In Den Haag ligt het accent op de dierplastiek. Binnen het Zuiderpark staat sinds 1939 de ‘Kat’ van beeldhouwer Gra Rueb. Wijs, maar ook wat bozig door de diepe frons in het voorhoofd. Droomt hij voor zich uit of loert hij op een muis of een vogeltje? In ieder geval kijkt de flinke kater vanaf zijn sokkel naar de wandelaars in het park. De dikke staart heeft hij om de poten gekruld. Rueb maakte vele diersculpturen. Maar niet uitsluitend. Ze vervaardigde ook portretbustes, penningen, tuinbeelden en monumenten. In Den Haag ligt het accent op de dierplastiek. Aan de Willem Lodewijklaan staat bijvoorbeeld een fors hert in brons van haar hand. En tien granieten dierentableaus van Rueb sieren de ‘Dierentuinbrug’. Ze werkte in een gestileerde, robuuste stijl. Met de sterke vereenvoudiging van vormen sluit ze aan bij het werk van beeldhouwers uit de eerste decennia van de 20e eeuw. Beeldhouwen, een fysiek zwaar beroep, werd een mannenvak geacht, maar Rueb wist dankzij vasthoudendheid en talent haar plaats in die mannenwereld te veroveren. In 1955 schrijft het ‘Utrechts Nieuwsblad’ nog - Rueb wordt dan zeventig - dat zij een van de weinige vrouwen in ons land is ‘die de sculptuur beoefenen’. Ze onderscheidde zich van haar collega’s door haar ‘zin voor humor’, zoals kunsthistoricus Cornelis Veth het omschrijft. De ‘Wijze kater’ in het Zuiderpark heeft dat zweempje humor waar Veth het over heeft.
Het Haagse geveldier: betekenis en locaties
Graag wil ik je voorstellen aan een bijzondere diersoort: het Haagse Geveldier. Dit dier kwam tijdens de biologieles op school niet aan de orde maar is in Den Haag op vele plekken te bewonderen in uiteenlopende vormen. Veel Haagse Geveldieren vertellen het verhaal van het gebouw waar ze aan hangen. Of eigenlijk het verhaal van de gebruikers van het gebouw. Aan de Molenstraat 52 zie je ook schapen, maar die zijn bedoeld om op te eten. Kerken gebruiken ook dieren als symbool. Een mooi voorbeeld hiervan is de pelikaan, te zien boven de ingang van de Paschaliskerk aan de Wassenaarseweg en in de gevel van de voormalige Jeruzalemkerk aan het Pomonaplein. Volgens een legende voedt een pelikaan haar jongen met haar eigen bloed. De vogel staat daarmee symbool voor de offerdood van Christus.
Overigens voeden pelikanen hun jongen met halfverteerd voedsel vanuit hun zo kenmerkende keelzak. Omdat dat voedsel rood is, kan het lijken alsof de vogel haar jongen bloed voert. Het zal je niet verbazen dat ook de tekens van de dierenriem geveldieren opleveren. Daarvoor moet je naar de Vogelwijk, waar je in een aantal gevels op de Kwartellaan je eigen sterrenbeeld kan opzoeken. De huizen zijn in 1927 gebouwd en zijn ontworpen door de architect Alexander Kropholler. In de advertentie van de projectontwikkelaar, het Bouwbureau J.A. In een bespreking in diezelfde krant krijgen de tableaus (zoals we inmiddels spellen) ook een aparte vermelding: ‘Geestig geteekende gevelstukken, welke aanschouwelijk voorstellen figuren uit de dierenriem, de planeten en de jaargetijden; een versiering welke niet zal nalaten de aandacht te trekken’.
De fabrikant van de gevelstenen was de N.V. Steen- Pannen- en Tegelfabriek. “Ouderzorg” uit Leiderdorp. In de Vogelwijk kun je trouwens nog een andere bijzondere diersoort vinden: het tegeldier! Op veel plekken in Den Haag maken dieren de ingangen van portieken herkenbaar. Wat ik hier laat zien, is maar een klein deel van alle geveldieren die je in Den Haag kunt vinden. Zoek je een nieuwe hobby, dan heb ik er een voor je: Geveldieren verzamelen!
Wandelen langs de onbekendere gebieden van Den Haag
Symboliek van geveldieren en hun centrale thema
Het verhaal van geveldieren in Den Haag gaat niet alleen over decoratie, maar ook over de verhalen van gebouwen en hun gebruikers. De pelikaan staat symbool voor offerdood en toewijding, terwijl dierenriem-figuren een vergelijking bieden met jaargetijden en planeten. Deze symboliek weerspiegelt een bredere traditie van ornamentiek die gebouwen karakter en geschiedenis geeft.
- Kat: humor en tegelijk waakzaamheid in het openbare groen
- Pelikaan: offer en religieuze symboliek bij kerken
- Dierenriem-tableaus: natuurlijke symboliek toegepast op gevelstenen
Concrete voorbeelden van locaties met geveldieren
- Zuiderpark Kat - gra Rueb
- Pelikan-symboliek bij Paschaliskerk en Jeruzalemkerk
- Geveltableaus met dierenriem in Vogelwijk (Kropholler)