In deze nieuwe serie artikelen zal aandacht worden besteed aan de geschiedenis van de Rooms-Katholieke kerk. Om bepaalde hedendaagse ontwikkelingen te kunnen begrijpen moeten we terug naar het verre verleden. Vandaar dat het historische aspect van de Rooms-Katholieke kerk uitvoerig zal worden belicht. Wat de nabije toekomst van de Rooms-Katholieke kerk betreft kan men uiteraard alleen maar gissen. Ik ga mij niet wagen aan allerlei speculaties.
De Rooms-Katholieke kerk heeft in de loop der eeuwen een grote schare trouwe gelovigen gehad. De geschiedenis vermeldt echter met nadruk alleen die lieden die op grove wijze misbruik hebben gemaakt van hun positie. In onze tijd mag de Rooms-Katholieke kerk, m.n. in Nederland, zich verheugen op leiders die staan voor hun katholiek-christelijke zaak; zij zijn maatschappelijk betrokken en niet bang om hun mening te geven. Iedereen kent de controversiële uitlatingen van bisschop Muskens. De Rooms-Katholieke kerk torst vandaag de dag de enorme last van haar verleden met zich mee. Hier mogen we nuanceren.
In persoonlijke correspondentie met bisschop Punt van Haarlem schreef hij - in mijn ogen zeer terecht - "Ik erken zeker dat de geschiedenis van de R.K.-kerk zeer zwarte bladzijden heeft, maar ook een - natuurlijk minder in het oog springend - verborgen geloofstrouw van miljoenen alle eeuwen door, een getuigenis tot de grenzen der aarde en een vaak onderschatte inzet van ontelbare naamloze priesters, religieuzen, leken voor armen, weduwen en wezen overal ter wereld. Vooral de slotzin van dit citaat zullen we moeten onthouden omdat het als een rode draad loopt door volgende artikelen: "De Boze bederft telkens het heiligste, zowel vroeger als nu"....
Tenslotte, wat is de hoofdzaak van het Evangelie? Is dit niet het erkennen dat Jezus Christus Heer van ons leven is en dat Hij gestorven is voor onze zonden en is opgestaan uit de dood? Hoe staat het hoofd van de Nederlandse Rooms-Katholieke kerk, Mgr. Simonis, tegenover de Here Jezus Christus? Het feit dat hij mij in een persoonlijke brief feliciteerde met het feit dat ik Jezus Christus in mijn leven heb mogen vinden is veelzeggend. In zijn boekje "Op de adem van het leven" (pag. 12) schrijft Simonis dan ook: Het "Onze Vader" is uniek omdat het wordt gebeden door de gehele christenheid - door katholieken, hervormden, gereformeerden, en alle anderen die Jezus Christus belijden als de Zoon van God, de levende Heer." Welnu, zo'n belijdenis uit de mond van een kardinaal is hoopgevend voor de Nederlandse Rooms-Katholieke kerk.
Wat natuurlijk niet wil zeggen dat ik persoonlijk instem met katholieke dogma's, zoals die van Maria als middelares e.d. of de gebeden opgezonden naar heiligen. Buiten de grenzen van dit land ben ik minder hoopvol gestemd. Rond de hoge clerus in het Vaticaanse hart van de Rooms-Katholieke wereld gebeuren vreemde dingen. Donderdagmiddag is het dak van de historische, geklasseerde San Giuseppe dei Falegnamikerk, in het centrum van Rome ingestort. De basiliek is uitsluitend op zondagochtend geopend. Daardoor zijn er geen doden of gewonden gevallen.
De San Giuseppe dei Falegnami werd gebouwd boven de Mamertijnse Gevangenis in de wijk Campitelli in Rome. De gevangenis, uit de 3de eeuw voor Christus, is berucht omdat de Romeinen er eeuwenlang hun verslagen vijanden vasthielden, vaak om ze later te executeren. Volgens de overlevering zouden ook de apostelen Petrus en Paulus er destijds zijn opgesloten. De kerk, op enkele meters van het Colosseum, werd gebouwd tussen 1596 en 1666. Opdrachtgever was de toenmalige Broederschap van Smeden en Timmerlui (falegname is het Italiaanse woord voor timmermen).
Het dak van de kerk San Giuseppe dei Falegnami in Rome is donderdagmiddag 30 augustus rond 14h45 ingestort. Er zijn geen gewonden gevallen. De kerk bevindt zich in het centrum van Rome in het Foro Romano. Op het moment dat het dak instortte was alleen de parochie, pastoor, binnen. Hij deed er een riposino pomeridiano, middagdutje, toen hij uno scoppio, een ontploffing hoorde.
De kerk is populaire voor huwelijken. De prachtige decoratie dateert uit de diciottesimo, achttiende eeuw en ligt boven de Mamertijnse gevangenis. De vigili di fuoco, brandweer, hoorden een boato spaventoso en zagen daarna een nuvola di fumo. Ze zijn direct naar de plek des onheils gegaan. La capriata, het spant, heeft het begeven waardoor het hele dak naar beneden kwam. De schade wordt geschat op 1 miljoen euro. Na de aardbeving van Amatrice werd de kerk nog nagelopen op schade; er is niets gevonden.
Saillant detail: de kerk is gewijd aan Sint Jozef van de timmermannen. Quando un’opera d’arte si deteriora è come se un pezzo di noi venisse meno. In het historische hart van Rome, vlakbij het Forum Romanum, is het dak van een kerk ingestort. Behalve de priester, die ongedeerd bleef, waren er geen mensen in de kerk. Toch roept het incident angst en verontwaardiging op. "In Italië storten niet alleen de bruggen in, maar ook het historisch patrimonium." De vele toeristen op en rond het Forum Romanum werden gisteren in de namiddag opgeschrikt door lawaai en een stofwolk. Onder de zestiende-eeuwse kerk bevinden zich de overblijfselen van de Mamertijnse gevangenis, de staatsgevangenis van het Oude Rome. Volgens de legende zaten hier ook de apostelen Petrus en Paulus gevangen. Het Mamertinum heeft geen schade opgelopen door de instorting.
Amper twee weken na de instorting van de Morandi-brug in Genua weekt ook dit incident veel reacties los. "Hier zijn geen woorden voor, alleen scheldwoorden." De Italianen raken er intussen aan gewend dat hun historisch en artistiek patrimonium op deze manier wordt behandeld. Hetzelfde geldt voor de infrastructuur. Er wordt niet meer geïnvesteerd in onderhoud. In tegenstelling tot de brug in Genua waren er geen signalen dat het dak er slecht aan toe was. De kerk ligt op steenworp afstand van het Forum Romanum, een gebied vol restanten uit de Romeinse tijd dat jaarlijks wordt bezocht door miljoenen toeristen.
De kerk werd aan het einde van de zestiende en begin zeventiende eeuw gebouwd boven op de vroegere Mamertijnse gevangenis, de vroegere staatsgevangenis van het Oude Rome. Het Mamertinum, dat wel toegankelijk is voor bezoekers, heeft geen schade opgelopen door de instorting. De gebeurtenis roept discussies op over veiligheid en erfgoedbehoud in een stad met een rijke, maar kwetsbare geschiedenis.
Historisch kader van de Romeinse kerken en erfgoed
De San Giuseppe dei Falegnami ligt in het historische centrum van Rome, nabij het Forum Romanum en de Capitool. Het gebouwdateert uit de periode rond de late Renaissance en vroeg-Barok, gebouwd boven een prominente archeologische locatie met eeuwenoude betekenissen. De combinatie van religieus doel en archeologisch erfgoed illustreert hoe Rooms-Katholieke kerken in Rome deel uitmaken van een groter cultureel en historisch weefsel.
Mamertijnse gevangenis onder de kerk biedt een direct contact met de geschiedenis van het Oude Rome en de relaties tussen religie, macht en rechtspraak. Die lagen aan de basis van latere kerkenbouwkunsten en urbanistische keuzes in de stad. Verhalen over Petrus en Paulus geven extra gewicht aan de herdenking van vroege christelijke aanwezigheid in het gebied.
Perspectieven op veiligheid en erfgoedbeheer
- Deskundigen benadrukken dat instortingen sporadisch zijn en vaak veroorzaakt worden door structurele verzwakking in oudere gebouwen.
- Historisch patrimonium vereist voortdurend onderhoud en zorgvuldige monitoring om schade te voorkomen.
- Publieke bewustwording en toeristische interesse kunnen leiden tot investeringen in restauratie en veiligheid.
Wat betekende dit voor moderne betrokkenheid en kerkelijk leiderschap?
De gebeurtenissen in Rome stellen vragen over veiligheid, erfgoed en verantwoordelijkheid van kerken en instellingen. Tegelijkertijd tonen citaten uit correspondentie en publicaties dat er binnen de Rooms-Katholieke kerk aandacht is voor spiritualiteit, missionaire zorg en betrokkenheid bij armen en zieken, zelfs als er kritische stemmen blijven bestaan over dogma's en tradities.
- Historische context van de San Giuseppe dei Falegnami en de Mamertijnse gevangenis
- Beschrijving van de instorting en directe gevolgen
- Impact op erfgoedbeheer en toeristische waarneming
De conflictvaardige stad | videoverslag
Samengevat toont dit incident hoe een historische kerk en haar onderliggende erfgoed zich verhouden tot hedendaagse veiligheidseisen en onderhoudspraktijken, terwijl de bredere geschiedenis van de Rooms-Katholieke kerk in Rome wordt belicht door eeuwenlange traditie, geloofsleven en recente gebeurtenissen.