Bij de plaatsing van houten kozijnen in steens muren is een nauwkeurige detaillering essentieel voor een duurzame en functionele constructie. Een veelgebruikte methode tegenwoordig is het verkleinen van het kozijn aan de zijkanten en bovenkant met ongeveer 5 mm ten opzichte van de opening in de muur. Dit maakt het mogelijk om zwelband en kit toe te passen voor een water- en luchtdichte aansluiting. Aan de onderzijde wordt doorgaans dpc folie gebruikt. Voor de raamprofielen zelf wordt aangeraden om gebruik te maken van duurzaamheidsklasse 1 hout. Iroko is een geschikte houtsoort vanwege de goede bewerkbaarheid, zowel machinaal als handmatig. Het is echter belangrijk om te weten dat bij machinale bewerking fijn zaagsel en schuurstof vrijkomen, wat allergische reacties kan veroorzaken en een goede afzuiging vereist.
Algemene uitgangspunten voor kozijnaansluitingen: Dit katern beschrijft de wijze waarop aansluitingen van kozijnen op het bouwkundig kader dienen te worden uitgevoerd. De basisuitgangspunten zijn de traditionele kozijnaansluitingen op een stenen binnenblad met isolatie in de spouw. Met betrekking tot de bouwkundige aansluitingen, volgens BRL 0801 paragraaf 6.1, draagt de timmerfabrikant in concept III en IV de verantwoordelijkheid voor zowel ontwerp als montage.
Toepassingsklassen en materialen
Toepassingsklassen voor houten gevelelementen geven de mate van blootstelling en belasting van het buitenklimaat op het gevelelement aan. Aan houten gevelelementen met een hoge blootstelling of belasting van het buitenklimaat worden hogere eisen gesteld ten aanzien van de toegepaste materialen, zoals de houtsoort en de verlijming. Onder beschut wordt verstaan buiten de slagschaduw van regen. Verbindingen voor de onderdorpels, vanaf 50 mm boven het watergedragen vlak (zoals maaiveld), mogen worden uitgevoerd in hout uit duurzaamheidsklasse 1 en 2. Ook de houtsoorten Oregon Pine en Sapeli zijn hiervoor geschikt. Voor bergingskozijnen kunnen de kozijnen worden uitgevoerd met een metalen onderdorpel die aan de onderzijde van de stijlen wordt bevestigd.
Plaatsing van kozijnen in de bouw
Voor specifieke eisen en verantwoordelijkheden met betrekking tot de aanlevering en plaatsing van kozijnen, evenals de toe te passen dichtingsmaterialen, wordt verwezen naar katernen 40, 72, 73 en 81. In de bouwkundige aansluitingen mogen geen capillaire naden voorkomen. Bij het plaatsen van raamdorpelstenen dient rekening te worden gehouden met een vrije ruimte in de aansluiting op de onderzijde van de onderdorpel. Dit is noodzakelijk om de onderdorpel te kunnen afschilderen en onderhouden. Hiervoor is een vrije hoogte van 15 mm onder de neus van de onderdorpel vereist, met een afschuining van de waterslag van ten minste 10° (bijvoorbeeld volgens tekening 11.B2.03) of een dorpel met verhoogde neus. De scheluwte van kozijnen en stelkozijnen mag na plaatsing 0,5% van de kleinste afmeting (hoogte of breedte) bedragen. Waar nodig, bijvoorbeeld voor toegankelijkheidseisen volgens het Bouwbesluit (afd. 4.1 art. 11.5), kunnen aanvullende maatregelen worden getroffen.
Uitvoeringsvormen van kozijnen
Inmetselkozijnen: Bij inmetselkozijnen worden spouwlatten toegepast die dienen als overgangselement tussen het kozijn en het bouwkundig kader (zie tekening 11.B1.01). Verankering gebeurt met hoekankers en rekwerken als één geheel tegen het kozijn; de hart-op-hart-afstand van hoekankers en de positie van verstevigingen moet volgens voorschriften plaatsvinden.
Prefab betonnen wanden: Bij het montieren tegen prefab wanden worden net als bij inmetselkozijnen spouwlatten gebruikt. De omkanten van de kozijnen dienen geprofileerd te worden voor een juiste aansluiting op het bouwkundig kader en de opname van spouwlatten.
Niet dragende houten binnenspouwbladen en Houtskeletbouw: Aansluitingen wijken af van standaard inmetselkozijnen. De tekeningen serie 11.B2 geven veelvoorkomende details weer.
Stelkozijnen en bevestiging
Het stelkozijn dient als overgangselement tussen het kozijn en het bouwkundig kader. De belastingen op het kozijn moeten naar het bouwkundig kader worden overgebracht en de aansluiting van kozijnen op stelkozijnen dient op elkaar te zijn aangepast. In de aanslag van het kozijn op het stelkozijn moet een duurzame waterdichting worden opgenomen, en de luchtdichting dient zoveel mogelijk aan de binnenzijde en in één vlak te worden geplaatst.
De belastingen op het kozijn worden via het sponningstelsel en de bevestigingsmiddelen overgebracht naar het stelkozijn. De bevestiging dient te geschieden met geschikte bevestigingsmiddelen of een bevestigingssysteem en moet koudebruggen voorkomen. De plaats van de bevestigingsmiddelen is afhankelijk van de detaillering (type glas, draaiend deel). Per stijl en dorpel dienen de kozijnen minimaal op twee plaatsen aan het stelkozijn te worden bevestigd. Bij het ontbreken van een onderdorpel van een stelkozijn moet de onderdorpel van het kozijn aan het bouwkundig kader worden verankerd.
Spouwlatten en luchtdichtheid
Bij de aansluiting op spouwmuren kan gebruik worden gemaakt van spouwlatten. De aansluiting van de spouwlat op het kozijn moet luchtdicht worden uitgevoerd. De minimale afmeting van een spouwlat bedraagt 27 x 44 mm voor montage tegen een houten binnenspouwblad en 38 mm voor montage tegen een binnenspouwblad van andere materialen. De minimale oplegmaat van de spouwlat op het bouwkundig kader is 25 mm. Spouwlatten worden gelijmd en bevestigd met draadnagels of nieten, afstand tussen nagels tot 300 mm en tussen nieten tot 200 mm. De onderlinge aansluiting van de spouwlatten moet ook luchtdicht zijn.
Verankering en rekwerken
Het kozijn moet rondom aan het bouwkundig kader worden bevestigd met hoekankers. Hart-op-hart-afstanden van hoekankers bedragen maximaal 700 mm. Rekwerken naast, boven en/of onder het kozijn dienen als één geheel tegen het kozijn bevestigd te worden. De hoekankers worden bevestigd aan het bouwkundig kader en aan de binnenzijde van de thermische spouwisolatie geplaatst. De constructie moet rekening houden met krimp- en zwelgedrag, en de bevestigingsmiddelen moeten corrosiewerend zijn.
Dichtingen, lucht en water
Voor luchtdichting bij de aansluiting op het bouwkundig kader geldt dat er een rondgaande luchtdichting ononderbroken en in één vlak moet worden aangebracht. Indien technisch niet mogelijk, kan de dichting dohgaand, ononderbroken en verspringend geplaatst worden. Ruimte moet worden gehouden voor het materiaal en de vervormingen. Waterdichting moet bestaan uit waterdichte of waterwerende lagen met dakpansgewijze overlapping. De bovenzijde van de spouwlat/stelkozijn en de bovendorpel moeten beschermd worden tegen water; water dat in de spouw terechtkomt dient buitenaf te worden afgevoerd. Een waterdichte laag moet minimaal 150 mm hoog tegen het binnenblad bevestigd worden, met overlappende zijden van ten minste 100 mm en een hoogte van ten minste 20 mm. In de zijaansluiting moet in de spouw een waterwerende laag van ten minste 80 mm breed worden opgenomen. Bij gekoppelde kozijnen groter dan 15 m² moeten stijlen en dorpels aan het bouwkundig kader worden bevestigd over de gehele hoogte. Schroefverankering dient maximaal h.o.h. 300 mm vanaf de rand te plaatsvinden en ook tussen onderlinge verbindingen rekening te houden met krimp en zwel.
Koppelen en horizontale/verticale dilataties
Koppelingen tussen kozijnen moeten zo worden uitgevoerd dat de kozijnen onafhankelijk van elkaar kunnen bewegen en voldoende vrije ruimte houden om bewegingen op te vangen. Voor de verbinding tussen boven- en onderdorpels dient gebruik te worden gemaakt van wisselsponning met buitenzijde waterdichting en binnenzijde luchtdichting. Bij verticaal gekoppelde kozijnen moeten dilataties tussen circa 2,5 en 6,0 meter worden toegestaan. Voorwaterdichting en luchtdichting moeten direct toegankelijk zijn voor onderhoud.
Renovatie en sloop
Renovatie/vervanging van gevelelementen gaat vaak gepaard met een gewenste verbetering van prestaties zoals inbraak-, geluid-, brandwerendheid en warmtedoorgangscoëfficiënt. Deelvervanging valt niet onder dit katern. Bij renovatie geldt er vaak een afwijkende regelgeving en asbestinventarisatie kan noodzakelijk zijn bij sloopwerkzaamheden.
Praktische stappen voor montage en controle
- Begin met nauwkeurige inmeting van de muuropening en plan de 5 mm speling voor verdelingsmargin aan alle zijden.
- Verkrijg en controleer kozijndetails (spartelafstand, sponningen, spouwlatten) uit de werktekening; bevestig spouwlatten luchtdicht aan zowel kozijn als bouwkundig kader.
- Monteer kozijn waterpas en waterpas hou de kraan; gebruik wiggen en ervoor zorg dat de onderdorpel op de juiste hoogte staat.
- Voeg purafdichting aan rondom de ruimte tussen kozijn en muuraansluiting; verwijder overtollig materiaal en controleer de naadvorming.
- Installeer glas en dicht af volgens de voorschriften; controleer kitranden en onderhoud regelmatig.
- Voer haalbare verankeringen uit met hoekankers en rekwerken; zorg voor schadevrije verbindingen en onderhoudsopties.
Montage kozijnen | DW Kozijnen
Informatie over kozijndetails en werktekeningen kan men verder terugvinden op leverancierssites met specifieke grafische voorbeelden van sponningen, randdetails en detaillering per houtsoort. Het inmeten van kozijnen gebeurt aan de buitenzijde van het pand met drie metingen: breedte (steenslag), hoogte, en een derde maat voor variaties in metselwerk. Daarnaast is onderhoud en afwerking cruciaal om de levensduur van kozijnen te maximaliseren en tocht of lekken te voorkomen.
tags: #doorsnede #kozijn #bevestiging