg je best nog? Nee, het betekent niet dat je niet opnieuw besmet kan raken, zeker met omikron. In de eerste weken en maanden na een besmetting, moet je na een hoogrisicocontact heel voorzichtig blijven, onderstreept Van Gucht, hoewel je dus officieel niet in quarantaine moet. "Ga niet naar een woonzorgcentrum, ga niet op café of restaurant. Maar kies tijdens de eerste acht weken na een besmetting liever voor een zelftest. Een PCR-test is immers zo gevoelig dat die positief zou kunnen blijken nog altijd op basis van die oude besmetting. "Ga in dit geval voor een sneltest, die heeft het probleem niet van de PCR-test in dit geval." Ook kort na een eerdere besmetting moet je je laten testen bij symptomen, maar vermijd dan een PCR-test.
Boosterprik en immuniteit
Is het misschien een idee om de boosterprik een paar maanden uit te stellen na een besmetting - die toch een soort immuniteit oplevert - om zo nog langer immuun te blijven? Steven Van Gucht is er geen voorstander van, en misschien is het sop de kool niet waard, zegt hij: "Probeer gewoon op je uitnodiging in te gaan. Nu moeten we onze immuniteit zo hoog mogelijk houden, want we zitten met enorm veel viruscirculatie. Over enkele maanden zal dat wellicht heel wat minder zijn, en het is nu dat we de boost nodig hebben - een boosterprik werkt ook goed en beschermt veel beter dan als je er geen zou nemen, of nooit gevaccineerd bent. Je kan je laten boosteren 14 dagen nadat je genezen bent of positief getest hebt. Ik zou zeggen: doe het dan gewoon."
Stel je boosterprik niet uit als het niet echt nodig is.
Kan je te veel antilichamen aanmaken door een combinatie van een besmetting en een boosterprik? Nee, ons lichaam houdt een plafond op het aantal antistoffen. "We testen onszelf in het lab ook regelmatig en zien dat antistoffen op een bepaald moment een plateau bereiken. Maar een boosterprik helpt echt wel tegen bijvoorbeeld een herbesmetting. Als we veel antistoffen tegen corona in het bloed hebben, sijpelen die beter door naar de neus en de keel en kunnen ze daar al het virus gaan afblokken.
Symptomen en virusvarianten
Wie antistoffen in neus en keel heeft, is nog beter beschermd.
Wanneer mogen we de piek verwachten van de vijfde golf? In principe kan dat over één of twee weken zijn. "De modellen hebben het over half januari, maar moeten misschien bijgesteld worden. Hoe dan ook, het zou misschien snel kunnen komen. Bij omikron is de generatietijd, de tijd tussen de nieuwe gevallen, korter. Besmettingen volgen elkaar sneller op dan bij vorige varianten en daardoor krijg je sneller een piek. De belasting op ziekenhuizen zal uiteraard wel nog mee omhoog gaan.
Zelftesten, testen en gedrag na versoepelingen
In de zomer van 2022 gaven we op onze socialmedia-kanalen op een ludieke manier antwoord op de meestgestelde vragen van mensen over corona. Hieronder de afbeeldingen die we gebruikten voor de posts. Als je voor je reis een negatieve uitslag van een coronatest nodig hebt, kun je terecht bij een commerciële testlocatie. De GGD test niet voor een testbewijs. Een testuitslag bij de GGD kan tot 48 uur duren. Voor de meeste mensen is een zelftest voldoende. Bij een positieve zelftest hoef je geen test te doen bij de GGD, je gaat direct in isolatie. Als je huisgenoten hebt, zorg dan dat je niet met elkaar in contact komt. „Na een positieve test ga je direct thuis in isolatie.”
De isolatieperiode hangt af van klachten en herstel. De isolatieperiode kan langer duren bij sommige gevallen. De regels per land verschillen bij reizen. Vanaf maart 2022 zijn alle coronamaatregelen stapsgewijs afgeschaald. Er gelden alleen nog enkele adviezen om de verspreiding van het coronavirus te beperken: testen en thuisblijven bij klachten en in isolatie gaan na een positieve testuitslag. Tegelijkertijd is er sprake van een afnemende dreiging van het virus. Daarmee rijst de vraag hoe mensen in deze nieuwe situatie aankijken tegen testen, isolatie en de adviezen in bredere zin.
In het verleden werd aangehouden dat een persoon met COVID-19 niet meer geïsoleerd hoeft te worden en volledig kan deelnemen aan de samenleving na 24 uur volledig symptoomvrij te zijn en ten minste 7 dagen na de eerste ziektedag (start klachten). Vervolgens werd de duur van isolatie in het landelijk beleid beperkt tot 5 dagen, met de voorwaarde van 24 uur klachtenvrij. De duur van 5 dagen isolatie betrof een (gedeeltelijk) pragmatische keuze vanwege de complexiteit om onderscheid te maken tussen diverse populaties. Patiënten die opgenomen zijn (geweest) in het ziekenhuis kunnen ernstig ziek zijn geweest, een deel van hen is immuun gecompromitteerd en er moet rekening gehouden worden met kamer- en afdelingsgenoten. De adviezen beschreven in deze module zijn op basis van wetenschappelijke evidentie geformuleerd en betreffen patiënten.
In totaal werden 90 monsters (nasopharnyx en endotracheaal) geanalyseerd, afkomstig van Canadese COVID-19 patiënten, met een gemiddelde leeftijd van 45 jaar. De monsters werden verzameld tijdens routine surveillance en ingevroren totdat de kweek werd ingezet. De monsters in deze studie waren positief voor SARS-CoV-2 bevestigd met RT-PCR vanaf het begin van de symptomen (dag 0) tot 21 dagen na het begin van de symptomen. Multivariate logistische regressieanalyse toonde aan dat Ct-waarde significant geassocieerd was met de kweekresultaten. Voor elke toename van de Ct-eenheid nam de kans op een positieve kweek af. De tijd tussen start van symptomen en testen was eveneens significant geassocieerd met het kweekresultaat.
De literatuur bevestigt dat bij immuuncompetente personen na 8-10 dagen meestal geen kweekbaar virus meer gevonden wordt, maar bij immuungecompromitteerden langer kweekbaar virus kan voorkomen. Symptomatische en asymptomatische personen vertonen vaak een vergelijkbare virale dynamiek. Bij een immuuncompetente persoon heeft het doen van PCR of serologie geen toegevoegde waarde na gestelde periode; de PCR kan lang positief blijven zonder dat het iets zegt over de besmettelijkheid. Bij immuungecompromitteerde personen kunnen PCR en serologie extra informatie bieden. Omdat Ct-waarden variëren per laboratorium, kan geen exact advies worden gegeven, maar een negatieve PCR of Ct-waarde >30 kan worden gebruikt om de isolatie op te heffen.
Voeding, medicijnen en thuiszorg bij corona
Medicijnen tegen ontstekingen en pijnstillers zoals paracetamol worden genoemd als middelen tegen klachten. Naproxen, Diclofenac en Ibuprofen zijn NSAID's die kunnen helpen bij pijn met ontsteking. In uitzonderlijke gevallen kan een arts extra zorg bieden in het ziekenhuis of IC. Ritonavir of schurftmedicatie (ivermectine) worden genoemd als medicijnen die beter niet geslikt kunnen worden voor deze indicatie. Vitamines zoals vitamine D en vitamine C worden genoemd zonder overtuigend bewijs dat ze corona genezen.
Het is belangrijk te luisteren naar medische aanwijzingen en niet zelf te stoppen met medicijnen die afweer beïnvloeden zonder overleg met een arts. Als je ernstig ziek bent door corona en niet naar het ziekenhuis wilt, kun je ook thuis of in een verpleeghuis behandelingen krijgen. In het ziekenhuis kun je meer behandelingen krijgen en mogelijk beademing krijgen als dat nodig is.
Endemische fase en rekening houden met kwetsbare mensen
Het coronavirus is constant onder ons aanwezig, maar minder ziekmakend. We noemen dat de endemische fase. In een endemische fase zijn er nog steeds kwetsbare mensen die een verhoogde kans hebben om ernstig ziek te worden. Daarom blijft het belangrijk met hen rekening te houden.
Waarom we onszelf isoleren en hoe we weer verbinding kunnen maken
Isolatie en quarantaine blijven gericht op het voorkomen van verspreiding van het virus en het beschermen van kwetsbare groepen. De adviezen hebben betrekking op alle patiënten, volwassenen en kinderen, maar voor kinderen is er minder data beschikbaar. De literatuur geeft samenhangende aanwijzingen over de duur van virusuitscheiding en de factoren die daarmee samenhangen.