Het lijkt simpel, maar er zit nogal verschil onderling in de verschillende soorten plamuur. Grofweg zijn de plamuursoorten (in de jachtbouw) in 3 type’s te onderscheiden: 1) Alkydplamuur 2) Polyesterplamuur (ook wel staalplamuur genoemd) 3) Epoxyplamuur. In dit artikel worden de drie typen nader toegelicht, inclusief kenmerken, toepassingsgebieden en praktische tips voor verwerking.
1) Alkydplamuur
Dit is de ouderwetse plamuur. Eén-component, vaak in een tube of uit een plat blikje. Deze plamuur wordt vooral nog wel op hout gebruikt, kan eventueel ook op staal, maar dan alleen na een roestwerende primer. Gemakkelijk te verwerken, want er hoeft niets van tevoren gemengd te worden.
Nadeel is het feit dat de plamuur altijd wat inzakt, dus meestal moeten er meerdere lagen aangebracht worden. Dit in combinatie met de trage droogtijd (meestal 24 uur), zorgt ervoor dat de plamuur niet vaak meer gebruikt wordt.
Kenmerken:
- Eén-component
- Krimpt tijdens het drogen
- Alleen voor boven de waterlijn te gebruiken
- Slechts in dunne lagen (schraplagen) toe te passen
Alkydplamuur is verkrijgbaar bij verfgroothandel.nl: Avis Resistol super plamuur.
2) Polyesterplamuur
Polyesterplamuur wordt ook wel staalplamuur genoemd, kan zowel voor polyester, hout, als staal worden gebruikt. Dit type plamuur, op basis van onverzadigde polyester, wordt ook veel in de autoreparatie gebruikt, mede omdat het grote voordeel de snelle droging is. Doorgaans is de plamuur na aanbrengen al na een half uur schuurbaar. Dit maakt het dus uitermate geschikt voor noodreparaties.
Nadeel van deze plamuur is dat het vocht opzuigt. Dit kan ook vocht uit de lucht zijn, bijvoorbeeld als de plamuur overdag wordt aangebracht, niet direct wordt overgeschilderd, en het ’s nachts vochtig wordt. De plamuur zal dit vocht later willen afgeven en kan dan de verflaag (die inmiddels aangebracht is) wegduwen. Deze plamuur is niet geschikt om grotere gaten op te vullen op hout en staal, daar de plamuur te hard wordt, en werkt niet, zoals hout en staal, dat uitzet al naar gelang de buitenomstandigheden (vocht, warmte). De plamuur zal dan kunnen gaan knappen. Voor grotere gaten in polyester is hiervoor speciale polyesterplamuur, namelijk glasvezelplamuur. Dit is polyesterplamuur met glasvezels, die dienen als een soort wapening. Dit geeft een vrij grof uiterlijk, en moet dan ook worden afgeplamuurd met gewone polyesterplamuur.
Kenmerken:
- Twee-component, vaak met als verharder een klein tubetje
- Snel drogend
- Krimpt enigszins
- Alleen boven de waterlijn te gebruiken
Polyesterplamuur is verkrijgbaar bij verfgroothandel.nl: Wilsor Polyesterplamuur, Wilsor Glasvezelplamuur, Epifanes Polyesterplamuur, De IJssel poltix spuitplamuur, De IJssel IJmofix, Woodcap Polyesterplamuur.
3) Epoxy-plamuur
De meest gebruikte plamuur in de professionele jachtbouw is plamuur op basis van epoxy. Op een groot schip worden soms wel enige pallets met epoxy-plamuur aangebracht, om het spiegelglad te laten worden. Overigens wordt een groot deel er ook weer afgeschuurd. Er bestaan diverse soorten epoxy-plamuur; professionals werken doorgaans met een grove soort om diepere gaten/deuken op te vullen (bijvoorbeeld International Interfill 830, of de IJssel LG Plamuur). Dit zijn lichtgewicht soorten, om het gewicht van het schip niet al te veel te doen toenemen. Deze soort dient weer afgeplamuurd te worden met een fijne afwerkplamuur (bijvoorbeeld International Interfill 833), om een glad oppervlak te verkrijgen.
Voor de doe-het-zelver zijn er ook universele epoxyplamuren, die bovengenoemde twee producten vervangen. Voorbeelden hiervan zijn De IJssel Variopox Plamuur, International Watertite en Wilsor Epoxyplamuur. De meeste epoxyplamuren zijn niet sneldrogend, denk aan 6 tot 24 uur, en doorgaans is ook een minimumtemperatuur vereist van ongeveer 12 graden Celsius. Epoxyplamuur is flexibel genoeg om rek en krimp op te vangen van hout en staal, waardoor het veel wordt toegepast.
Het is aan te raden om de plamuur grof aan te brengen, en na ongeveer 24 uur een teveel weg te schuren. Indien u hier langer mee wacht, is het mogelijk dat het schuren moeizaam gaat, daar de plamuur dan vrij hard geworden is. Ondanks het feit dat de plamuur twee-componenten is, kan deze ook over één-component verflagen aangebracht worden, omdat epoxyplamuur bijna altijd oplosmiddelvrij is (mede daardoor is er ook vrijwel geen krimp bij het drogen).
Kenmerken:
- Twee-componenten
- Voor alle ondergronden
- Voor boven- en onder water de waterlijn te gebruiken
- Voor grote en kleine oneffenheden
Epoxy-plamuur is verkrijgbaar bij verfgroothandel.nl: De IJsel Variopox Epoxy LG plamuur, De IJsel Variopox Epoxy plamuur, De IJsel Variopox Epoxy Finishing plamuur, International Watertite plamuur, International Interfill 830 en 833 varianten, Epifanes Epoxy Filler 1500 en LG 800, Nelf Nelfapox Finishplamuur en Reiplamuur, Aemme epoxyvarianten, Hempel ProFiller 35370. Daarnaast zijn er specifieke tips en praktijkvoorbeelden voor verwerking bij verschillende temperaturen en omstandigheden.
Praktische tips voor epoxyplamuur
1) Epoxy giethars bestaat uit twee componenten die grondig gemengd moeten worden voor het juiste uithardingsproces. Als de componenten niet goed gemengd zijn, zal je epoxy niet volledig uitharden. Meng de twee componenten epoxy minimaal 5 minuten, waarbij je zijkanten en bodem van de container schraapt.
2) De juiste verhouding tussen de twee componenten is cruciaal voor het uithardingsproces. Bijvoorbeeld UltraEpoxy Easy Mixing 1:1 mengen, maar de meeste epoxy’s mengen zich 1:6 of 1:5. Verhoudingen bepalen de sterkte en uitharding; voeg nooit meer hars toe om de uithardingstijd te beïnvloeden.
3) Pigment voor epoxy giethars kan een mooie uitstraling geven, maar te veel pigment kan de uitharding verstoren. Gebruik altijd echte epoxy-pigmenten zoals voorgeschreven op de verpakking.
4) Epoxy hardt het beste uit bij kamertemperatuur. Bij te laag of te hoog is de uitharding vertraagd of kan stoppen. Raadpleeg altijd het etiket voor de juiste temperatuur, en vermijd hoog vochtgehalte boven 55% als het kan.
5) Vocht in de lucht kan leiden tot onvolledige uitharding of amine blush. Werk in een droge, goed geventileerde omgeving.
6) Epoxy heeft doorgaans een lange houdbaarheid van minimaal 2 jaar. Controleer de fabrikantsinstructies en gebruiksmogelijkheden bij oudere epoxy.
7) Het voorverwarmen van het te bewerken oppervlak kan helpen. Een oude-gloeilamp in een afgesloten kastje helpt de temperatuur langer rond 15 graden te houden. Houd wel rekening met brandgevaar en zorg voor voldoende ventilatie.
8) Als epoxy niet volledig uithardt, kan het helpen het product in een mal te verwijderen door bevriezen of verwarmen zoals beschreven in de praktijkvoorbeelden. Gebruik altijd handschoenen en volg de veiligheidsadviezen van de fabrikant.
Wanneer kies je welke plamuur?
- Voor houtwerk boven de waterlijn en wanneer gemak voorop staat: alkydplamuur.
- Voor snelle reparaties en minder grote gaten: polyesterplamuur, eventueel met glasvezelwapening bij grotere gaten.
- Voor grote oneffenheden en alle ondergronden met maximale sterkte en waterbestendigheid: epoxyplamuur, met finishing plamuur voor het gladmaken.
Bij het werken met epoxy is het verstandig om grof te beginnen en na circa 24 uur te schuren en af te werken met een fijnere epoxyplamuur. Voorbeelden en specificaties moeten altijd uit de productinformatiebladen gehaald worden en afgestemd worden op de toepassing en ondergrond.
Technische samenvatting en verwerkingstips
- Epoxy werkt het best tussen 12 en 25 graden Celsius; zorg voor een constante temperatuur.
- Mengverhouding en grondstoffen zijn cruciaal voor een goede uitharding; volg de verpakking nauwkeurig.
- Vermijd extreem vocht in de lucht; dit kan leiden tot verminderde sterkte en amine blush.
- Gebruik finishing plamuur voor een glad oppervlak na grof vullen.
Epoxyplamuur maken met microballoons
Deze tekst kan als leidraad dienen voor wie op zoek is naar een stevige en duurzame afwerking in jachtbouwprojecten. Het water lokt, maar er moeten nog een paar klussen gebeuren op de wal. Epoxy-plamuur vergt aandacht voor temperatuur en mengverhoudingen, maar biedt optimale sterkte en flexibiliteit bij hout- en staalreparaties.