De veiligheid, het gebruik en de toekomst van de dekdeklaag van rietdaken

Gelukkig niet! Riet is waarschijnlijk het oudste nog in gebruik zijnde dakbedekkingssysteem in Nederland.

Het rieten dak heeft deze positie kunnen behouden dankzij een groot aantal aanpassingen over de loop der jaren.

Niet langer wordt het riet gebonden met hazelnoot gaarden en wilgen tenen.

In plaats daarvan wordt gebruik gemaakt van gegalvaniseerd ijzer- en roestvrij staaldraad.

Ook de klantenkring is aan het verschuiven.

Was het rieten dak in vorige eeuwen de goedkoopste functionele dakbedekking (het materiaal riet en stro was vrijwel gratis en arbeid was goedkoop) tegenwoordig is de "goedkoopste" dakbedekking op schuren en boerderijen een golfplaten dak.

Het rieten dak komt u meer en meer tegen op recreatie woningen en villa's waar het goed kan concurreren met de luxere dakpannen en leien.

Aantal en markt

In Nederland is het aantal rietdekkers al jarenlang stabiel, met de laatste jaren zelfs een kleine toename in aantal.

Nederland kent ongeveer 325 rietdekbedrijven met in totaal 750 medewerkers.

In de bouw is het gebruikelijk om ergens tussen de 5 en 10 jaar garantie te geven.

Dit geldt ook voor alle door de rietdekker uitgevoerde werkzaamheden.

Echter op natuurlijke produkten als riet blijven garanties altijd een moeilijk punt.

De achtergrond hiervan is dat bij natuurprodukten na een zekere periode niet meer vast te stellen is wat de kwaliteit bij levering is geweest.

Riet wat op dak is aangebracht zal verouderen en verslijten.

Het product veranderd dus.

Hoe snel dit zal gebeuren hangt af van: de hellingshoek van het dak, de kwaliteit van aanbrengen, de ligging noord oost zuid of west, de omgeving: schaduw en/of bomen, het gepleegde onderhoud, de opbouw van de dakconstructie, etc.

Verder hangt het natuurlijk af van de kwaliteit van het riet bij aanbrengen.

Over het algemeen is het zo dat hoe grover, des te houtiger, des te langer zal het riet meegaan.

Riet van hetzelfde perceel zal van jaar tot jaar een andere "kwaliteit" kunnen hebben.

Kwaliteit, meten en praktijk

Helaas is er (nog) geen objectieve manier om de kwaliteit van riet te meten.

Het is niet mogelijk de kwaliteit van een individuele partij objectief te vergelijken met de kwaliteit van andere partijen riet en vervolgens uitspraken te doen over de te verwachten duurzaamheid van dit riet toegepast op het dak.

Wat overblijft is een subjectieve beoordeling aan de hand van ervaringen uit het verleden door de rietdekker.

Dat het moeilijk te beoordelen is wat de kwaliteit daadwerkelijk is blijkt uit het feit dat "het slechtste riet" vaak door rietdekkers op de eigen schuur verwerkt werd en er nu veel rietdekkers verrast worden door de soms lange levensduur die dit "slechte" riet blijkt te hebben.

Niet altijd, meestal is het kritische punt de dakhelling.

Constructie en helling

Wanneer gekeken wordt naar het gewicht van de dakbedekking kan het bijna altijd.

Een rieten dak heeft echter altijd een dakhelling nodig van 45 graden of steiler.

Terwijl shingles daken vaak een stuk vlakker kunnen zijn.

Is uw dak te vlak voor riet dan is het beter hier niet voor te kiezen.

Daken, stro en traditionele technieken

Strodokken of stropoppen worden gebruikt om (vaak) daken gedekt met Oud-Hollandse pannen af te dichten om zo tocht, inregenen en insneeuwen te verminderen.

De dokken worden gemaakt van roggestro.

Dat hangt van de wind af.

Onder normale omstandigheden is het allebei slecht.

Dat wil zeggen, wanneer je de isolatie hard nodig hebt, in de winter, 5 graden vorst, bij windkracht 3 of hoger, tochten beide daken zo hard dat van een behoorlijke bescherming tegen de kou nauwelijks sprake zal zijn.

Bij windstil weer echter is de isolatiewaarde van het pannendak ongeveer nul, maar van het rieten dak is dit ongeveer Rc=1,5.

(en dat is redelijk) Dit geldt zomer en winter, tegen de kou en tegen de warmte.

Na-isolatie en dampschermen

Kan ik een bestaand rieten dak na-isoleren?

Een traditioneel open constructie kan behoorlijk stoffig en tochtig zijn.

Wilt u hier iets aan doen dan is het het beste de ruimte als eerste tochtdicht af te werken.

Het beste gaat dit door over de binnenconstructie (de sporen, spanten en/of gordingen) een dampdichte folie aan te brengen.

Zo goed mogelijk aansluitend aan de wanden.

(bijvoorbeeld eerst een lat met kit tochtdicht op de muur bevestigen en hierop de folie aanbrengen)

Daar waar de foliebanen elkaar overlappen de naden met tape goed afplakken.

Wanneer u hieroverheen de afwerking zet (gipsplaat, stucwerk op board, schaaldelen, etc) heeft u een energiebesparing bereikt van ongeveer 90%.

De spouw tussen riet en onderconstructie blijft zo bestaan.

Isolatievarianten en richtlijnen

Elk geïsoleerd rieten dak, zowel een schroefdak als een aanvullend geïsoleerd traditioneel dak, moet voorzien zijn van een volledig gesloten aangebrachte dampdichte laag.

Deze dampdichte laag hoort zo ver als mogelijk aan de binnenzijde (warme zijde) van de constructie aangebracht te zijn.

De dampremmer voorkomt dat vocht uit de woning in de constructie kan trekken en daar kan condenseren.

Indien u een traditioneel gebonden rieten dak gaat na-isoleren dan wordt de opbouw van de constructie als volgt (van binnen naar buiten): Afwerking, dampremmer, isolatie, spouw, rietlatten riet.

De spouw van ongeveer 5 cm. is van belang zodat de rietdekker met zijn gereedschap nog onder de lat kan komen.

Bij het toepassen van isolatie onder het riet dient de dampremmer volledig stromingsdicht aangebracht worden. Dit betekent overlappen afplakken en alle naden en kieren dichten.

Een rietendak kan (aanvullend) geïsoleerd worden met een multilayer folie (meerlaagse folie).

Voorwaarde is dat er nog geen dampremmende laag in het dak zit, de meerlaagse folie is immers zowel dampremmer als isolatie (er mogen nooit meerdere dampremmers in dezelfde constructie gebruikt worden, vocht zou opgesloten kunnen worden).

Een aantal fabrikanten van meerlaagse isolatiefolies geven (te) hoge isolatiewaarden op, die volgens Nederlandse normen niet voldoen.

Om hieraan een einde te maken is de Ontwerprichtlijn Reflecterende Isolatie ontwikkeld waarin helder uiteengezet wordt hoe gerkend kan en moet worden.

In Nederland wordt deze richtlijn uitgegeven door SBR.

De totale isolatiewaarde van een rieten dak hangt af van de opbouw (verschillende lagen) van de constructie.

De gemiddelde warmteweerstand van een rieten schroefdak zonder aanvullende thermische isolatie over een periode van 30 jaar bedraagt 4,0 m²K/W.

Dat betekent een dak van gemiddeld 28 cm. dikte op een daarvoor geschikte plaat van 18 mm.

Wanneer onder de plaat waarop het riet geschroefd wordt nog aanvullend geisoleerd wordt kan de Rwaarde van dat isolatiemateriaal opgeteld worden bij de Rwaarde van het rieten dak.

Ja dat is mogelijk maar de uitvoering luistert nauw.

Wanneer het isolatiemateriaal niet geschikt is of er wordt te veel vocht in de woning ingebracht (bijvoorbeeld tijdens de bouwfase) ontstaan en risico’s op inwendige condensatie.

Het isolatiemateriaal moet daarom voldoende vochtregulerend zijn zoals bijvoorbeeld Isovlas.

Dit is in enkele gevallen mogelijk.

Wel zal goed naar de opbouw van de bestaande constructie gekeken moeten worden.

Zit er bijvoorbeeld al een dampremmer in de constructie dan zal deze mogelijk verwijderd moeten worden.

Het te gebruiken isolatiemateriaal moet geschikt zijn en de juiste vochtregulerende eigenschappen bezitten.

Een product als Isovlas is door de veerkrachtige en sterke natuurlijke vezels en de vochtregulerende eigenschappen van vlas goed geschikt om een rieten dak van binnen uit te isoleren.

De isolatie sluit goed aan op ronde sporen, en is ook goed hoeken en gaten te duwen.

De bovenplaat moet minimaal 12 mm. dik zijn om voldoende sterk te zijn voor de schroeven waarmee het riet wordt vast gezet.

Bij al deze factoren kan men gewoon fouten maken met als gevolg een sterk verkorte levensduur.

Of men kan voor 1 of meer van deze factoren een niet optimale oplossing kiezen met als gevolg een beetje kortere levensduur.

Levensduur en factoren

Wanneer een dak 20 tot 25 jaar meegaat (eigenlijk is dit te kort) dan is natuurlijk de vraag wat niet optimaal geweest is.

Dit is dan een zeer moeilijk te beantwoorden vraag.

In veel gevallen zal er een combinatie van factoren een rol spelen.

Welke factor hoeveel bijdraagt is daarbij niet objectief vast te stellen.

Voor nieuwe kapconstructies (al of niet op nieuwe woningen) zijn er maar twee goede constructies in verband met de wettelijk geeiste isolatie-waarde van het dak: een gebonden dak boven een isolatie-paneel met verhoogde tengel en rietlatten, en een schroefdak op een voor dit doel vervaardigd isolatie paneel.

Beide leveren een goed en duurzaam dak mits de onderconstructie tocht dicht wordt uitgevoerd.

Dus alle naden tussen de panelen van buiten af goed afpurren !

(de aannemer kan ook voor deze twee gevallen zelf een constructie opbouwen, het goed aanbrengen van een dampremmende laag aan de binnenkant bepaalt dan de kwaliteit van de constructie en dus voor een groot gedeelte ook de potentiele levensduur van het dak)

Wanneer alle factoren optimaal worden gekozen zou een traditioneel gebonden dak beter moeten zijn en iets sneller drogen dan een schroefdak en dus een iets langere levensduur moeten hebben.

In de praktijk is dit echter niet aantoonbaar terug te vinden, wij zien een overmaat aan problemen met gebonden constructies.

Meestal zijn er dus ook andere factoren die een belangrijke(re) rol spelen dan de gekozen constructie waarbij de keuze van het riet de moeilijkst te beoordelen maar ook een van de belangrijkste is.

Veel rietdekkers kiezen voor een schroefdak en zorgen dat de overige factoren optimaal zijn.

Brand en veiligheid

Recent zijn wij geconfronteerd met informatie dat een cellulose-etende schimmel op dit moment zich razendsnel in Nederland zou verspreiden en daarmee een bijzonder grote bedreiging vormt voor rieten daken.

Is dit loos of echt alarm ? Wat te doen ?

Ons huis heeft een 4 jaar oud rieten dak.

De normale preventieve algen bestrijding is reeds twee maal op ons dak uitgevoerd.

Er is hierover inhoudelijk niet zo veel bekend.

Wat wij weten is het volgende:Er is een Duitser (hij is Physiker, regisseur en documentairemaker) die zelf een rieten dak heeft dat in levensduur tegen zou vallen.

Hij wil daarover een documentaire maken (in juni 2006) voor de Duitse tv onder de werktitel "Het acute sterven van rieten daken".

Binnen de rietbranche in Duitsland wil niemand hieraan meewerken omdat hij geen aanvullende informatie wil of kan geven die controleerbaar zijn beweringen onderbouwen.

Bij navraag wijst men ons op: 4 aangetaste daken te midden van 60 andere in een openlucht museum (Freilichtmuseum Molfsee).

Toevallig zijn de aangetaste daken de platste daken van het park, 12 jaar oud, aan een bosrand en een dak waar het riet na 12 jaar "overmatig" is aangetast precies daar waar een grote boom schaduw geeft op het dak.

Dit is tevens het enige dak op het hele terrein waar de schaduw van een boom op het riet valt.

Tot slot een nieuw dak dat stink op hetzelfde terrein, dit dak is echter veel te dik gedekt met te kort zacht riet, dan kan men precies deze problemen verwachten.

Dit is zelfs zo voorspelbaar dat de Duitse regels voor goed vakmanschap (Regelwerk Deutsches Dachdeckerhandwerk) een dergelijke werkwijze verbiedt.

Daarop komt de man met de theorie dat er nieuwe, gemuteerde schimmels moeten zijn die het riet sneller aantasten dan vroeger het geval was.

Waarom dan ondertussen niet alle daken op het bovenstaande terrein aangetast zijn maakt de man niet duidelijk.

Als regisseur weet hij hoe de media te interesseren voor zijn ideeën, hij krijgt nogal wat aandacht in de Duitse pers.

Wederom zonder een "normale" onderbouwing.

Wie heeft vastgesteld, welke schimmels het zijn, is onbekend.

De man beroept zich voordurend op wetenschappelijke instituten, officiële onderzoeken, proeven en resultaten. Zonder daarbij ook maar ëën objectief controleerbaar gegeven te vermelden.

Na 6 maanden komt de man ook met de oplossing voor zijn zelf gecreëerde probleem.

Hij verkoopt ineens het middel dat het verval zou stoppen.

Een datablad, wettelijk verplicht voor dit soort producten, is niet te verkrijgen.

Het werkzame middel is onbekend, evenals de concentratie.

"Het werkt want de man zegt dat het werkt".

Verder als dat gaat de informatie niet.

Welke proeven zijn er gedaan om tot deze conclusie te komen ? Niemand weet het.

Na ons verzoek om nadere informatie verdwijnt zelfs de naam van zijn product uit beeld.

Hij heeft het nu over zijn middelen.

Potentiële klanten van de Duitse of Nederlandse verkopers van wondermiddelen kunnen wij alleen adviseren af te gaan op feiten en rapporten.

Vraagt u beslist door!

Een toelatingsnummer voor de chemicaliën en datablad zijn wettelijk vereist.

Een productbeschrijving met werkzame bestanddelen en eventuele risico's is wel het minste wat u zou mogen verwachten.

Een op schrift gestelde verklaring van de rietdekker wat het middel voor uw dak gaat betekenen geeft u wellicht in de toekomst bij problemen enig houvast.

De middelen hoeven niet slecht te zijn voor uw dak, soms is de werking zelfs goed voor de duurzaamheid.

Vaak is het echter te duur en te slecht onderbouwd en kan de (dure) behandeling niet waarmaken wat de rietdekker aan werking beloofd.

Een werkelijk slecht dak wordt hiervan niet beter en wat erger is, door van deze behandeling veel te verwachten is er geen aandacht meer voor de werkelijke oorzaken van het verval.

Elke paar jaar komt er een nieuw wondermiddel op de markt voor hen die erin willen geloven.

Voor de Vakfederatie is er dan telkens weer de vraag: moeten wij op deze onzin ingaan en het zo zelfs een zekere status geven, of gaan wij er niet op in, wat in dat geval ook vragen oproept.

Wij kiezen er meestal voor onze achterban (de rietdekkers) zo goed mogelijk te informeren zodat zij een degelijk onderbouwd antwoord kunnen geven op mogelijke vragen uit de markt.

Stiekem hopen wij ondertussen natuurlijk ook dat er een wondermiddel bestaat dat werkt.

De kern van het probleem is dat het rieten dak niet altijd aan ieders verwachtingen kan voldoen.

Dat er ook zaken mis kunnen gaan.

Indien men dan geen verklaring kan vinden voor de tegenvallende prestaties, of met de gegeven verklaring(en) geen genoegen kan of wil nemen, moet men op zoek naar alternatieven.

Dan komt men tot uitspraken als: "Het komt van alle straling in de lucht tegenwoordig" of "vroeger was alles beter".

Constructiegeschiedenis en bouwmethoden

Vanaf 1971 zijn de eerste gesloten constructies toegepast.

Eerst als spijkerdak later als schroefdak.

Ook hier gaat in principe de vuistregel op: maak de onderconstructie helemaal open of helemaal dicht.

De temperatuur in de ruimte rond het zwembad zal 20 graden of hoger zijn.

De relatieve luchtvochtigheid zal al gauw 70% of hoger zijn.

Dit zijn extreme, zeer vochtige omstandigheden met een zeer hoge dampdruk (tot 2320 Pascal).

Brandveiligheid en hedendaagse maatregelen

Riet is een grassoort die 1 tot 3 m hoog kan worden.

Recht en gesnoeid riet groeit steeds weer aan.

Riet is een hoog brandgevaarlijk materiaal, maar moderne dakelementen en systemen verminderen het risico aanzienlijk.

Bij een rieten dak is de brandveiligheid te verbeteren met schroefdak, brandvertragers, sprinklerinstallaties en bliksemafleiders.

Het schroefdak zorgt ervoor dat zuurstof afhankelijk van een brand minder snel binnendringt.

Een sprinklerinstallatie op het rieten dak met Flying Brands Detection System kan brand detecteren en bestrijden zonder de levensduur van het rieten dak ernstig te beïnvloeden.

Bliksembeveiliging en andere preventieve maatregelen dragen bij aan de algemene veiligheid van gebouwen met rieten daken.

De brandveiligheid van uw woning met rieten kap is tegenwoordig heel goed te garanderen.

Onderhoud en onderhoudsadviezen

Brandveiligheid hangt samen met onderhoud, periodieke inspecties en tijdige reparaties.

Rieten daken vragen om regelmatige controle en soms updating of kaming.

Het voorkomen van alg- en mosvorming is belangrijk voor ventilatie en droogvermogen van het riet.

Het gebruik van anti-algmiddelen kan vereist zijn, Raadpleeg www.riet.com voor een actueel overzicht van gebruikte middelen.

Het middel mag geen schade aan het riet toebrengen.

De stengelwand beschermt het inwendige weefsel van het riet tegen zachtrotschimmel en ultraviolet licht.

Koers van de toekomst

Riet is traditioneel en kunstriet wordt steeds vaker toegepast.

Riet als dakbedekking is tegenwoordig een volwaardig bouwproduct.

Vanaf het begin van de bouw van nederzettingen werden bouwmaterialen uit de omgeving gebruikt.

Rietdekkers beschrijven de bindingstechnieken en materialen van vroeger, en het onderhoud is nog steeds cruciaal voor de levensduur van het dak.

Riet als dakbedekking versterkt het landelijke karakter en vormt een eenheid met de natuurlijke omgeving.

tags: #dekladder #boom #riet #dak