De plataan is een opvallende verschijning door zijn vlekkerige bast, waar jaarlijks stukjes schors vanaf vallen. Het is een mooie sierlijke boom met handvormige bladeren die je steeds vaker in Nederlandse tuinen ziet. Doordat je de plataan ook als leiboom of dakplataan kunt laten groeien is hij zeer veelzijdig en past hij in veel tuinen. Wanneer je de plataan in zijn natuurlijk vorm laat groeien krijgt hij een mooie bolvorm.
Herkomst en eigenschappen
Herkomst van de plataan: De plataan komt van origine uit Noord-Amerika en het zuiden van Europa zoals Griekenland en de Balkan. Tegenwoordig kennen wij de plataan van de mooie pleinen kris-kras door de landen rond de Middellandse Zee, zoals Frankrijk en Italië. Maar ook in Nederland en België gedijt de plataan erg goed waardoor we deze boom steeds vaker zien.
Verzorging bij aan planting en volwassen groei
Bij het nieuw aanplanten van de plataan is het goed en veel watergeven van de boom écht nodig. Door de grote bladeren van de plataan verdampt er namelijk veel vocht. Als de boom eenmaal goed staat en groeit heeft de plataan weinig tot geen verzorging meer nodig. Een plataan staat bekend om het loslaten van schors. Ga de schors er zelf niet af halen. Dit is namelijk een natuurlijk proces van de plataan waardoor er schade kan ontstaan aan de stam wanneer je het er zelf vanaf haalt.
Soorten platanen
Verschillende soorten platanen: Er zijn enkele soorten platanen die niet veel van elkaar verschillen. De meeste bekende is de Platanus x acerifolia. Deze komt bij ons in Nederland het meeste voor. Het blad lijkt op een Acer (esdoorn) waar hij zijn naam te danken heeft. Het blad is handvormig met vijf punten. Ook de katjes (de bloemen tot zaadbeginselen) kunnen bij iedere soort iets verschillen, van kegelvormig tot rond. De meest voorkomende (Platanus x acerifolia) heeft een zuiverronde vruchtbollen die lang blijven hangen tot na de winter, waarna ze uit elkaar vallen in het voorjaar.
Ziekten bij de plataan voorkomen en bestrijden
Overheden, vastgoedeigenaren en boomliefhebbers planten massaal de plataan aan door zijn goede eigenschappen. Platanen hebben weinig last van ziekten en plagen maar er zijn wel enkele dingen waar je op kunt letten. Platanen bladvlekkenziekte zorgt voor het verschrompelen van jonge bladeren aan de uiteinden van takken. Het komt door een schimmel die tussen de nerven van het blad tot uiting komt. Je kunt de aantasting van de schimmel tegen gaan door de boom in het vroege voorjaar te behandelen met een beschermingsmiddel tegen schimmel. Ook het zorgvuldig weghalen van de gevallen bladeren in de herfst kan helpen. Een andere oplossing is het wegknippen van de aangetaste bladeren. Zorg ervoor dat je de bladeren gelijk verwijdert om verdere aantasting van andere (gezonde) bladeren te voorkomen. Na het wegknippen van de aangetaste bladeren moet je wel de snoeischaar reinigingen om besmetting te voorkomen.
Massaria Dit is een schimmel die takken van ongeveer 30 jaar aantast. Van onderaf is de aantasting niet goed te zien omdat de aantasting aan de bovenkant van de tak begint. De schimmel zorgt ervoor dat een wat zwakkere tak nog sneller achteruit gaat waar na de tak door de zwaarte ineens volledig kan afbreken. Controleer de oudere bomen daarom 1 keer in de 4 jaar. Je kunt deze schimmel het beste bestrijden door de aangetaste tak te verwijderen.
Wanneer en hoe snoei je een plataan?
Platanen gaan in de winterperiode in ruststand. Dit is daarom de ideale tijd om de plataan te snoeien. De wintersnoei kun je van oktober tot maart uitvoeren. Snoei de boom niet met vorst, dat geldt voor bijna alle boomsoorten.
Wintersnoei (grovere snoei)
Bij de wintersnoei van de kandelaar-, lei- en dakvorm van de plataan snoei je de takken terug tot 1 tot maximaal 2 knoppen. Soms kan een tak helemaal glad terugsnoeien ook een optie zijn. De boom moet dan wel veel moeite doen om uit te lopen, waardoor het uitlopen van deze takken wel later opgang komt.
Zomersnoei (vormsnoei en onderhoud)
In de zomer mag je bijvoorbeeld bij de lei- en dakvorm van de plataan wat vormsnoei toepassen. Doorhangende takken, bij leibomen kan de boom te dik worden: dat soort takken kunnen gesnoeid worden. Pas bij het snoeien op het “stof” wat onderop de bladeren zit. De gewoneboomvorm: Dit is de natuurlijke vorm van de plataan. De boom krijgt een grote brede kroon en kan wel 30 meter hoog worden. Dakplataan: top wordt omgebogen of verwijderd zodat zijtakken horizontaal groeien en zo een natuurlijke parasol vormen. Leiplataan: een leiboom waarvan de zijtakken horizontaal worden geleid. Hiermee kun je een natuurlijke afscheiding maken in de tuin. Kandelaarsvorm: dikke zij-takken behouden; aan het einde van deze takken ontstaan knotten waar nieuwe loten aan groeien.
Welke snoeitechnieken kun je toepassen?
Waardoor snoei je een plataan? Platanen kun je op twee momenten in het jaar snoeien. De wintersnoei is voor het wat grovere snoeiwerk. De takken zullen dikker zijn door de explosieve groei van een plataan. Deze takken kun je het beste snoeien met een takkenschaar of met een scherpe handzaag. De zomersnoei is voor het snoeien van de wat fijnere takken. Hierbij kun je prima de snoeischaar gebruiken. De (dak)plataan moet je elk jaar snoeien. Goed op snoeien en is een sterke groeier. Onthoud: knotten kan toepasbaar zijn bij dakplataan en leiplataan. Knotten is een snoeitechniek waarbij de takken van de boom op een bepaalde hoogte worden afgezaagd, waardoor een karakteristieke knotvorm ontstaat.
Specifieke vormen en onderhoud per soort
De beste tijd om dakplataan te snoeien is februari (als het niet vriest). Bij de leiplataan worden de zijtakken van de boom horizontaal geleid. De leiplataan snoei je in de winter of het vroege voorjaar; in de vroege zomer kun je nog bijsnoeien. Een bolplataan groeit bolvormig en groeit minder snel dan de gewone plataan; hierdoor is deze soort geschikt voor kleinere tuinen. Je hoeft de bolplataan niet te snoeien, maar kunt wel bijwerken voor een verzorgde uitstraling. Een boom die regelmatig geobserveerd moet worden, zodat knotten en uitbloeien van scheuten in toom gehouden worden en zodat de kroon zijn natuurlijke vorm behoudt.
Veiligheid en gereedschap
Bij het snoeien van platanen is het belangrijk om goed gereedschap te gebruiken. Gebruik scherpe, schone snoeischaren of een takkenschaar voor dunne takken en een handzaag of kettingzaag voor dikkere takken. Maak een schuine snede net buiten de takkraag om genezing te bevorderen en het risico op infectie te verminderen. Als je moet klimmen, gebruik dan een veilige ladder en let op je evenwicht. Draag eventueel een veiligheidshelm, bril en handschoenen om jezelf te beschermen tegen vallende takken en stof.
Allergische reacties kunnen voorkomen door de haartjes aan de onderkant van de bladeren. Snoei de plataan bij voorkeur nadat het blad gevallen is of wanneer je natte weersomstandigheden hebt, zodat de irritatie minder snel optreedt. Maak de plataan voor het snoeien nat met een waterspuit zodat de haartjes minder snel loslaten.
Praktische samenvatting per vorm
- Natuurlijke vorm: grote brede kroon, kan tot 30 meter hoog worden. Regelmatig snoeien om vorm te behouden.
- Dakplataan: top omgebogen of verwijderd zodat zijtakken horizontaal groeien; snoei in februari; eventueel zomeronderhoud; takken die omhoog groeien verwijderen.
- Leiplataan: zijtakken horizontaal geleid; snoei in de winter/voorjaar; zomerbijwerk mogelijk afhankelijk van groei.
- Bolplataan: bolvormig groeiend; minder snel groeiend; jaarlijkse bijwerking mogelijk maar niet verplicht.
- Knotten: techniek voor dak- en leiplataan; knotten laat knotvorm zien; vereist vaardigheid.
Veelgestelde vragen en praktische tips
- Wanneer snoeien: winter of vroege voorjaar; vermijd vriezen tijdens snoei.
- Hoe vaak snoeien: dak- en leiplataan jaarlijks; overige vormen afhankelijk van vormdoel.
- Welke knoppen: snoei terug tot 1-2 knoppen bij grovere snoei; bij fijnere snoei kun je iets dichter bij de knoppen zitten.
- Veiligheid: gebruik ladder en beschermingsmiddelen; knoopknopen genoemd bij knotten.
- Verzorging: water bij aanplant, daarna weinig onderhoud; vermijd handmatig schors verwijderen.
De dakplataan en andere dakvormen snoeien in de winter? | Snoeien | Tuinmanieren
Daarnaast kun je een korte tabel gebruiken om snoeitijden per vorm te samenvatten:
| Vorm | Ideale snoeitijd | Snoeidoel | Belangrijkste techniek |
|---|---|---|---|
| Natuurlijke plataan | Winter | Vorm en kroonstructuur | Grotere takken terug tot knoppen |
| Dakplataan | Februari (niet bij vorst) | Horizontale kroon | Takken omhoog verwijderen; horizontale zijtakken inkorten |
| Leiplataan | Winter/Voorjaar | Natuurlijke afscheiding | Zijtakken horizontaal leiden; regelmatige bijsnoei |
| Bolplataan | Late herfst/winter | Compacte bol | Beperkte snoei; gericht op evenwicht |