Of je nou van je fiets valt, per ongeluk in je vinger snijdt of een kleine operatie hebt ondergaan: je hoopt natuurlijk dat jouw wond zo snel mogelijk geneest. Er zijn een paar dingen die je kunt doen om dit proces te bevorderen.
Algemene principes van wondverzorging
Een wond is een beschadiging van de huid. Deze beschadiging kan oppervlakkig zijn, maar ook dieper gaan. Soms geneest een wond snel, maar soms ook heel langzaam of moeizaam. Het is van groot belang dat uw handen schoon zijn tijdens de wondverzorging. En ook dat u dit in een schone omgeving doet.
Houd gebruikte en schone pleisters/gaasjes/verband gescheiden. Goede hygiëne helpt infecties voorkomen. Leg alle spullen klaar voordat u begint. Was uw handen met water en zeep.
Reinig de wond regelmatig met water en een mild antiseptisch middel om bacteriën te verwijderen en infectie te voorkomen. Spoel de wond schoon met lauw water uit de kraan of douche. Zo spoel je het vuil weg uit de wond. 1 of 2 minuten spoelen is genoeg. Gebruik alleen water om te spoelen. Geen zeep of iets anders.
Afdekken of openlaten: waarom afdekken het beste is
Veel mensen denken dat het goed is om schaaf-, snij- of andere wonden aan de lucht te laten drogen. Toch is dit niet de juiste optie. Het afdekken van je wond is veel effectiever. Met speciale vochtige pleisters zorg je ervoor dat jij snel weer de oude bent.
Een vochtig milieu bevordert het genezingsproces. Een vochtige wondgenezing gaat korstvorming tegen. Het vocht zorgt er namelijk voor dat er geen hard korstje kan ontstaan. Als jouw huid vochtig blijft, kan er ook minder snel een litteken ontstaan. De pleisters die zorgen voor een vochtige wondgenezing zijn gemaakt van materialen die zélfs geschikt zijn voor de allergevoeligste huid. Het is inmiddels duidelijk dat een natte wondgenezing positief én effectief werkt.
Hoe houd je een wond vochtig?
Soms is een wond afdekken alleen niet genoeg. Je kunt het proces bevorderen door de wond vochtig te maken én te houden. Als je de wond net opgelopen hebt, is het verstandig deze goed schoon te maken met een Wondspray. Dek de zere plek goed af met een speciale pleister. Veel pleisters van Hansaplast bevatten speciale ionen die de wond nat houden.
Nadat de zere plek goed schoon is, is het verstandig om er Wondhelende Zalf op te smeren. Daarna plak je er gewoon weer een passende pleister overheen. Heb je het gevoel dat de wond later in het proces niet goed geneest? Dan smeer je de zalf gewoon nog een keer.
Wanneer direct handelen: bloedingen en spoedgevallen
Bij een (hevig) bloedende wond: bedek de wond en oefen druk uit op of dichtbij de wond, voorkom afkoeling en laat de cliënt niet drinken. Start eerst zelf met tien minuten ONAFGEBROKEN op de wond te drukken. Als het bloeden niet stopt, neem contact op.
Bel direct de huisarts of huisartsen-spoedpost bij 1 of meer van deze dingen: Je arm of been met de wond wordt koud en krijgt minder kleur. Je kunt je tenen of vingers niet meer bewegen. Je kunt bepaalde bewegingen niet meer maken. Je kunt niet meer lopen. Je hebt veel pijn aan de wond. Het bloeden stopt niet. De randen van de wond raken elkaar niet.
Wondsoorten en specifieke adviezen
Schaafwonden en kleine, niet wijkende wonden: Reinig de wond met water uit de kraan of douche met een niet te harde waterstraal. Dek de wond af met een pleister of een (vet)gaasje. Spreek pijnstilling af in overleg met de arts. Overleg met een arts of een tetanusvaccinatie nodig is.
Heb je een bijtwond? Bel dezelfde dag de huisarts of huisartsen-spoedpost. Bijtwonden zijn per definitie geïnfecteerd en mogen niet gehecht worden.
Een diepe of grote wond moet je laten hechten, plakken of lijmen. De huisarts kan de wond hechten of plakken. Het is belangrijk dat de randen van de wond goed tegen elkaar aan komen te liggen. Het bloeden kan dan stoppen en de wond kan dan dichtgroeien. De huisarts maakt de wond eerst goed schoon en brengt de randen van de wond dan bij elkaar met hecht-strips of lijm. De huisarts kan de wond hechten. Dit moet het liefst binnen 12 uur nadat je de wond kreeg. Heel soms kan het nog binnen 24 uur.
Lijmen, hechten en hecht-strips
Lijmen en hechten Om een wond te lijmen of te hechten mag deze niet ouder zijn dan 6 uur. Ongecompliceerde kleine snijwonden kunnen na goed wondtoilet na 6 uur nog gehecht of gelijmd worden, maar hoe eerder hoe beter. De huisarts kan de wond lijmen met een speciale medische lijm. Bijvoorbeeld als je een wondje in je gezicht hebt. Lijmen kan meestal niet als je een wond hebt op een bewegend lichaamsdeel. Bijvoorbeeld op je knie of elleboog.
Hecht-strips: De huisarts maakt de wond eerst goed schoon en brengt de randen van de wond dan bij elkaar met hecht-strips. Dit zijn een soort lange pleisters. Ze heten ook wel zwaluwstaartjes.
Verbandmaterialen en specialistische wondzorg
Door verbandmateriaal aan te brengen op de wond stimuleren we het lichaam om de wond beter te laten genezen. Het verbandmateriaal zorgt er voor dat het weefsel tot aan huidniveau kan groeien en dat de wondranden kunnen sluiten. Een zwachtel of windsel is een langwerpig verband, opgerold, dat wordt gebruikt om druk uit te oefenen (compressie) of om iets vast te maken ofwel fixeren. Bijvoorbeeld een gaas op een wond.
Eilandpleisters zijn bedoeld voor grote wonden. De plakrand zit ver genoeg van de wond af en dit zorgt voor meer gemak bij het verwijderen van de pleister. Eilandpleisters bevorderen genezing van de wond. Een kompres wordt gebruikt om een wond te reinigen, te ontsmetten en af te dekken.
De wondverpleegkundigen beschikken over tal van middelen om complexe wonden te verzorgen en te laten herstellen. Denk aan antibacteriële verbandmiddelen, reinigende verbandmiddelen, wondbeschermende verbandmiddelen en zogeheten alginaten. Per wond beoordeelt de wondverpleegkundige welke verbandmiddelen worden ingezet. Ook de fase van de wond bepaalt wat er nodig is. Bij een geïnfecteerde wond gebruik je bijvoorbeeld zogeheten zilververband, die het bacterieel evenwicht terugbrengt. Is een wond vies, dan gebruik je reinigend verband. In het ene geval plaats je het verband op de wond, in een ander geval gaat het in de wond.
Geavanceerde behandelmethoden
Negatieve druktherapie: Daarbij leggen we een spons in de wond en plakken we de wond luchtdicht af. Vanuit de wond gaat een slangetje naar een pompje dat de patiënt continu bij zich draagt. Dit pompje zuigt de wond vacuüm. Daardoor ontstaat er negatieve druk (‘onderdruk’) in de wond. Dit stimuleert de aanmaak van nieuwe cellen, zodat de wondbodem steeds verder omhoog komt.
Wondzorg met maden: Deze maden worden gebruikt in wonden met necrose (dood weefsel). Deze necrose kan door de chirurg verwijderd worden, maar in bepaalde gevallen behandelen we dit met behulp van maden. De maden zitten in een klein, poreus zakje, dat in de wond wordt gebracht. De maden scheiden speeksel af, dat de necrose vloeibaar maakt. Vervolgens wordt dit door de maden ‘opgeslurpt’. Het mooie is dat de maden precies stoppen waar het levende weefsel begint. De behandeling met maden duurt maximaal drie periodes van vijf tot zeven dagen.
Hygiëne, pijn en leefregels tijdens genezing
Een goede hygiëne is belangrijk bij het verzorgen van uw wond. Hiermee voorkomt u (nieuwe) infecties. Was uw handen met zeep voordat u de wond verzorgt. Droog uw handen af met een schone handdoek. Gebruik na het douchen geen ruwe handdoeken. Probeer uw kind ook niet droog te wrijven, maar dep voorzichtig.
Als de wond pijn doet kunt u paracetamol nemen, maximaal 4 keer 2 tabletten van 500 mg per dag, of de door uw behandelaar voorgeschreven pijnmedicatie. Als de wond pijn doet, geef dit dan door aan uw behandeld arts. Door verbandmateriaal aan te brengen op de wond stimuleren we het lichaam om de wond beter te laten genezen.
Laat de wond met rust. Krab of peuter er niet aan. Probeer niet met je vingers aan de wond te komen. Krab niet aan korstjes. Leg het deel van je lichaam met de wond omhoog als dat kan. Bijvoorbeeld je been op een krukje of je arm op een armleuning.
Douchen, baden en zwemmen
Douchen mag, ook met een drain, baden niet. Afspoelen van de wond is voldoende. Gebruik geen washandje, zeep en bodylotion. Gebruik een schone handdoek. Dek na het douchen de wond zo nodig af met een nieuwe droge pleister. Wij raden u af om in bad te gaan, vanwege het verweken van de wond en de wondranden. De eerste twee weken mag u niet zwemmen of zolang de wond nog open is niet.
Wanneer is er sprake van infectie en wat te doen?
Een ontsteking van een wond wordt bijna altijd veroorzaakt door bacteriën die op uw lichaam aanwezig zijn. Deze komen dan in de wond terecht (waar ze niet horen). Ze zorgen er dan voor dat de wond gaat ontsteken. Ondanks alle hygiëne maatregelen kan het voorkomen dat een wond ontstoken of geïnfecteerd raakt. Wanneer er pus ophoopt onder de huid dan moet een wond soms opengemaakt worden om het eruit te laten.
Als de wond is gaan ontsteken, kan de arts de wond expres open laten. De ontsteking moet dan eerst weg gaan. Is er een beginnende of ernstige ontsteking dan kan antibiotica worden voorgeschreven. Soms wordt er wat pus ingestuurd (kweek) om te kijken welke bacterie de oorzaak is van de ontsteking.
Langdurig niet-genezende wonden
Soms wil een wond moeizaam genezen. Gelukkig zijn er verschillende middelen en methoden om een wond toch te laten herstellen. Patiënten met een moeizaam helende wond komen onder de hoede van een wondverpleegkundige. De specialistische wondzorg richt zich op complexe wonden, die moeilijk genezen. Denk aan open buikwonden, wonden door een ongeluk, brandwonden, decubitus (doorligwonden), oncologische wonden (bijvoorbeeld een tumor die door de huid heen groeit).
Een wond staat nooit op zich. De patiënt met de wond heeft vaak onderliggend lijden. Soms wil een wond niet genezen omdat er ergens een bloedvat verstopt zit. Dan verhelpt de vaatchirurg eerst dat probleem, waardoor de wond ook zal genezen omdat er weer zuurstofaanvoer is. Verder besteden we ook aandacht aan voeding en leefregels. Maar bijvoorbeeld ook aan de angst die een patiënt kan hebben. Zo ook aan pijnbestrijding en geurbestrijding.
Praktische checklist voor wondverzorging
- Was uw handen met water en zeep.
- Spoel de wond 1-2 minuten met lauw water onder de kraan of douche. Gebruik alleen water.
- Droog de wondranden voorzichtig met schone gazen.
- Breng bij verse wonden zalf of wondhelende product aan indien voorgeschreven en dek af met een passende pleister of verband.
- Houd de wond vochtig met geschikte pleisters voor natte wondgenezing wanneer van toepassing.
- Let op tekenen van infectie: toenemende roodheid, zwelling, (stinkende) pus, koorts of meer pijn.
- Bel de huisarts bij ernstige bloedingen, verlies van functie, koud of verkleurd lidmaat of andere alarmerende tekenen.
Specifieke adviezen na een operatie
In de meeste gevallen geneest een operatie- of chirurgische wond zonder problemen. Echter na een ingreep is de natuurlijke barrière om infecties tegen te gaan, doorbroken; belangrijk is, om zo schoon mogelijk met de wond om te gaan. Tijdens uw opname zijn hygiënische maatregelen genomen om te voorkomen dat de wond gaat ontsteken, zoals het desinfecteren van de handen en het dragen van handschoenen. Tijdens de operatie wordt er zo steriel mogelijk gewerkt. Ook thuis is het belangrijk de wond zorgvuldig en zo hygiënisch mogelijk te verzorgen, om te voorkomen dat er een infectie optreedt in de operatiewond.
Een kleine operatiewond sluit in principe tussen 24 en 48 uur. Na 48 uur mag u voor het eerst het verband of de pleister verwijderen. Door de operatie kan er zwelling ontstaan rondom de wond, waardoor het wondgebied ook wat harder aan kan voelen. U mag 24 uur na de operatie weer douchen. Soms zijn hier uitzonderingen op. Overleg dit met uw behandelend arts.
Wanneer contact opnemen na een operatie
- Als er een rode vlek ter hoogte van de wond ontstaat of de wond pijnlijker wordt.
- Als u koorts heeft, hoger dan 38,5 graden Celsius.
- Als de wond spontaan open gaat of (stinkende) pus/vocht lekt.
- Als de pijn onverwacht erg toeneemt of de wond spontaan gaat bloeden.
Extra aandachtspunten
Roken is slecht voor de wond. Nicotine zorgt voor vernauwing van de bloedvaten. Dit zorgt voor minder zuurstof in de wond, terwijl de wond dit juist nodig heeft om te genezen. Goede voeding helpt de wond beter te genezen. Eiwitten zijn hierbij belangrijk.
Bij bepaalde huidaandoeningen en bij ernstige wonden gelden afwijkende regels: zo mogen er bij ernstige huidaandoeningen nooit gewone pleisters worden gebruikt. De wonden moeten verbonden worden met een niet-verklevend verband. Ook worden speciale vette gazen gebruikt.
Bij vragen over wondzorg producten kunt u terecht bij gespecialiseerde adviesteams of wondverpleegkundigen. Als de wond niet verbetert, er tekenen van infectie zijn of als je twijfelt over de juiste verzorging, aarzel dan niet om een zorgprofessional te raadplegen. Zij kunnen de wond beoordelen, aanvullende behandelingen aanbevelen en eventuele onderliggende gezondheidsproblemen identificeren die de genezing kunnen belemmeren.
tags: #dichtmaken #van #een #wond