Onder ondersabelen verstaan we het opvullen van de (kleine) ruimte tussen constructieonderdelen, bijvoorbeeld de voetplaat van een kolom en de betonconstructie met ondersabelingsmortel. Ondersabelen levert volledige ondersteuning, bescherming tegen corrosie, verstelling van hoogte en verbeterde stabiliteit en draagkracht van de constructie. Soms wordt daarbij tweecomponenten-giethars toegepast (bijvoorbeeld Sikkens). Ondersabeling wordt ook toegepast wanneer omvangrijke zware machines of rails een ondergrond met groter dragend vermogen nodig hebben. Krimpvrije mortels zijn essentieel om verzakkingen te voorkomen.
Ondersabelen: mortels en toepassingen
- Voordelen: volledige ondersteuning van de kolomvoet; voeg tussen kolomvoet en drager wordt opgevuld; bescherming tegen corrosie, verstelling van hoogte, stabiliteit en draagkracht.
- Morteltypes: ondersabelingsmortel of ondersabelingsvulmortel; gietmortel of zwelmortel (krimparme of krimpvrije mortel).
- Welke mortel kiezen? Kies de juiste mortel op basis van de specifieke eisen van het project; krimpvrije mortels zijn essentieel om verzakkingen te voorkomen.
Toepassingen (met dank aan DeMargaretha):
- Stalen kolommen in betonconstructies: voor het volledig ondersteunen van de kolomvoet.
- Zware machines: om een groter draagvermogen van de ondergrond te creëren.
- Infrastructuur: bij de ondersteuning van voetplaten van geluidsschermen langs hoge snelheidslijnen.
- Brugleuningen: ondersabelen van voet van stijlen van brugleuningen.
- Wandelementen: opvullen van stelruimten bij wandelementen.
- Ondergieten van staalconstructies: voetplaten.
Aankauwen: voegen vullen tussen natuursteenstukken
Aankauwen is volgens Haslinghuis en Janse het vullen van voegen tussen natuursteenstukken nadat die door wiggen zijn gesteld. De mortel wordt telkens in kleine hoeveelheden stijf in de voeg gedrukt tot het stuk steen drijft en vrij komt van de wiggen en op de mortel staat.
Betonbekisting en materiaalkeuze
Een betonbekisting is een tijdelijke mal, meestal van hout, die de vorm van het beton bepaalt tijdens het storten en uitharden. Bekisting beton houd je op zijn plaats met staken, schroeven en eventueel aarde aan de buitenzijde. Vers beton gedraagt zich in de plastische fase als een vloeistof met een hoge dichtheid; een slappe of slecht bevestigde bekisting buigt door of laat beton weglopen, wat resulteert in scheve of onregelmatige eindresultaten. Zorg daarom altijd voor een stevige constructie voordat je begint met storten.
Materialen en gereedschappen voor een betonbekisting (kort overzicht):
- Gereedschap: waterpas, rolmaat, metselkoord, houtzaag, hamer, schroefmachine, spade, trilnaald of porstok, spaan en richtlat.
Stappenplan voor een eenvoudige bekisting
- Uitzetten van de fundering: markeer de omtrek met piketpalen en span metselkoord; controleer afmetingen met een rolmaat.
- Graven: ruim minstens 60 cm diep; 80 cm indien mogelijk; voeg 10 cm extra aan de zijkanten toe voor bekisting en wapening.
- Bekisting op maat zagen en samenstellen: zaag planken op lengte; schroef stevig aan elkaar vast.
- Bekisting plaatsen en waterpas zetten: zet in positie; bevestig met staken en schroeven; vul buitenkant aan met aarde indien nodig.
- Bouwfolie aanbrengen: onderin de bekisting leggen om aantrekking van aarde en vocht tegen te gaan.
- Isolatie aanbrengen (bij binnenvloeren): isolatiemateriaal boven bouwfolie; dek af met bouwfolie.
- Wapening plaatsen: leg wapeningsnet; til 5 cm boven onderkant met afstandhouders.
- Ontkistingsolie aanbrengen: voorkom hechting van hout aan beton na uitharding.
Na het storten: verdicht het beton direct met een trilnaald of roer door het beton; strijk oppervlak glad met spaan en richtlat; dek af met plastic folie en laat minimaal een week rijpen. Volledige sterkte rond 28 dagen; belast de constructie daarna niet te zwaar.
Dorpen: onderdorpel en raamdorpel
Een onderdorpel onder een buitendeur voorkomt neerslaginfiltratie en zorgt voor een luchtdichte aansluiting met de vloer; een raamdorpel voert regenwater af van het kozijn en metselwerk, wat vochtschade voorkomt. Bij dorpels verschillen de aanpak afhankelijk van type: natuursteen, hardsteen of hout. Voor correct afdichten gebruik je montagesysteem en specifieke kitsoorten.
Dorpelmontage: materialen en afdichten
- Voor houten dorpels: acclimatiseren minimaal 48 uur; meetopening op meerdere punten; laat uitzettingsruimte van 1-2 mm bij twee muren, 2-3 mm bij langere dorpels.
- Voor natuursteen/hardsteen: gebruik High Tack of soortgelijke lijm; plaats stroken kit en druk de dorpel vast; afkitten met siliconenkit die elastisch en waterdicht blijft.
- Voor afdichten van aansluitingen: vermijd acrylaatkit vanwege lage elasticiteit; gebruik Ottoseal S70 of vergelijkbare hoogwaardige siliconenkit tegen vlekvorming en randvervuiling.
- Bij renovatie: bij buitendraaiende dorpels wordt vaak gekozen voor slijtdorpel of afdeklat; boor gaten voor afwatering indien nodig en gebruik DTS-opvulstift bij beschadigingen.
Bevestiging van houten dorpels kan zowel lijmen met montagekit als mechanische bevestiging omvatten. Bij combinatie van lijm en mechanische bevestiging krijg je optimale stabiliteit, vooral bij zware belasting of vochtige ruimtes. Laat uitzettingsruimte rondom kozijnstijlen en deuren vrij om zwelling te voorkomen.
Pedagogische film over Bouwknopen - luchtdichtheid en EPB
Vragen en aanvullende informatie
Alles over bekistingtypes, veiligheid en keuzecriteria wordt uitgebreid besproken in projectmatige en traditionele bekistingssystemen. Voor grote repetities zijn paneelbekistingen populair; bij weinig ruimte of kostenefficiëntie kunnen houten traditionele bekistingen of loste systemen worden toegepast. Veiligheid rondom bekisting en schoren blijft essentieel bij elke uitvoering.