De bouwgeschiedenis en ontwikkeling van Dordrecht is het verhaal over het ontstaan en de groei van Dordrecht en zijn binnenstad.
Het is een binnenstad die leunt op achthonderd jaar geschiedenis.
Sinds de 12e eeuw hebben veel gebeurtenissen invloed gehad op de structuur en de inrichting van de stad.
De gunstige ligging aan de rivieren zorgt ervoor dat Dordrecht, de oudste stad van Holland, zich ontwikkelt tot handelsstad.
De stad groeit.
De hoofdstructuur van de oude stad Dordrecht is nu nog volledig herkenbaar.
Dordrecht blijft een handelsstad, maar de groei stagneert.
Ontwikkelingen in de haven en stadsuitbreidingen
In de 17e eeuw worden de Wolwevershaven, Maartensgat en Kalkhaven ontwikkeld.
Verder wordt er voornamelijk verbouwd.
Wel speelt de stad een prominente rol in de opstand tegen Spanje met de Eerste Vrije Statenvergadering.
Vanaf de Tweede Wereldoorlog veranderden de opvattingen over stedenbouw en architectuur.
Penninckshoek en Penninckshuis
De inham tussen de huizen op de Brink, achter het beeld van Albert Schweitzer, wordt de Penninckshoek genoemd.
De gevel met de beelden (Penninckshuis) is één van de topstukken van de renaissance in Deventer en in Nederland.
Omstreeks 1588 gaf de handelaar Herman Penninck opdracht voor de bouw van deze pronkgevel, die zijn rijkdom en geletterdheid moesten weerspiegelen.
De 6 beelden boven de toegangsdeur stellen de 6 deugden voor (geloof, hoop, liefde, voorzichtigheid, kracht en gematigdheid).
Beroemde teksten staan bij de zes ornamenten: "CHARTITAS TEMPERENTIA PRVDENTIA FORTITVDO FIDES SPES"; deze staan voor "de zes deugden".
Later was het pand mogelijk gebruikt als katholieke schuilkerk.
Eind 19e eeuw was het pand sterk vervallen, de Doopsgezinde Gemeente heeft de voorgevel laten restaureren en er een nieuwe kerk achter laten bouwen.
Het pand is momenteel nog steeds in gebruik als Doopsgezinde Remonstrantse Kerk.
Al in Dordrecht verankerde koppeling tussen stad en water
Havenstad aan de Merwede, ontstaan in de 11de eeuw aan de oevers van de (verdwenen) veenkreken de Dubbel en de Thure(drech).
Door overstromingen rond 1150 ontstond een doorvaarroute (Voorstraathaven, Wijnhaven).
De dijken aan weerszijden hiervan werden bebouwd, eerst aan de noordzijde (Wijnstraat-Groenmarkt-Grotekerksbuurt) en iets later aan de zuidzijde (Voorstraat).
Met de stichting van een tol (1179) en het verkrijgen van grafelijke keuren (oudst bewaarde 1220) ontwikkelde Dordrecht zich tot een belangrijk handelscentrum.
De eerste vermelding van stadsrechten dateert uit 1200, toen de Hollandse graaf Dirk VII zijn bezit moest afstaan aan de hertog van Brabant en het vervolgens in leen terugkreeg.
Vleeshal met schepenkamer en gevangenis (1284-'85) en werd er een stadsgracht gegraven (Spuihaven, Kromhout en Riedijkshaven).
Middeleeuwen tot renaissance: identiteiten en kerken
In het gebied tussen deze gracht en de Voorstraat - de ‘landzijde’ genoemd - ontstonden dwarsstraten en stegen.
Ook diverse kloosters vielen binnen de ruime 13de-eeuwse omgrachting.
In het buitendijkse gebied ten noordwesten van de Wijnstraat-Groenmarkt-Grotekerksbuurt - de ‘poortzijde’ - lagen de tufstenen parochiekerk (gesticht 12de eeuw) en de toltoren.
De bebouwing stond hier aanvankelijk op terpen.
Dordrecht werd in 1283 weer eigendom van de Hollandse graaf.
Na de moord op Floris V in 1296 volgden enkele onrustige jaren, onder andere ook door een Vlaamse bezetting in 1303-'04.
De economische positie werd versterkt door het stapelrecht uit 1299 voor onder andere wijn, graan en hout.
Dordrecht bezat het regionale stapelrecht voor het Hollandse territorium ten zuiden van de Maas en de Hollandse IJssel, waardoor Dordrecht het marktcentrum van Zuid-Holland werd.
In de 14de eeuw was ook de export van zout en Dordts laken van belang.
Architectuur en cultuur: het Penninckshuis als drager van boodschap
Het Noordelijk maniërisme toont zich in de poort en gevel van Penninckshoek, met kenmerken zoals de kloostergeschakelde ornamenten en het portaalmotief.
De eerste bewoners waren Herman Penninck en Lucia van Reede, die in 1583 huwden, waarna het huis in eigendom kwam van de familie Hövell tot Westervlier en Wezenaar.
Herman Penninck was lid van een rijk patriciërs-geslacht en kooplief van linnenwaren, wat bijdroeg aan zijn prestige en het architectonische programma van de gevel.
De voorgevel vertoont iconografische en iconologische programma’s die een religieuze en politieke boodschap uitdrukten in een periode van katholieke interim.
De twee wapens boven de poort stellen respectievelijk Penninck en Van Reede voor, en de geïllumineerde boog boven de poort fungeert als een allegorie van macht en prestige.
De kap en de symmetrie geven aan dat het oorspronkelijk een symmetrische gevel kon zijn geweest, maar na latere aanpassingen is de huidige compositie complexer geworden.
De ionische orde in de gevel symboliseert de midlife-harmonie en is gekozen om extremen te vermijden, passend bij de opdrachtgever en het tijdsbeeld van Serlio.
Zes allegorische vrouwenfiguren - Fides, Spes, Caritas, Prudentia, Fortitudo en Temperantia - zijn zichtbaar op de gevel en dragen bij aan de heroïsche voorstelling van de deugden.
De penninckshoek weerspiegelt een combinatie van esthetiek en iconografie die diepe betekenis geeft aan deze plek als presentatie van de rijkdom en invloed van de eigenaar en de stad.

Kloosters, kerken en bouwsporen in Dordrecht
Het Mariakoor, het hoofdkoor en drie koorkapellen hebben gebrandschilderde ramen uit 1903-'15, naar ontwerpen van onder meer H. Veldhuis en P.J.H. Cuypers.
De forse bakstenen toren heeft drie geledingen met haakse steunberen en siermotieven met gesinterde bakstenen.
De bouw begon vermoedelijk in 1339 en de toren werd in 1624-'26 voorzien van vier wijzerplaten.
Bij de torenrestauratie in 1953-'71 zijn de vrijstaande traceringen in de gevelnissen weer aangebracht.
In de toren hangen een 15de-eeuwse klok, een gegoten klok (1681) en een carillon (1966).

In de Nieuwe of St.-Nicolaaskerk (Nieuwkerksplein) bevindt zich een tweebeukige hallenkerk met een latere neoclassicistische toren en een klok uit 1555.
De Herv. Augustijnenkerk is een laat-gotische kloosterkerk met een driezijdig gesloten koor, gebouwd in 1440-'50.
De voorgevel werd vernieuwd in Lodewijk XVI-stijl, en het interieur wordt gekenmerkt door houten tongewelven en middenzuilen met koolbladkapitelen.

Documentatie- en Kenniscentrum Augustijnenhof is nu negen maanden open en het bruist van de activiteiten.
De gevelwandtekeningen uit 1960-1977 geven een beeld van de restauratie en stadsvernieuwing in Dordrecht en zijn online in te zien.
Historische plekken en hedendaagse reflectie
Naast de Penninckshoek zijn er tal van gevels en trapgevels die Dordrecht een karakteristieke Nederlandse uitstraling geven.
Water en bruggen vormen een integraal onderdeel van de stadsbeleving en dragen bij aan historische identiteit en toeristische aantrekkingskracht.

Samenvatting van identiteit en erfgoed
De Penninckshoek illustreert hoe een rijke koopmansfamilie en de katholieke geschiedenis van Dordrecht samenkomen in een architectonisch programma dat de stedelijke macht en rijkdom uitdrukt.
De moderne restauratie en historische beschouwingen blijven de betekenis van dit erfgoed benadrukken voor zowel inwoners als bezoekers.