In het hart van Puglia bevindt zich de beroemdste vallei van de regio: de Valle d’Itria. Deze roem heeft de Valle d’Itria te danken aan de talloze, betoverende trulli die je er kunt vinden: witte huisjes met een kegelvormig dak. De grootste concentratie trulli vind je in de ‘hoofdstad’ Alberobello, waar het oude centrum bestaat uit kronkelige straatjes die geflankeerd worden door een kleine duizend traditionele trulli. Prachtig om te zien, maar eerlijk gezegd is het veel leuker om de trulli ‘in het wild’ te spotten, op het platteland rondom Alberobello.
Ook rondom Locorotondo, Cisternino en Ostuni zie je de puntdaken van de trulli overal bovenuit piepen, prachtig afstekend tegen het groen. Castellana Grotte is het meest noordelijke plaatsje van de Valle d’Itria. Het wordt daarom ook wel La Porta della Valle d’Itria genoemd, ‘de toegangspoort tot de Valle d’Itria’. Het stadje staat vooral bekend om het enorme grottencomplex, dat meer dan drie kilometer lang en op het diepste punt meer dan honderd meter diep is. Logeren kan even buiten Castellana Grotte, bij B&B Masseria Cesarina.
Trulli: geschiedenis, bouw en symboliek
De stenen muurtjes zijn een verwijzing naar een zeer oude traditie, waarbij het land werd begrensd door deze gestapelde stenen. Er is geen cement voor nodig, wat ons misschien gek in de oren klinkt. Veel mooier ook, want de stenen muurtjes geven het Pugliese landschap een unieke uitstraling. De trullo-daken zijn kenmerkend; vaak versierd met tekeningen of symbolen met betekenissen. De oudste trulli dateren uit de 16de eeuw, maar ondertussen staan er duizenden door de gehele Valle d’Itria. Trulli worden gebouwd zonder cement en kunnen daardoor relatief eenvoudig worden afgebroken en verplaatst, wat bijdroeg aan hun oorsprong als bouwwerk om belasting te omzeilen.
Trulli zijn witte huisjes met een grijs puntdak. De vallei tussen Bari en Brindisi in Zuid-Italië wordt de Valle d’Itria genoemd, ook wel ‘het land van de trullo’. De trullo is het paradepaardje van de regio en een typisch huisje gebouwd van wit kalksteen met een grijs, kegelvormig dak. Het dak is vaak versierd met symbolen die verschillende betekenissen hebben. In Alberobello staan ongeveer duizend trulli op één plek; UNESCO heeft deze plek sinds 1996 als Werelderfgoed erkend.
Hoogtepunten: Alberobello en omliggende dorpen
Alberobello is de onbetwiste hoofdstad van de trulli. Er staan er zeker duizend en ze zijn niet alleen door vele toeristen maar ook door UNESCO op de Werelderfgoedlijst geplaatst. Het oude centrum, met de wijk Rione Monti, bestaat uit kronkelige steegjes waar de trulli als een fotogenieke coulisse staan. De wijk Aia Piccola biedt authenticere, rustiger gelegen trulli en geeft een verbinding naar het historische karakter van het dorp. De belangrijkste kerk in Alberobello is Sant’Antonio Alberobello, de trulli-kerk, gebouwd als deel van het trulli-landschap en de enige trulli-kerk ter wereld.
Naast de vele winkels en restaurants kun je in Alberobello ook musea bezoeken zoals het Museo del Territorio Casa Pezzolla, dat zich in een aangrenzende trullo bevindt en bekend staat als ‘Tweeling Trulli’. Een bezoek aan de Trullo Sovrano, de grootste trullo met twee verdiepingen, maakt de ervaring compleet. Voor een heerlijke culinaire onderbreking kun je in Il Trulletto di Cosmo Palmisano langsgaan of La Cantina (Vico Lippolis 8) voor antipasti en typisch Pugliese gerechten. Voor een goed glas wijn ga je naar Enoteca L’Anima del Vino of Bagìa aan Largo Martellotta.
Langs de weg Strada Statale 172 (SS172) zie je langs de kant van de weg tal van trulli; dit noemt men wel de Strada Statale dei Trulli. De vallei biedt meer dan Alberobello: Locorotondo, Ostuni en Monopoli zijn prachtige aanverwante stops. Locorotondo wordt wel het balkon van de Valle d’Itria genoemd en is bekend om zijn cummerse, de smalle rechthoekige huisjes en de wijnaanbod. Ostuni, de Città Bianca, wordt gezien als de witte stad met witte kalkstenen gevels, waar kalken een historisch doel had maar nu vooral de toeristische aantrekkingskracht versterkt.
Gastronomie, gastronomie en lokale tradities
In Cisternino kun je ’s avonds genieten van een passeggiata op het Piazza Vittorio Emanuele, met de Torre dell’Orologio. Een populaire plek is Bar Fod voor een aperitivo, terwijl bij 110 Cavalli je kunt genieten van mozzarella en andere lekkernijen. Bombette, salsicce en lamsvlees worden aangeraden; een bezoek aan Macelleria Zio Pietro wordt genoemd als favoriet. In de omliggende contrade vind je bovendien trulli-woonplaatsen die door particulieren als B&B’s en vakantiewoningen worden verhuurd. Madonna d’Ibernia, in de nabijheid van Locorotondo en Cisternino, is een romaanse kapel met een beruchte bijnaam “Madonna van de eieren” vanwege de oogst-voorspellingen.
De contrade rondom Locorotondo herbergen meer dan honderd kleine dorpskernen, vaak omringd door olijfgaarden en wijngaarden. In de botanische tuinen van I Giardini di Pomona (Contrada Figazzano) groeien maar liefst achthonderd verschillende fruitbomen, waaronder een enorme vijgenbomencollectie - de grootste vijgenbomenverzameling in het Middellandse Zeegebied.
Overnachten en ruimte voor ontspanning
Een overnachting in een trullo biedt rust, romantiek en natuur. Je kunt kiezen tussen een trullo-achtige woning in Alberobello of verder weg in de Valle d’Itria. Voor wie meer structuur zoekt, zijn er georganiseerde (rond)reizen naar Puglia en Alberobello beschikbaar. Het verblijf kan variëren van kleine B&B’s tot luxe trulli in landgoederen met olijf- en kersenbomen. Voorbeelden van aanbevelingen zijn Nina Trulli Resort, Masseria San Francesco, Monopoli Trullo Magic Stone, Trullo Sant’Angelo en Trullo Sant’Angelo in Ceglie Messapica. Een nacht in een Trullo Essenza of Trullo Antì biedt authentieke ervaringen. Vergeet niet dat sommige trulli ook als winkels of restaurants functioneren, waardoor je cafeetjes en eetgelegenheden eenvoudig bereikt.
Route en reistips
De Valle d’Itria puilt uit van prachtige kleine dorpjes, historische stadjes en idyllische landschappen. Een populaire route combineert de Valle d’Itria met uitjes naar de kust (Polignano a Mare, Monopoli) en verder zuidelijker Salento (Otranto, Gallipoli). Een huurauto is ideaal om vrij dorpen en landelijke gebieden te verkennen; de wegen kunnen soms uitdagend zijn maar zijn doorgaans rustig vergeleken met andere regio’s. De regio biedt het hele jaar door charme, maar de beste reistijd ligt in het voorjaar en het najaar (april-juni, september-oktober) wegens aangename temperaturen en minder drukte.
Unieke bezienswaardigheden en iconische plekken
Een absolute must: Alberobello en de UNESCO-werelderfgoedgebied. Wandel door Rione Monti en Aia Piccola, bekijk de Trullo Sovrano en bezoek de trulli-kerk Sant’Antonio. In het trullo-stadje kun je getuige zijn van een droomachtige combinatie van geschiedenis, cultuur en fotografie. De Valle d’Itria laat zien hoe witgelakte stenen en grijze daken een landschap vormen dat zowel op Toscane lijkt als uniek Puglia-karakter heeft.
De 1500 trulli van Alberobello, de gnostre en masserie in Noci, en de schaduwrijke straten in Cisternino vormen een rijke combinatie van landschapsarchitectuur en middeleeuwse sfeer. Ostuni, Locorotondo, Martina Franca en Ceglie Messapica bieden daarnaast extra lagen van erfgoed en culinaire tradities die deze regio tot een volwaardige reisbestemming maken.
Praktische informatie en samenvatting
Alberobello ligt in de provincie Bari, Puglia, met Bari als de dichtstbijzijnde grote stad. Vliegen naar Bari of rijden door Puglia is relatief ontspannen; een auto huren maakt het verkennen van de trulli-gebieden en de dorpen rondom eenvoudiger. De Valle d’Itria biedt een mix van authenticiteit en bereikbaarheid, terwijl de trulli en de witte huizen het landschap domineren. Trulli werden eeuwenlang gebouwd en bestaan nog steeds, met sommige te huur als vakantiewoningen of te boeken via Booking.com. De Strada Statale 172, langs de trulli, laat zien hoe het landschap letterlijk uit de weg waakt terwijl trulli overal opduiken.
Wil je meer ontdekken? Download onze reisgids Puglia met meer dan 134 beschreven bezienswaardigheden en GPS-coördinaten. Voor wie zoekt naar authentiek overnachten in Valle d’Itria: probeer masserie, trulli en agritourismo’s zoals Trullo Sant’Angelo, Trullo Essenza of Trullo Antì. De Valle d’Itria laat zich uitstekend combineren met een kusttrip langs Polignano a Mare en Monopoli of met het zuidelijke Salento voor een gevarieerde Siciliaanse-achtige ervaring in Zuid-Italië.
PUGLIA | Le perle della Valle d'Itria: Alberobello, Locorotondo e Cisternino | Ep. 1
In het zuiden van Italië kan het warm zijn, waardoor de witte kalk van de huizen en dikke muren een koel klimaat bieden. Trulli zijn het symbool van de regio; het compacte, karakteristieke landschap biedt talloze fotomomenten en unieke verblijfsopties in de traditionele stenen huizen.